Litera O
obłaz
obłaz, zdrob. obłazek. Termin topogr. występujący w pol. gwarach lud. na Podtatrzu, także w Pieninach i w ogóle w Beskidach Zach. Jest związany z czasownikiem obłazić (w znaczeniu obchodzić, omijać) i oznacza fragment terenu górskiego, gdzie obchodzi się przeszkody, np. strome s…
Obłaz
Obłaz ( 1014 m) lub Stare Szałasisko. P. W Kuźnicach okolica nad dolnym odcinkiem potoku płynącego z Doliny Jaworzynki, przy jego ujściu do Bystrej i zarazem w miejscu, gdzie po przejściu mostu na Bystrej rozchodzą się znakowane drogi na Boczań (i Nosal) i do Doliny Jaworzynki.…
Obłazkowa Jama
Obłazkowa Jama (ok.1098 m). P. Najkrótsza z trzech Jaskiń Pawlikowskiego u stóp Raptawickiej Turni w Kościeliskiej Dolinie, przy znakowanej ścieżce do Mylnej Jaskini. Długość korytarzy 120 m. O.J. jest znana od dawna; prawdopodobnie wzmiankowana przez Bogusza Z.Stęczyńskiego (18…
Obłazowa Przełęcz
Obłazowa Przełęcz (ok. 2360 m); Studené sedlo; Dubkescharte; Dubke-rés. S. Przełęcz tuż na pd.-wsch. od Małej Wysokiej, między nią a Baniastą Turnią. Przejście przez O.P. (bez ścieżki) stanowi najłatwiejsze bezpośrednie połączenie Staroleśnej Doliny z Wielicką Doliną, ale jest m…
Obrochta Bartłomiej
Obrochta Bartłomiej, potocznie Bartuś (15 VIII 1850 Zakopane, nie Kościelisko - 1 V 1926 Zakopane). Słynny skrzypek podh. i przewodnik tatrz. Był jednym z najlepszych muzykantów góralskich. Muzyką jego interesowali się Ignacy Paderewski, Karol Szymanowski i in., a melodie nagral…
Obrochta Jan
Obrochta Jan, także Obrochta-Bartków (26 I 1879 Zakopane - 30 I 1958 tamże), najstarszy syn »Bartłomieja Obrochty. Skrzypek podh., przewodnik tatrz., ratownik górski i cieśla. Od 1906 był przewodnikiem tatrz. II klasu i prowadził wycieczki aż do 1954. Członkiem TOPR był od 1913,…
obrywy skalne Geologia
Mniejsze lub większe o.s., powodujące zwykle » lawiny kamienne, są dość częste w Tatrach. W ciągu ostatnich stu lat większe o.s. zdarzyły się na wsch. grani Niebieskiej Turni, pod Zmarzłą Przełęczą od strony Pustej Dolinki, na grani i popod granią Wierchu pod Fajki od strony Dol…
obserwatorium na Kasprowym Wierchu
obserwatorium na Kasprowym Wierchu, obecnie Wysokogórskie Obserwatorium Meteorologiczne IMGW na Kasprowym Wierchu. P. Budowane od jesieni 1936 do jesieni 1937, wznosi się na wysokość 1991 m n.p.m., prawie na samym wierzchołku Kasprowego Wierchu. Obserwacje były najpierw prowadzo…
obserwatorium na Łomnicy
obserwatorium na Łomnicy (Observatórium na Lomnickom štíte). S. Zaczęto budowę w 1936, ukończono w 1940; było to wtedy obserwatorium meteorologiczne (Meteorologické observatórium na Lomnickom štíte). Obserwacje meteor. prowadzi się tu od 1 X 1940 (z przerwą od I 1945 do 31 XII 1…
obserwatorium przy Łomnickim Stawie
obserwatorium przy Łomnickim Stawie (Astro- nomické observatórium na Skalnatom Plese). S. Budynek zaczęto stawiać w 1940, ukończono go w jesieni 1943 i wtedy rozpoczęto działalność. W 1950 rozszerzono obserwatorium o placówkę w Tatrz. Łomnicy. W 1953 Słow. Akad. Nauk (SAV) przej…
obuwie turystyczne
