Litera S
Skupień Stanisław
Skupień Stanisław (29 IV 1907 Zakopane - 11 VII 1983 tamże, poch. na starym cment.). Narciarz (zawodnik, czł. SNPTT), ratownik tatrz., długoletni kierownik schroniska na Kondratowej Polanie.Od 1921 był członkiem Sekcji Narc. PTT do 1939 jako zawodnik narc., a potem jako działacz…
Skupień-Florek Andrzej
Skupień-Florek Andrzej (25 XI 1902 Stołowe k. Białego Dunajca - 2 XII 1973 Kraków, poch. w Poroninie). Góral podh., rolnik, jeden z czołowych podh. pisarzy lud., piszący gwarą wiersze i gawędy o tematyce podh., tatrz. i in.; historyk regionalny i publicysta, działacz społ. i kul…
Skupniowa Hala
Skupniowa Hala. P. Pierwotna nazwa hali, która podzieliła się z czasem na dwie hale: Hala Kopieniec i Hala Olczysko.
Skupniów Upłaz
Skupniów Upłaz (gen. Skupniowego Upłazu), także Skupniowy Upłaz. P. Bezleśny, uwieńczony skałkami grzbiet ciągnący się od Wielkiej Królowej Kopy (1531 m) ku pn.-zach. i oddzielający Olczyską Dolinę od górnej części Doliny Jaworzynki. Przez S.U. prowadzi jedna z najbardziej znany…
Sláma František
Sláma František (3 XI 1850 Chotěboř, okres Havlíčkův Brod, Czechy - 25 IV 1917 Brno). Czes. prawnik (uniw. w Peszcie), sędzia w Cieszynie, Opawie i od 1897 w Brnie, propagował kult. i polit. współpracę Czechów i Słowaków.Autor licznych artykułów i broszur polit. i in. w słow. i…
Slovenská speleologická spoločnost'
Slovenská speleologická spoločnost (SSS). W związku z zapowiedzianą likwidacją Klubu slovenských turistov a lyžiarov (KSTL), » Jaskyniarsky zbor KSTL (istniejący od 1944) na swym trzecim zjeździe, 10 IX 1948, przekształcił się w samodzielną SSS, z siedzibą w Mikułaszu Liptowskim…
Slovenský Kras
"Slovenský Kras". Słow. rocznik (do 1968 dwurocznik) wydawany od 1958 w Mikułaszu Lipt., poświęcony sprawom krasu i speleologii na terenie Słowacji. Stanowi podstawowe źródło wiadomości w tych dziedzinach, m.in. na obszarze Tatr Słowackich i Podtatrza Słowackiego. Wydawca: Múzeu…
Słama Bogumił
Słama Bogumił (17 V 1948 Warszawa). Turysta (od 1958), taternik (od 1966) i alpinista. Wspinał się także w Alpach, Pamirze, Karakorum, Himalajach i górach Iranu. Od 1988 kierownik Centr. Ośrodka Szkolenia PZA na Gąsienicowej Hali.
