Litera L
Lachman Wacław Ludzie
Lachman Wacław (19 XII 1880 Płock - 16 X 1963 Warszawa, poch. na Powązkach w Alei Zasłużonych). Kompozytor, dyrygent chórów, pedagog. Studia w Konserw. Warsz. (1910), m.in. u Zygmunta Noskowskiego . Dyrygent warsz. chóru "Harfa" (1906-58), Opery Warsz. (1921-25) i in. Był miłośn…
Lachmann Odo Ludzie
Lachmann Odo (9 IX 1902 Wiedeń? - 31 X 1986 Wiedeń). Austr. inżynier i narciarz, w 1923-39 zamieszkały w Zakopanem. W 1923-25 prowadził nadzór techn. nad budową Murowańca na Gąsienicowej Hali, a w 1925-39 był kierownikiem zakopiańskiej fabryki nart braci Schiele. W owym okresie…
Lám Friedrich Ludzie
Lám Friedrich lub Frigyes (1881 Kiezmark - 1955 Budapeszt). Spiskoniem. językoznawca, poeta, historyk literatury spiskoniem., prof. gimnaz. w Győr i Budapeszcie. Pisał wiersze zarówno spiskoniem. gwarą jak i lit. językiem niemieckim. Ogłaszał je od 1898 w czasopismach "Karp. Pos…
Lande Jerzy Ludzie
Lande Jerzy (13 XI 1886 Dorpat - 10 XII 1954 Kraków , poch. tamże na Salwatorze). Prawnik (zrazu adwokat), zasłużony przy organizacji sądownictwa i ustawodawstwa w czasie odbudowy państwowości pol. (do 1921), kier. katedry teorii i filozofii prawa na uniw. w Wilnie (1921-29, od…
Larisch Feliks Gustaw Ludzie
Larisch Feliks Gustaw (1899 - 19 V 1964 Kraków ). Fotograf, turysta, taternik .W latach międzywoj. pracował w sklepie fot. swego ojca w Krakowie, a potem prowadził własny zakład fot. w Zakopanem . Należał wtedy do najlepszych fotografów tatrz., publikował swoje zdjęcia tatrz. w…
las Terminologia
Ważne zbiorowisko roślinne, zajmujące w Tatrach znaczny obszar, sięgający przeciętnie od ok. 900-1000 m po ok. 1500-1550 m n.p.m. Po pn. stronie Tatr dzieli się w zasięgu pionowym na dwie formacje: regiel dolny (na wapieniu) - las mieszany liściasto-iglasty, i regiel górny (gł.…
las urwiskowy Terminologia
Las rosnący na miejscach wyjątkowo urwistych, na prawie pionowych ścianach skalnych, na b. stromych zboczach pobrzeży potoków. Tam poszczególne drzewa, zwykle świerki, mają dziwacznie powykręcane korzenie, wczepiające się w skałę, owijające dokoła głazów i występów skalnych. Nie…
Lásková-Zibrínová Ol'ga Ludzie
Lásková-Zibrínová Olga (1931), żona » Zdena Zibrína . Jedna z czołowych czechosł. taterniczek i alpinistek lat 1950. i 1960. fizyk (dr). W lecie i w zimie przeszła wiele z wówczas najtrudniejszych dróg w Tatrach (wspinała się od 1952), także nowe drogi i pierwsze wejścia zimowe.…
Lasy Siedmiu Gmin Miejsca
Lasy Siedmiu Gmin, także Lasy Siedmiu Gromad, Dobra Siedmiu Gmin (Gromad), Dobra lub Lasy Witowskie, dawniej również lasy tatrzańskie Dóbr Czarnodunajeckich itp. Lasy te stanowiły niegdyś sekcję witowską austriackich dóbr kameralnych, zakupioną w 1821 przez ks. Józefa Szczurkows…
Laszczka Bogdan Ludzie
Laszczka Bogdan (6 VIII 1898 Warszawa - 26 III 1977 Kraków ), syn » Konstantego Laszczki . Mgr inż. architekt, działacz PTT. W 1946-48 był członkiem ZG PTT, ponadto był wiceprezesem Oddziału Krak. PTT. W pierwszych latach po II wojnie świat. był projektantem schroniska PTT na Ko…
Laszczka Konstanty Ludzie
Laszczka Konstanty (3 IX 1865 Makówiec Duży k. Mińska Mazowieckiego - 23 III 1956 Kraków ). Rzeźbiarz (studia w Warszawie 1885-89 i Paryżu 1891-96), w 1897-99 nauczyciel rysunku i modelowania w Warszawie, w 1899-1935 prof. rzeźby w krak. ASP. Od 1889 wystawiał często swe rzeźby…
Lawiniasta Przełączka Przełęcze
Lawiniasta Przełączka (ok. 2545 m); Lavínová lávka; Karczmar Scharte; Karcsmar-csorba. Nazwa pol. Lawiniastej Przełączki została stworzona przez taterników ; Żlebem Karczmarza , oczywiście, nieraz spadają lawiny śnieżne . Nazwa słow. jest kalką nazwy polskiej. Nazwa niem. i węg.…
lawinisko
lawinisko. Zwały śniegu, lodu lub kamieni (także zwalone i połamane przez lawinę drzewa), stanowiące pozostałość po lawinie, która spadła; również miejsce, gdzie takie zwały leżą.