obuwie turystyczne. Pierwsi podróżnicy po Tatrach nie zwracali szczególnej uwagi na obuwie, którego używali. Były to zwykłe buty, noszone także i w in. okolicznościach; niektórzy przewodnicy i bardziej doświadczeni turyści zwracali jednak uwagę nowicjuszom, aby zabierali na wyci…
obuwik
obuwik (Cypripedium calceolus ), z rodziny Storczykowatych (Orchidaceae ). Jest to największy pol. storczyk. Kwiat ma pięciodziałkowy, dolna działka jest pantofelkowato wydęta i stanowi tzw. warżkę, żółtego koloru, pozostałe cztery są wydłużone, jajowatolancetowate barwy czekola…
Ochorowicz Julian
Ochorowicz Julian (23 II 1850 Radzymin k. Warszawy - 1 V 1917 Warszawa). Psycholog, filozof (Szkoła Główna Warsz. i UW 1872, uniw. w Lipsku 1874, dr filozofii), pionier parapsychologii, zajmował się mediumizmem, magnetyzmem, hipnotyzmem i psychoterapią; był przeciwnikiem spiryty…
ochrona gatunkowa roślin
ochrona gatunkowa roślin. Jest to ustawowa ochrona rzadkich lub zagrożonych wyginięciem gatunków roślin na obszarze całego kraju. W Polsce określa ją rozporządzenie Min. Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego, wydane 30 IV 1983 na podstawie artykułu 15 ustawy o ochronie przyrody z 7 IV…
ochrona gatunkowa zwierząt
ochrona gatunkowa zwierząt. Jest to ustawowa ochrona rzadkich lub zagrożonych wyginięciem zwierząt z terenu całego kraju. W Polsce regulowało tę sprawę rozporządzenie Min. Leśnictwa z 4 XI 1952 ze zmianami i uzupełnieniami z 20 X 1953, 9 III 1955 i 22 VI 1957, a obecnie obowiązu…
ochrona krajobrazu
ochrona krajobrazu. Wiąże się z ochroną przyrody i elementów fizjogr. danego obszaru. O o.k. mówi w oddzielnym artykule ustawa o ochronie przyrody z 7 IV 1949 obowiązująca do dziś. W parkach nar., jak wiadomo, łącznie z wszystkimi elementami przyrody również cały ich krajobraz j…
ochrona przyrody
ochrona przyrody. Jest to właściwe, rzeczowe, oparte na nauk. podstawach ustosunkowanie się do korzystania z zasobów i bogactw naturalnych, jakie przedstawia dla człowieka przyroda. W gosp. aspekcie o.p. jest długofalową, planową i racjonalną gospodarką zasobami przyrody.Przyrod…
ochrona środowiska
ochrona środowiska. Jest to ochrona warunków naturalnych, w jakich przebywamy, żyjemy, ochrona naszego bezpośredniego otoczenia życiowego konieczna w naszym życiu, niejednokrotnie warunkująca jego istnienie. Trzy zasadnicze elementy składają się na to nasze otoczenie: powietrze,…
Oddział PTTK w Zakopanem
Oddział PTTK w Zakopanem. Powstał w 1950 jako kontynuacja Oddziału Zakop. PTT. Siedziba: w Dworcu Tatrz. w Zakopanem. Teren działania: Tatry Pol. i Skalne Podhale. Zrzesza ok. 1500 członków w 34 Kołach PTTK szkolnych i zakładowych. Prowadzi szeroką działalność statutowo-programo…
Oddział TT (PTT, PTTK) Beskid
Oddział TT (PTT, PTTK) "Beskid" w Nowym Sączu. Istniejące od 1906 » Towarzystwo Turystyczne "Beskid", na podstawie uchwały swego walnego zgromadzenia z 24 II 1907 przyłączyło się do Tow. Tatrz. (zatwierdziło to walne zgromadzenie TT 4 V 1907) i zmieniło swą nazwę na Oddział Towa…
odhaczenie
