Litera U
ubiór ludowy
ubiór ludowy. W Tatrach Pol. aż do I wojny świat. zasadniczo wszyscy pracujący oprócz leśniczych (pomijając też dawnych górników i zbieraczy ziół) byli góralami: pasterze, myśliwi, woźnice, drwale, gajowi, przewodnicy i ich pomocnicy (tragarze), węglarze (wypalający węgiel drzew…
ubiór turystyczny
Nie okreslony
ubocz
ubocz. W gwarze podh.: niezbyt strome zbocze góry, najczęściej trawiaste lub lesiste, ale także piarżyste. Słowo to jest rodzaju żeńskiego (ta ubocz).
Uchmański Bernard
Uchmański Bernard ( 3 III1936 Pruszków k. Warszawy - 8 VI 1995 na Alpamayo w Andach Peruwiańskich). Taternik, alpinista, grotołaz, publicysta, fotograf górski, filmowiec, z zawodu hydrolog (Politechn. Warsz.), projektant w biurze projektowym Energomontaż w Warszawie. W Tatrach w…
Udziela Seweryn
Udziela Seweryn (24 XII 1857 Stary Sącz - 26 IX 1937 Kraków). Etnograf, jeden z założycieli Pol. Tow. Ludozn., twórca i dyr. Muzeum Etnogr. w Krakowie, poprzednio nauczyciel i inspektor szkolny. Czł. Komisji Fizjogr. i Etnogr. PAU. Autor wielu prac z dziedziny kultury lud., m.in…
Uechtritz Rudolph
Uechtritz Rudolph lub Üchtritz (31 XII 1838 Wrocław - 21 XI 1886 tamże). Botanik wrocł., dr filozofii. W 1857, mając 18 lat, odbył podróż bot. w Tatry. Od strony pol. dotarł wtedy do Jaworzyny Spiskiej i przez Przełęcz pod Kopą do Rakus, następnie był w Kiezmarku i Lubicy (chodz…
Uhlig Viktor
Nie okreslony
Uhrocie Kasprowe
Uhrocie Kasprowe (1849, 1852 m). P. Grzbiet między Kasprowym Wierchem a Kopą Magury. Oddziela Gąsienicową Dolinę od Kasprowej Doliny.
Uhrocie Kasprowe, Małe
Uhrocie Kasprowe, Małe (1746, 1750 m). P. Kopiaste wzniesienie w pn.-wsch. grani Uhrocia Kasprowego, blisko Przełęczy Mechy.
Umarła Kopka
Umarła Kopka ( 1044 m); Umrlá. S. Lesista czuba zaraz na pd. od Umarłej Przełęczy, w grzbiecie ciągnącym się do Bobrowca (1663 m).
Umarła Przełęcz
Umarła Przełęcz (988, 981 m); Umrlá, Grúnik. S. Szeroka przełęcz między Jeżowym Wierchem a Umarłą Kopką. Przez U.P. prowadzi droga wozowa z dolnej części Bobrowieckiej Doliny do Juraniowej Doliny. Przez U.P. wywożono z Juraniowej Doliny rudę żelazną, którą dawniej wydobywano w te
Ungrisches Magazin
"Ungrisches Magazin", podtytuł: "Beyträge zur vaterländischen Geschichte, Erdebeschreibung und Naturwissenschaft". Kwartalnik wychodzący w Bratysławie (wtedy Pressburg) w 1781-87 z przerwą w 1784-86. Red.: » Karl Gottlieb Windisch.Jest to trzecie z kolei czasopismo poniekąd "tat…
upłaz
upłaz. W gwarze podh.: rozległe, trawiaste, stosunkowo płaskie zbocze o b. różnym nachyleniu i rozmiarach. Zdrobn.: upłazek.