lawiny kamienne Geologia
Lawiny kamienne w Tatrach są najczęściej wywołane przez » obrywy skalne lub zsuwy i przeważnie mają znacznie mniejsze rozmiary niż lawiny śnieżne. W linii spadku świeżych obrywów skalnych, odcinających się od swego otoczenia jaśniejszą barwą, widać w wielu miejscach w Tatrach sm…
lawiny śnieżne Terminologia
Są to masy śniegu lub lodu, obsuwające się gwałtownie i niezmiernie szybko po zboczu górskim. Gdy się mówi o lawinach bez podania ich rodzaju, ma się zwykle na myśli lawiny śnieżne. Spadłszy na płaski teren na dnie węższych dolin, l.ś. nieraz toczą się siłą rozpędu jeszcze w gór…
Leczykiewicz Sylwester Ludzie
Leczykiewicz Sylwester (26 XII 1909 Koźmin, pow. Krotoszyn - 2 IV 1967 Warszawa). Nauczyciel, działacz ruchu lud., po II wojnie świat. pracował w szkolnictwie na Pomorzu i był posłem na Sejm. W 1940-45 pracował na Podhalu w szkolnictwie jawnym i tajnym. W 1942-45 był równocześni…
lednica
lednica. W XIX-wiecznej literaturze pol. to lodowiec (zob. lodowce).
Lefeld Jerzy Ludzie
Lefeld Jerzy (2 III 1932 Warszawa). Geolog (Pracownia Nauk Geol. PAN w Warszawie). Prowadził badania w Tatrach od 1954, gł. w zakresie stratygrafii kredy i jury oraz tektoniki. Z terenu Tatr ogłosił m.in.: Budowa geologiczna Zawratu Kasprowego i Kopy Magury ("Acta Geol. Pol." 19…
Leja Inne
Leja. Nazwisko to jest notowane z Podhala , z Podczerwonego, już od II poł. XVII w. jako nazwisko sołtysów podczerwieńskich, a z XVIII w. także we wsiach okolicznych i dalszych. Do sołtysów tych należały różne pastwiska pod Tatrami i w Tatrach, m.in. Lejowa Hala , która otrzymał…
Lejkowy Kocioł Miejsca
Lejkowy Kocioł (1889 m); Lievikový kotol; Trichterseekessel; Tölcsér-tó-katlan.
Lejkowy Staw Woda
Lejkowy Staw; L.S. był jeziorkiem okresowym, a zupełnie wysechł i zanikł na stałe ok. 1880.
Lejowa Dolina Doliny
Lejowa Dolina; W jej dolnej i środk. części znajdowała się niegdyś Lejowa Hala , a w górnej części - Hala Kominy Tylkowe . W dawnych czasach w L.D. były czynne kopalnie: » Lejowe Banie i drugie znacznie wyżej, w stokach Kominiarskiego Wierchu. Była też huta. W poprzek L.D. przeb…
Lejowa Hala Hale i polany
Lejowa Hala lub Lejowiec; Do hali tej należały następujące polany i płaśnie: Huty Lejowe , Lejówki , Jaworzyna Lejowa , Polana Kuca i Lejowe Siodło . Nazwa hali powstała od podh. nazwiska » Leja .
Lejowe Banie Inne
Lejowe Banie; Dawno zarzucone kopalnie po zach. stronie Lejowej Doliny , wysoko na pn.-wsch. stokach Skrajnej Rosochy (1262 m), tuż poniżej jej wierzchołka. Były czynne w XIX w., ale eksploatacja ubogich rud była nieopłacalna.
Lejowe Siodło Przełęcze
Lejowe Siodło lub po prostu Siodło; L.S. jest nazwą nie tylko samej przełęczy, ale również trawiastej bezleśnej płaśni znajdującej się na tej przełęczy i bezpośrednio pod nią od strony Lejowej Doliny. L.S. należało kiedyś do Lejowej Hali i stała tam szopa pasterska.
Lejowy Potok Woda
Lejowy Potok; Gł. potok Lejowej Doliny . Opuściwszy dolinę przepływa zach. brzegiem Polany Biały Potok i wpada do Kirowej Wody tuż powyżej jej spływu z Siwą Wodą .
