Litera N
Naciekowa Jaskinia
Naciekowa Jaskinia (otwory: 1199, 1188 i 1180 m). P. Na wsch. stokach Kościeliskiej Doliny, w podszczytowych skałach Organów, ok. 60 m powyżej Zimnej Jaskini. Długość korytarzy N.J.: 1260 m, deniwelacja 95 m (-62, +33). Otwór odkryli w 1934 S.Zwoliński i J.Zahorski.W1959 członko…
Nalepiński Tadeusz
Nalepiński Tadeusz (9 I 1885 Łódź - 13 XI 1918 Berno, Szwajcaria). Poeta, prozaik, krytyk lit.; studia na UJ (1906) i w Pradze (dr filozofii 1907). Bywał często w Zakopanem, gdzie stykał się ze Stanisławem Witkiewiczem i jakiś czas przyjaźnił się z jego synem Stanisławem Ignacym…
Namysłowski Bolesław
Namysłowski Bolesław (7 VI 1882 Zagórze k. Sanoka - 13 VIII 1929 Kraków). Botanik, mikolog (UJ 1905, dr 1908), prof. Uniw. Pozn. od 1920. Autor prac nauk. z dziedziny mikologii, algologii i hydrobiologii, a także heraldyki. Prowadził badania również w Tatrach. Częściowo dotyczą…
naparstnica purpurowa
naparstnica purpurowa (Digitalis purpurea ), z rodziny Trędownikowatych (Scrophulariaceae ). Spokrewniona z naparstnicą zwyczajną, ale znacznie od niej pokaźniejsza i bujniejsza, o kwiatach purpurowych, rzadko białych, najrzadziej różowych.W Tatrach dotychczas stwierdzono jedyni…
naparstnica zwyczajna
naparstnica zwyczajna (Digitalis grandiflora ), z rodziny Trędownikowatych (Scrophulariaceae ). Dosyć wysoka roślina, często występująca w reglach, na wapieniu i granicie. Liście ma owalnie podługowate, duże, kwiaty kremowożółtawe w kształcie spłaszczonych długich naparstków o k…
Napieralska-Chwaścińska Hanna
Nie okreslony
naradki
naradki (Androsace ), z rodziny Piewiosnkowatych (Primulaceae ). W Tatrach występują trzy gatunki naradek: n. mlecznobiała (A. lactea ), n. włosista (A. chamaejasme) i n. tępolistna (A. obtusifolia ).Wszystkie trzy mają nieduże białe kwiatki, przy czym n. włosista dość często mi…
Narciarska Odznaka Wysokogórska PTTK
Narciarska Odznaka Wysokogórska PTTK (NOW PTTK). Ustanowiona przez Komisję Turystyki Narc. PTTK od sezonu zim. 1979-80. Odznaka ta jest najwyższym wyróżnieniem dla osób uprawiających turystykę narc. w Tatrach.Uzyskuje się tę odznakę przez uczestnictwo i zdanie końcowego egzaminu…
Narciarski Klub Zjazdowy
Narciarski Klub Zjazdowy (NKZ). Powstał w Zakopanem w 1932, istniał do II wojny światowej. Jednym z założycieli i w 1933-39 prezesem był Józef Faden. Uprawiano narciarstwo zjazdowe, gł. na trasach narc. z Kasprowego Wierchu.