Upłaz, Hala
Upłaz, Hala. P. Dawna hala past. w Tatrach Zach., położona na pn. stokach długiego pn.-zach. ramienia Ciemniaka w Czerwonych Wierchach, między gł. gałęzią Kościeliskiej Doliny a Miętusią Doliną. H.U. sięgała ku górze po wierzchołek Ciemniaka, Krzesanicy i Małołączniaka, obejmują…
Upłaz, Hala
Upłaz, Hala, także Hala pod Upłazem. S. Dawna hala past. w Tatrach Wys., położona między gł. gałęzią Jaworowej Doliny a Kołową Doliną. Obejmowała pn.-zach. część Bździochowej Grani i jej stoki, a więc Czarnogórski Upłaz, Czarnogórską Czubę i Żółtą Czubę oraz pr. (zach.) stronę K…
Upłaz, Polana
Upłaz, Polana (ok. 1250-1340 m). P. Wielka, pochyła polana wysoko ponad dnem Kościeliskiej Doliny po jej wsch. stronie i zarazem wysoko ponad dolnym odcinkiem Miętusiej Doliny. Znajduje się ona na zach. stokach dolnej części długiego pn.-zach. ramienia Ciemniaka.Była to gł. pola…
Upłazem, Polana pod
Upłazem, Polana pod (1377 m), zwana też krótko Pod Upłaz lub Pod Upłazem; Polana pod Úplazom. S. Pochyła polana wysoko ponad dolnym odcinkiem Doliny Zadnich Koperszadów, nieco poniżej Czarnogórskiego Upłazu na pn.-zach. zboczu Czarnogórskiej Czuby. Niegdyś stały tu szałasy góral…
Upłaziańska Kopa
Upłaziańska Kopa (1794, 1796 m). P. Wybitne wzniesienie w długim pn.-zach. ramieniu Ciemniaka w Czerwonych Wierchach, mn.w. w połowie odległości między wierzchołkiem Ciemniaka a Polaną Upłaz. Dość długa i prawie pozioma grań szczytowa U.K. ciągnie się ze wsch. ku zach.Nazwa U.K.…
Upłaziańska Kopka
Upłaziańska Kopka (1460, 1457 m). P. Ostatnie ku dołowi nieco wybitniejsze wzniesienie w długim pn.-zach. ramieniu Ciemniaka w Czerwonych Wierchach, na pn. od Pieca, a na wsch. od Polany Upłaz.
Upłaziański Wierszyk
Upłaziański Wierszyk (1203, 1203 m). P. Niewybitne wzniesienie na pn.-pn.-zach. od Polany Upłaz, wysyłające długi grzbiet ku pn.-zach. w kierunku wylotu Miętusiej Doliny. Owym grzbietem oraz poprzez niepozorny wierzchołek U.W. i płytkie siodło tuż na pd.-wsch. odeń przebiega dro…
Upłazkowa Przełączka
Upłazkowa Przełączka (ok. 1585 m), dawniej Przełączka nad Pisaną. P. Przełączka nad górnym końcem Pisaniarskiego Żlebu (nad Pisaną Polaną w Kościeliskiej Dolinie), między Upłazkową Turnią a Pisaniarskimi Zdziarami.
Upłazkowa Turnia
Upłazkowa Turnia (ok. 1650 m). P. Wybitna turnia po pn. stronie Wąwozu Kraków, między Saturnem a Wysoką Turnią. Na pn.-wsch. od U.T. znajduje się Upłazkowa Przełączka.
Uram Rehor
Uram Rehor lub Gregor, pseud. Podtatranský i in. (12 III 1846 Mikułasz Lipt. - 8 IX 1924 Koszyce, poch. w Mikułaszu Lipt.). Słow. prozaik i poeta, także dla dzieci, z zawodu w 1871-1922 nauczyciel i kierownik ewang. szkoły podst. w Mikułaszu Liptowskim. W jego bogatej i różnorod…
Urbanovič Ivan
Urbanovič Ivan (3 IX 1932 Nemecká Lupča, obecnie Partizánska Lupča, Liptów). Słow. taternik, alpinista, w 1951-55 pracownik zakładów przem. w Świcie (Svit), od 1955 zawodowy ratownik tatrz. (Horská služba), przewodnik tatrz. klasy I, fotograf górski. W Tatrach w latach 1950. i 1…
Urbanowska Zofia
Urbanowska Zofia (15 V 1849 Kowalewko k. Konina - 1 I 1939 Konin). Powieściopisarka i publicystka, autorka głośnych w swoim czasie i wielokrotnie wydawanych powieści dla młodzieży i dzieci: Gucio zaczarowany (1884), Księżniczka (1886) i in. W 1929 odznaczona Złotym Wawrzynem PAL…
Urbański Jarosław