Sławkowska Dolina
Sławkowska Dolina; Slavkovská dolina; Kastenbergtal, Blásytal; Szekrényes-völgy, Blásy-völgy. S. Dolina po pd. stronie Tatr Wys., między Wielicką Doliną a Staroleśną Doliną. Otaczają ją: Granaty Wielickie, Staroleśny Szczyt, Nowoleśna Grań i Sławkowski Szczyt. W górnej części S.…
Sławkowska Przełęcz
Sławkowska Przełęcz (ok. 2295 m); Slavkovské sedlo; Blásyscharte; Blásy-horhos, Blásy-nyereg. S.Szeroka przełęcz, najwybitniejsza i najłatwiej dostępna w długiej grani łączącej Staroleśny Szczyt ze Sławkowskim Szczytem. Przejście przez S.P. stanowi dogodne, ale mało uczęszczane…
Sławkowski Potok
Sławkowski Potok; Slavkovský potok; Annabach, Annawasser; Anna-patak. S. Główny potok Sławkowskiej Doliny. W górnym biegu płynie pod ziemią lub często wysycha; poniżej Magistrali Tatrz. jest stałym strumieniem. Płynie zaraz na wsch. od Tatrzańskich Zrębów, potem przez Wielki Sła…
Sławkowski Stawek
Sławkowski Stawek (ok. 1680, 1676 m); Slavkovské pliesko; Schlagendorfer Seechen; Szalóki-tavacska. S. Stawek leżący poniżej pd.-wsch. stoków Siennej Kopy, a tuż na pn. od Magistrali Tatrz., wśród zwartej kosodrzewiny, blisko wylotu Sławkowskiej Doliny, w Siennej Kotlinie. Pomia…
Sławkowski Szczyt
Sławkowski Szczyt (2453, 2452 m); Slavkovský štít; Schlagendorfer Spitze; Nagyszalóki-csúcs. S. Wyniosły i rozłożysty szczyt Tatr Wys., wznoszący się po pd. stronie dolnej części Staroleśnej Doliny, a na pn.-zach. od Smokowców, skąd jest dobrze widoczny.Wśród wyższych szczytów t…
Sławków, Wielki
Sławków, Wielki (677 m); Velký Slavkov; Gross Schlagendorf; Nagy-Szalók. S. Wieś na Spiszu, między Dolnym Smokowcem a miastem Poprad. Mieszk. 1163 w 1980. Osada już istniała w XIII w., założona i zasiedlona głównie przez Niemców aż do końca II wojny świat., kiedy niem. mieszkańc…
Słodyczka Stanisław
Słodyczka Stanisław (16 IV 1937 Kościelisko - 20 III 1988 Zakopane). Góral podh., mgr inż. leśnik (SGGW 1960), działacz w dziedzinie ochrony Tatr. Od 1960 pracował we Wspólnocie Leśnej Uprawnionych 8 Wsi w Witowie i był jej kierownikiem do 1973. Był też naczelnikiem gminy Witów-…
słonecznica czterodzielna
słonecznica czterodzielna (Silene pusilla, Heliosperma quadridentatum ), z rodziny Goździkowatych (Caryophyllaceae ). Ok. 15-20 cm wys., wiotka i subtelna roślina, mieszkanka źródlisk, brzegów potoków i jezior. Tworzy luźne darnie; rozgałęzione, często pokładające się łodyżki op…
Słowacki Juliusz
Słowacki Juliusz (4 IX 1809 Krzemieniec, Wołyń - 3 IV 1849 Paryż, w 1927 poch. w Krakowie w grobach król. na Wawelu). Wielki pol. poeta i dramatopisarz.W Tatrach nigdy nie był. W jego dramacie (nie poemacie ) Beniowski (znane są tylko dwa fragmenty) znajdują się drobne wzmianki…
Słupski Jan
Słupski Jan (11 X 1930 Kraków). Mgr inż. elektryk, taternik, alpinista, instruktor taternictwa, działacz Klubu Wysokogórskiego, fotograf górski. Jego fotografie z Tatr, Bałkanów i Kaukazu oraz portrety taterników były publikowane w "Wierchach" i książkach o tematyce górskiej. Je…
Smocza Dolinka
Smocza Dolinka, dawniej także Siarkańska Dolinka; Dračia dolinka; Drachenseekessel, Drachenseetal; Sárkány-tavi-katlan, Sárkány-tó-völgy, Sárkány-völgy-ecske. S.Jedna z odnóg Doliny Złomisk podchodząca od pd.-zach. do stóp Wysokiej. Dolinkę tę ograniczają od wschodu Siarkan i Zł…
Smocza Grań
Smocza Grań; Dračie pazúry, Dračie pazúriky; Drachenzähne; Sárkány-fogak. S. Grań złożona z trzech wybitnych zębów skalnych między Smoczą Przełączką a Przełączką pod Popradzką Kopą. S.G. znajduje się między Smoczą Dolinką a Kotlinką pod Wagą, naprzeciw schroniska w tej ostatniej…
Smocza Jama Jaskinie
Smocza Jama (ok. 1100 m i ok. 1116 m), dawniej także Smok. P.Niewielka jaskinia w orogr. pr. (pn.) boku dolnej części Wąwozu Kraków w Kościeliskiej Dolinie, 17 m powyżej dna wąwozu. Ma dwa wyloty: dolny (pd., ok. 1100 m, od strony Wąwozu Kraków) i górny (pn., ok. 1116 m, leży na…
Smocza Przełączka
Smocza Przełączka (ok. 2280 m); Dračia bránka; Drachentörl; Sárkány-kapu. S. Wąskie, głębokie wcięcie oddzielające długą pd.-zach. grań Ciężkiego Szczytu od Smoczej Grani. Nazwa S.P.: od Smoczego Stawu.