Lejówki Hale i polany
Lejówki; W wymowie ludowej nazwa Lejówki jest przekręcana nieraz na Leówki i Lechówki, a na mapach na Lochówki. Pochodzi od nazwiska Leja.
leluja
leluja lub - w niektórych okolicach - lelija. Góralska nazwa lilii złotogłowiu (Lilium martagon ) . Niekiedy używana też dla pełnika (Trollius ), który po dziś dzień jest jednak nazywany też - b. trafnie - górską różą. Leluja (złotogłów) była b. często stosowana jako motyw zdobn…
len karpacki
len karpacki (Linum extraaxillare ), z rodziny Lnowatych (Linaceae ). O niebieskich kwiatach i zaostrzonych lancetowatych listkach, podobny jest do lnu uprawianego, jednak ten ostatni jest rośliną roczną, zaś len karpacki wieloletnią byliną. Rośnie gł. na wapieniu, rzadziej na g…
Lenartowicz Stanisław Ludzie
Lenartowicz Stanisław, właśc. Jan Stanisław L. (6 XII 1890 Sobakówek k. Piotrkowa Trybunalskiego - 3 XII 1971 Warszawa, poch. w Wawrzyszewie). Działacz tur. i krajoznawczy. Studia: polonistyka i historia na UJ 1911-14, potem służba w Legionach Pol., następnie nauczyciel, urzędni…
Lenartowicz Teofil Ludzie
Lenartowicz Teofil (27 II 1822 Warszawa - 3 II 1893 Florencja, poch. w Krakowie na Skałce). Poeta ("lirnik mazowiecki") i rzeźbiarz. W Tatrach był w 1843 (z Oskarem Kolbergiem ) i zapewne w 1875. W jego bogatej spuściźnie lit. jest kilka wierszy o tematyce tatrz. W wierszu Złota…
Lencewicz Stanisław Ludzie
Lencewicz Stanisław (19 IV 1889 Warszawa - 1 IX 1944 tamże, zamordowany przez żołnierza niem. w czasie Powstania Warsz.). Geograf, od 1922 prof. nadzw., a od 1931 prof. zwycz. UW i kier. jego Zakładu Geogr. (1920-39), jeden z założycieli i gł. działaczy Pol. Tow. Geogr., red. "P…
Lendak Miejscowości
Lendak; L. powstał w XIII w. i aż do 1879 należał do magnatów węg., z wyjątkiem okresu 1313-1593, kiedy właścicielami byli pol. zakonnicy z Miechowa, Bożogrobcy; zbudowali tu klasztor i kościół. Ich posiadłości sięgały do Tatr , czy nawet w Tatry, ale w sporze o pastwiska w samy…
Lenin Włodzimierz Ludzie
Lenin Włodzimierz, właśc. Władimir Iljicz Uljanow (22 IV 1870 Symbirsk, obecnie Uljanowsk - 21 I 1924 Gorki k. Moskwy, poch. w Moskwie). Ros. przywódca rewol. ruchu robotn., założyciel partii bolszewickiej (1912), przywódca Rewolucji Październikowej (1917), twórca Związku Radzie…
Lenina, Szlak Miejsca
Lenina, Szlak; Znakowany szlak tur., wiodący niegdyś z Zakopanego przez Boczań , Gąsienicową Halę , Zawrat , Dolinę Pięciu Stawów Polskich i Opalone do Morskiego Oka , a stamtąd koło Wodogrzmotów oraz przez Polanę pod Wołoszynem , Rusinową Polanę , Wierchporoniec i Głodówkę na B…
lepiężnik biały
lepiężnik biały (Petasites albus ), z rodziny Złożonych (Compositae ). Wczesnowiosenna roślina, ukazująca już w marcu spod ziemi liczne grube pąki kwiatowych koszyczków, podobne trochę do małych zielonawobiałych kalafiorków. Roślina dwupienna: jedne okazy posiadają koszyczki o k…
lepnica bezłodygowa
lepnica bezłodygowa (Silene acaulis ), z rodziny Goździkowatych (Caryophyllaceae ). B. często, ale zupełnie mylnie, nazywana "kwitnącym mchem" (mech nie kwitnie). Jest to roślina poduszkowa, tj. tworząca gęste darnie, podobne do niewielkich poduszeczek. Jest bliską krewną goździ…
Leporowski Jerzy Ludzie
Leporowski Jerzy (21 II 1897 Poznań? - 20 VII 1928 w Tatrach, poch. w Zakopanem). Turysta wysokogórski i taternik , z zawodu kupiec (miał w Poznaniu sklep). W czasie I wojny świat. był lotnikiem w armii niemieckiej. Po Tatrach chodził od 1923, zrazu tylko turystycznie, ale wkrót…
Lersch, Villa Schroniska
Lersch, Zbudował ją w 1879-80 Jakob Lersch (z Rakus). Potem mieszkał tu często zięć Lerscha, » dr Michael Greisiger , jego córka (wnuczka Lerscha) » Irma Győrffy i jej mąż » prof. István Győrffy . Bywało tu wielu naukowców, zwł. botaników, prowadzących badania w Tatrach . Villa…
Lerski Mieczysław Ludzie
Lerski Mieczysław (1881 Lwów - 1945 w Niem-czech). Inż., taternik , narciarz, jeden z pionierów narciarstwa w Polsce i współzałożyciel KTN we Lwowie (1907). Narciarstwo uprawiał gł. w Karpatach Wschodnich. Od 1907 był członkiem STTT (później Klubu Wysokogórskiego ). Przez szereg…