Urbański Jarosław (3 IX 1909 Poznań - 13 VIII 1981 tamże). Zoolog (Uniw. Pozn. 1937, dr 1945), działacz ochrony przyrody, od 1950 prof. Uniw. Pozn., autor licznych prac nauk. i pop.-nauk. Zajmował się głównie mięczakami, skorupiakami i ważkami oraz zoogeografią i ekologią. W Tat…
Urzędów Marcin
Urzędów Marcin lub Marcin z Urzędowa (ok. 1500 Urzędów, woj. lubelskie - 22 VI 1573 Sandomierz). Botanik i lekarz pol., prof. Akad. Krak. Pośmiertnie wydano jego cenne dzieło bot. Herbarz polski (Kr. 1595).Uznano go za "pierwszego badacza naukowego Tatr" na tej jedynie podstawie…
uskok
uskok. W turystyce i taternictwie: strome spiętrzenie grani, albo też większy próg lub wysoki stopień w żlebie, kominie itp.W narciarstwie (przy zjeździe na nartach): nagłe przejście stoku mało stromego w stok stromy.W geologii: rozerwanie i przesunięcie warstw skalnych wzdłuż p…
Ustupski Jerzy
Ustupski Jerzy (1 IV 1911 Zakopane). Taternik, ratownik górski, działacz tur., zawodnik i działacz sport. (narciarstwo i wioślarstwo), olimpijczyk. Z zawodu najpierw drukarz, potem w 1936-39 studia na AWF w Warszawie (mgr wych. fiz. w 1945 na UJ). W czasie II wojny świat. uczest…
uwiezisko
uwiezisko lub uwozisko. W gwarze podh. (często u pasterzy podh. w Tatrach): część stromego zbocza (zwł. trawiastego), z którego darń czy wierzchnia warstwa ziemi, czasem razem z kosodrzewiną, oberwała się i obsunęła (uwiezło sie ) zostawiając gołe podłoże, zwykle piarżyste, czas…
Uznańscy
Uznańscy. Rodzina osiadła w Szaflarach w 1818-1945, także w Poroninie i Zakopanem; w owym czasie członkowie tej rodziny byli właścicielami dóbr szaflarskich z dużą częścią Tatr Pol. (» Szaflary, Państwo).Dalecy przodkowie tych szaflarskich Uznańskich pochodzili z zach. Prus ze s…
Uznański Adam
Uznański Adam (1837 Szaflary - 1903 tamże), syn » Tomasza Uznańskiego. Właściciel dóbr szaflarskich, które obejmowały środk. część Tatr Pol. od Koszystej po Giewont (» Szaflary, Państwo). Czł. Komisji Fizjogr. Tow. Nauk. Krak. od 1867, prowadził obserwacje meteorologiczne. Chodz…
Uznański Adam Feliks
Uznański Adam Feliks (2 V 1914 Kraków - 25 II 1986 Wrocław), syn Witolda Uznańskiego (» Uznańscy). Narciarz, taternik, alpinista, mgr inż. mechanik (politechn. w Zurychu 1939). W latach II wojny świat. (1939-44) przebywał w swoim majątku ziemskim w Czudcu k. Rzeszowa i wtedy dzi…
Uznański Jerzy
Uznański Jerzy (1884 Szaflary - 1955 Kraków, poch. w Szaflarach), najmłodszy z pięciu synów » Adama Uznańskiego. Współwłaściciel dóbr szaflarskich (z bratem Józefem), od 1923 właściciel ich zach. części w Tatrach Pol., od Granatów i Żółtej Turni po Giewont (» Szaflary, Państwo).…
Uznański Józef
Uznański Józef (1882 Szaflary - 1928 Poronin), kolejno czwarty syn » Adama Uznańskiego (1837-1903), starszy brat Jerzego Uznańskiego. Do 1923 współwłaściciel dóbr szaflarskich (z bratem Jerzym), potem właściciel w Tatrach Pol. ich wsch. części (»Szaflary, Państwo).Jest autorem a…
Uznański Józef
Uznański Józef (30 III 1924 Zakopane). Ratownik tatrz. od 1957, zawodowy czł. Grupy Tatrz. GOPR od 1959, taternik, czł. Klubu Wysokogórskiego, zawodnik narc., instruktor narc. PZN, przewodnik tatrz. klasy III od 1964, potem klasy II. W czasie II wojny świat. walczył w partyzantc…
Uznański Tomasz
Uznański Tomasz (1783-1848 Szaflary). Najpierw miał dobra ziemskie na Ukrainie i był generałem rosyjskim. W czasie wojen napoleońskich przeszedł na stronę Napoleona, wskutek czego musiał potem opuścić Rosję i zamieszkał w Galicji, gdzie nabył dobra ziemskie.W 1818 kupił ponadto…