narciarstwo Terminologia
Rysunki naskalne, świadczące o istnieniu i użytkowaniu nart w Skandynawii i Syberii, pochodzą sprzed kilku tysięcy lat. W pol. literaturze pierwsze wiadomości o nartach (używanych wtedy w Rosji) pojawiły się w XVII w. i zdaje się, że w owych czasach narty były też stosowane na z…
Narkiewicz-Jodko Konstanty
Nie okreslony
narodowościowe sprawy
narodowościowe sprawy. W Tatrach (gdzie długo nie było stałych, całorocznych osiedli) i na szeroko pojętym Podtatrzu (Podhale, Orawa, Liptów, Spisz) stosunki narodowościowe osiadłej tu ludności były złożone, nawet zawiłe, i z biegiem czasu zmienne, zwł. na niektórych obszarach,…
nartostrada Terminologia
Dobrze urządzony szlak do masowego użytku narciarzy, zasadniczo tylko do zjazdu. Ze względu na bezpieczeństwo dozwolony jest na nartostradach jedynie ruch jednokierunkowy (w dół). Pierwszą n. w Tatrach Pol. zbudowano w latach międzywoj.; prowadzi z Gąsienicowej Hali ponad Olczys…
narty Terminologia
Dwie specjalnego rodzaju płozy (deski), stosunkowo długie a wąskie, o wygiętym dziobie, przymocowywane do stóp narciarza, a służące do chodzenia, biegania i zjeżdżania po śniegu, także do skoków. N. były dawniej drewniane (najczęściej jesionowe), obecnie także z tworzyw sztuczny…
nasięźrzał
nasięźrzał (Ophioglossum vulgatum ), z rodziny Nasięźrzałowatych (Ophioglossaceae ). Mała paproć o jednym całobrzegim, podługowatym liściu płonnym, z którego podstawy wyrasta kłos zarodnionośny.Nazwa pol., dla niektórych trudna do prawidłowego wymówienia, jest b. dawna, prawodpo…
naukowe badania
naukowe badania. Okres do 1650. O samych początkach naukowego interesowania się Tatrami wiadomo niewiele. Odszukane dane są skąpe i z pewnością niekompletne. Najstarszy drukowany opis Tatr (b. zwięzły) zamieścił śląskoniemiecki humanista i poeta Georgius Wernher, bakałarz Uniw.…
naukowe, czasopisma
naukowe, czasopisma. Aż do 1885 nie istniało żadne regionalne czasopismo nauk. zajmujące się Tatrami i Podtatrzem, czy też częścią tego obszaru (Podhale, Spisz, Liptów, Orawa) Już w XVIII w. i zwł. w I poł. XIX w. publikowano liczne prace nauk. o tematyce tatrz. i podtatrz., ale…
naukowe instytucje i placówki
naukowe instytucje i placówki. Pierwsze instytucje, które zajmowały się zasadniczo stale badaniami nauk. w Tatrach i na Podtatrzu (obok swych podst. zadań) to » muzea powstające na Podtatrzu od 1881. Już wcześniej powstawały na Podtatrzu i w samych Tatrach normalne stacje meteor…
naukowe komisje
naukowe komisje. Już w 1751 zjawiła się na Podtatrzu i w samych Tatrach komisja nauk., chyba pierwsza. Celem jej było zbadanie stanu bogactw mineralnych w Tatrach i na Podtatrzu, a przysłał ją ces. Franciszek, który zainteresował się zbiorem minerałów i rud z tych okolic, ofiaro…
naukowe towarzystwa
naukowe towarzystwa. Pomijając tu towarzystwa nauk. o zasięgu ogólnokrajowym, zajmujące się Tatrami i Podtatrzem tylko dorywczo, trzeba jednak wspomnieć o Tow. Tatrzańskim. Nie było to towarzystwo nauk., ale od początku swego istnienia w różny sposób popierało badania nad górami…
nawis
nawis. Zwieszająca się masa zbitego śniegu, nawianego przez wiatr, utworzona najczęściej na graniach. N. zwiesza się z grani na stronę stoku bardziej stromego, wskutek czego można na grani napotkać kolejno nawisy zwieszające się raz na jedną, raz na drugą stronę.Nawisy stanowią…
nazewnictwo geograficzne Terminologia
Nazwy stosowane w Tatrach i na Podtatrzu obecnie i w przeszłości (w literaturze, na mapach, w dawnych rękopiśmiennych aktach) są częściowo pochodzenia ludowego, a częściowo nieludowego. Pojawiają się gł. w języku pol., słow., czes., niem. i węg., także po łac., a wywodzą się wpr…
Nechay Wiktor
Nechay Wiktor (25 I 1895 Lwów - 1944? ZSRR). Geolog i geograf (uniw. we Lwowie, Krakowie i Warszawie 1924, dr we Lwowie 1926), pedagog. W okresie I wojny świat. walczył w Legionach Polskich, potem w WP do 1920.Jego prace nauk. dotyczą różnych regionów Polski, m.in. Tatr: Z petro…
Nedobrý Gustáv