Smocze Oka
Smocze Oka; Dračie oká. S. Drobne zbiorniki wodne (oka) leżące tuż nad pd. od Wielkiego Smoczego Stawu i połączone z nim strumykiem.
Smoczy Potok
Smoczy Potok; Dračí potok. S. Spływa ze wsch. części progu Smoczej Dolinki. Niżej płynie częściowo podziemnie do Zmarzłego Potoku, uchodząc do niego na wysokości ok. 1650 m. Nazwa S.P.: od Smoczego Stawu.
Smoczy Staw
Smoczy Staw (1961, 1998 m) lub Wielki Smoczy Staw, dawniej także (u przewodników zakop.) Siarnicki Staw; Dračie pleso lub Velké Dracie pleso, dawniej Šarkanie pleso, Sarkanec; Drachensee; Sárkány-tó. S.Większy (pn.-zach.) z dwóch stawów w Smoczej Dolince, u stóp Popradzkiej Kopy…
Smoczy Staw, Mały
Smoczy Staw, Mały; Malé Dračie pleso; Kleiner Drachensee; Kis-Sárkány-tó. S. Mniejszy (pd.-wsch.) z dwóch stawów w Smoczej Dolince, popod stokami Siarkana. Nie pomierzony, jest znacznie mniejszy od Wielkiego Smoczego Stawu i może do niego odnosi się dawny pomiar powierzchni 0,10…
Smoczy Szczyt
Smoczy Szczyt (ok. 2523 m); Dračí štít; Déchy-spitze; Déchy-csúcs. S. Najwyższy szczyt w wybitnej, bocznej pd.-wsch. grani masywu Wysokiej, między Rumanową Dolinką a Złomiską Zatoką. Ma dwa wierzchołki, pd.-wsch. to Wielki Smoczy Szczyt ok. 2523 m (Velký Dračí štít; Grosse Déchy…
Smoczym Szczytem, Przełęcz pod
Smoczym Szczytem, Przełęcz pod (ok. 2490 m); Vyšné Dračie sedlo, dawniej Horné Dračie sedlo; Obere Déchyscharte; Felső-Déchy-csorba. S. Między Wysoką a Smoczym Szczytem.