Nedobrý Gustáv (11 III 1893 Beszeniowa = Bešeňová, Liptów - ok. 10 III 1966 Nowy Smokowiec?, poch. w Nowym Smokowcu). Wybitny słow. działacz tur. i narc., taternik i ratownik tatrz. Przed I wojną świat. był telegrafistą kolejowym, w czasie wojny lotnikiem, w 1920-25 kierownikiem…
Neilreich August
Neilreich August (12 XII 1803 Wiedeń - 1 VI 1871 tamże?). Botanik austr., z zawodu prawnik, czł. sądu wyższego (Civilgerichtsrath) do 1856, po czym z powodu gruźlicy zajmował się tylko botaniką, głównie florą austriacką. Tatr i Podtatrza dotyczą jego prace Ueber die Draben der A…
nerecznica
nerecznica (Dryopteris ), paproć z rodziny Paprotkowatych (Polypodiaceae ). Dawny rodzaj paprotnik (Aspidium ) został w nowszej systematyce podzielony na kilka rodzajów, m.in. paprotnik (Polystichum ) i właśnie n. (Dryopteris ). Ten ostatni rodzaj obejmuje w Tatrach kilka gatunk…
Nespiak Andrzej
Nespiak Andrzej (23 XI 1921 Lwów - 11 I 1981 Wrocław). Mikolog (studia bot. na UJ i Uniw. Wrocł. 1950, dr 1952), doc. hab. WSR (1960) i prof. nadzw. (1975) Akad. Med. we Wrocławiu. Studiował też za granicą i był członkiem polskich i zagr. towarzystw naukowych. Był wielkim miłośn…
Ney Roman
Nie okreslony
Nezabudov Bohuš
Nezabudov Bohuš (Bohuslav) lub Nosák-Nezabudov Bohuš, właśc. Nosák Timotej Ignác Bohuslav (3 II 1818 Tisovec, okres Rimavská Sobota - 5 IV 1877 Sabinów = Sabinov, okres Prešov). Słow. poeta i prozaik z grupy szturowców (piszący po czes. i po słow.), tłumacz i publicysta. W 1831-…
Nędza Kubiniec Jan
Nędza Kubiniec Jan (6 III 1942 - 9 X 1976, poch. w Zakopanem na starym cment.), syn poety » Stanisława Nędzy-Kubińca. Przewodnik tatrz., prawnik (UJ, mgr), pracownik rad nar., od 1972 naczelnik gminy w Białym Dunajcu, potem naczelnik gminy w Nowym Targu, działacz społ. i polit.…
Nędza-Kubiniec Stanisław
Nędza-Kubiniec Stanisław (2 IV 1897 wieś Kościelisko - 7 XI 1976 Zakopane, poch. na starym cment.), po matce prawnuk Sabały, ożeniony z wnuczką tegoż. Góral podh., rolnik i cieśla, poeta i prozaik, wieloletni radny i wójt Kościeliska, działacz Związku Podhalan (prezes) i ZSL, w…
Nędzowski Dział
Nędzowski Dział (najniższy punkt, w środku, 940 m). P. Niski grzbiet we wsi Kościelisko ciągnący się od pn. podnóża Hrubego Regla w Tatrach ku pn. pod stoki Palenicy Kościeliskiej w Gubałowskim Pasmie. Na N.D. leżą osiedla Nędzówka, Hotarz i Bór.N.D. stanowi wododział między dor…
Nędzówka
Nędzówka (955 m). P. Osiedle we wsi Kościelisko, pierwsze na wsch. od Kir, przy szosie wiodącej z Zakopanego do wylotu Kościeliskiej Doliny. Nazwa pochodzi od pierwszych tu osadników o nazwisku Nędza. Mieszkał tu też znany poeta Stanisław Nędza-Kubiniec. Uwaga. Używanie dla tego…
nicienie
Nie okreslony
niebielistka
niebielistka (Swertia alpestris ), z rodziny Goryczkowatych (Gentianaceae ). Roślina o wzroście najczęściej ok. 30-35 cm, naga, połyskująca, soczysta. Liście jajowate lub eliptyczne, kwiatostan kilkukwiatowy, szczytowy. Kwiaty barwy jasnogranatowostalowej, ciemniej granatowo kro…
Niebieska Dolina
Niebieska Dolina. P. Niewielka dolina biegnąca mn.w. równolegle do szosy między Bukowiną Tatrz. a Głodówką i zaraz na wsch. od niej, a nieco na pd. od odgałęzienia się drogi jezdnej do górnej części wsi Brzegi. W górnej części N.D. znajduje się malutki Niebieski Stawek.
Niebieska Przełączka, Wyżnia
Niebieska Przełączka, Wyżnia. P. Mała przełączka we wsch. grani Świnicy, między Gąsienicową Turnią a Niebieską Turnią.
Niebieska Przełęcz
Niebieska Przełęcz (ok. 2225 m). P. Wąska przełęcz między Niebieską Turnią a Zawratową Turnią. Nazwa jej pochodzi od Niebieskiej Turni.
Niebieska Turnia
Niebieska Turnia (ok. 2262 m). P. Turnia we wsch. grani Świnicy, tuż nad Niebieską Przełęczą, ku której opada stromym uskokiem. Jest ona trudno dostępna (nawet najłatwiejszą drogą), ale często odwiedzana przez taterników. Pierwsze wejście: Zofia Kordysówna, Zygmunt Klemensiewicz…
Nieborak
Nieborak (1220 m). P. Czuba w grzbiecie między Nosalem a Skupniowym Upłazem, pierwsza na pd. od Nosalowej Przełęczy (1101 m), między tą ostatnią a Wysokiem.