smoki
smoki. Olbrzymie legendarne stwory, które wg dawnych podań ludu podtatrz. miały żyć w Tatrach, Tatrach Niżnich i Pieninach. Z takimi podaniami są w Tatrach związane nazwy Smoczy Staw i Siarkan; ta ostatnia pochodzi od słow. wyrazu gwarowego šarkaň lub šarkan (smok). Kronika lewo…
Smokowce
Smokowce, dawniej z niemiecka Szmeksy; Smokovce. S.Grupa czterech miejscowości po pd. stronie Tatr Wys., u stóp pd.-wsch. stoków Sławkowskiego Szczytu. Leżą one tuż koło siebie i są to (od zach.): Nowy, Stary i Górny Smokowiec, wszystkie trzy przy Drodze Wolności, oraz wysunięty…
Smokowiec, Dolny
Smokowiec, Dolny (890 m); Dolný Smokovec; Unter-Schmecks; Alsótátrafüred. S. Małe uzdrowisko 2 km na pd.-wsch. od Starego Smokowca, przy szosie i linii kolejowej do Popradu. Znajduje się tu duże sanatorium dla dzieci. Miejscowość została założona w 1881-82 i rozbudowana w nast.…
Smokowiec, Górny
Smokowiec, Górny (950 m); Horný Smokovec; Ober-Schmecks; Felsőtátrafüred. S. Osiedle przy Drodze Wolności, 2 km na wsch. od Starego Smokowca, ale obejmujące również i » Piękny Widok. Są tu domy wczasowe, a w Pięknym Widoku również sklepy, duże hotele i tur. dom noclegowy.Osiedle…
Smokowiec, Nowy
Smokowiec, Nowy (985 m); Nový Smokovec; Neu-Schmecks; Újtátrafüred. S. Uzdrowisko przy Drodze Wolności, zaraz na zach. od Starego Smokowca, z którym łączy się bezpośrednio. Są tu wielkie sanatoria, hotele, tur. dom noclegowy, sklepy.Uzdrowisko to założył dr Miklós Szontagh sen.…
Smokowiec, Stary
Smokowiec, Stary (1010 m), także po prostu Smokowiec, dawniej z niemiecka Szmeks; Starý Smokovec, dawniej Smokovec i Šmeks; Alt-Schmecks, pierwotnie Schmecks; Ótátrafüred, Tátrafüred. S. Najstarsze uzdrowisko podtatrz. i gł. centrum tur. po pd. stronie Tatr, leżące u podnóża pd.…
Smokowiecka Kazalnica
Smokowiecka Kazalnica (1244, 1238 m) lub po prostu Kazalnica; Kancel; Kanzel; Szószék. S. Taras tuż poniżej Smokowieckiego Siodełka (1284 m), na zboczu opadającym ku Dolinie Zimnej Wody. Na tarasie tym stoi Schronisko Bilíka, a niegdyś stała Różanka, potem także Hotel Kolbach i…
Smoleński Jerzy
Smoleński Jerzy (6 IX 1881 Kraków - 5 I 1940 w niem. obozie koncentr. w Sachsenhausen). Geolog (UJ 1899-1905, dr 1906) i geograf (uniw. w Berlinie 1906-08), prof. geografii UJ od 1921, dyr. Instytutu Geogr. UJ od 1929. Czł. koresp. PAU od 1929. Wiele jego prac dotyczy Podkarpaci…
Smoluchowski Marian
Smoluchowski Marian (28 V 1872 Vorderbrühl k. Wiednia - 5 IX 1917 Kraków). Wybitny fizyk (uniw. w Wiedniu 1894, dr 1895), prof. Uniw. Lwow. 1900-13 i UJ 1913-17, alpinista, taternik, narciarz. Czł. AU 1908. Autor ponad stu prac nauk. (m.in. z dziedziny fizyki molekularnej) w róż…
Smoluchowski Tadeusz
Smoluchowski Tadeusz (15 V 1868 Wiedeń - 10 V 1936 Kościan), brat » Mariana Smoluchowskiego. Chemik (studia na uniw. w Wiedniu, dr, potem na Politechn. w Zurychu), alpinista, taternik, jeden z pionierów narciarstwa w Polsce, działacz narc. i turystyczny. Po Alpach chodził od 188…
Smoluchowski Wilhelm
Smoluchowski Wilhelm, znany jako Bob Smoluchowski (22 IV 1900 Peczeniżyn k. Kołomyi - 13 VII 1974 Warszawa), syn » Tadeusza Smoluchowskiego. Mgr inż. elektryk (Politechn. Warsz. 1929), taternik, alpinista, narciarz, działacz narc. (PZN) i taternicki. Pracował w przemyśle elektro…
smotrawa okazała
smotrawa okazała (Telekia speciosa ), z rodziny Złożonych (Compositae ). Rzeczywiście okazała, wielka bujna roślina do 2 m wysoka, o rozłożystych, b. dużych, intensywnie pachnących przy potarciu liściach brzegiem grubo i nierówno ząbkowanych, o licznych, dużych ciemnożółtych kos…