odhaczenie. W żargonie tatern.: 1. usunięcie haków (choćby tylko asekuracyjnych) tkwiących w skale na drodze tatern.; 2. usunięcie na drodze taternickiej haków służących do techniki sztucznych ułatwień a tkwiących w skale, i zarazem przejście takiej drogi klasycznie, tzn. bez st…
Ogon
Ogon (ok. 1150-1200 m). P. Zwężająca się ku górze rówień na pd. stokach Hrubego Regla, między jego pd.-wsch. grzbietem spadającym w stronę Miętusiego Przysłopu a Zawiesistą Turnią. Górna część O. jako coraz węższy i stromszy stok wznosi się ku Jaworzynce Miętusiej.O. należał daw…
ogród
ogród. W gwarze podh. u dawnych tatrz. pasterzy i myśliwych słowo ogród to termin topogr. oznaczający albo piętro doliny (czasem z bujną roślinnością), albo taras na stromym stoku (nieraz trawiasty), albo też położony wysoko wśród skał podcięty kocioł o dnie piarżystym, niekiedy…
Ojrzyński Antoni
Ojrzyński Antoni (8 VI 1871 - 16 VII 1967 Warszawa). Farmaceuta (UW, mgr), aptekarz, krajoznawca, taternik, alpinista, działacz krajozn. i tur., zbieracz książek o Karpatach. W Tatrach bywał od 1891 w lecie i zimie uprawiając głównie turystykę, ale też taternictwo, co najmniej d…
okap
okap. W taternictwie oznacza dużą przewieszkę, która kształtem swym przypomina wysunięty poza ścianę budynku okap dachu.
okiść Terminologia
Gruba, puszysta warstwa śniegu, osiadła na gałęziach drzew, płotach, drutach telefonicznych itd. po obfitym opadzie śnieżnym. Przed zmianą pogody okiść osypuje się, bez widocznego powodu, drobnym lśniącym pyłem śnieżnym. Bardzo obfita o. niejednokrotnie powoduje duże szkody w la…
oko
oko (liczba mnoga: oka), zdrob.: oczko. Termin wodny oznaczający maleńki stawek, np. w tatrz. nazwach geogr.: Wole Oko, Kosowinowe Oczko.Nie ma jednak ściśłej hierarchii wielkości, gdyż np. Szpiglasowe Stawki są mniejsze od niedalekiego Wolego Oka, które otrzymało swą nazwę prze…
Okopińska Anna
Okopińska Anna (ur. 1948). Taterniczka, alpinistka (czł. Klubu Wys. Warszawa), fizyk jądrowy (dr 1981) w Inst. Badań Jądrowych w Warszawie.W Tatrach przechodziła wiele trudnych dróg (także pierwsze wejścia) i w 1970 dokonała I przejścia grani Tatr Wys. w zespole kobiecym. Wspina…
okupacja
okupacja (II wojna świat.). Podtatrze Pol. wraz z Tatrami Pol. w czasie II wojny świat. zostało zajęte przez wojska niem. (którym towarzyszyły oddziały armii słow.) już pierwszego dnia wojny, 1 IX 1939, gdyż obszar ten nie był broniony przez wojska polskie. Na terenie pow. nowot…
Olbrzymi Wodospad
Olbrzymi Wodospad; Obrovský vodopád; Riesenwasserfall, Riesensturz; Óriás-vízesés. S. W Dolinie Małej Zimnej Wody, w lesie, w miejscu gdzie powyżej Staroleśnej Polany Magistrala Tatrz. przechodzi po żelaznym mostku przez Małą Zimną Wodę. Wysokość wodospadu ok. 20 m. Stacza się o…
olcha czarna Rośliny
olcha czarna lub olsza czarna (Alnus glutinosa), z rodziny Brzozowatych (Betulaceae). Drzewo w Tatrach b. rzadkie, o liściach prawie okrągłych, lepkich, lekko pofałdowanych, o niemal czarnej korze pni. Pojawia się gł. na obrzeżu Tatr, zwł. po ich stronie pd.: w pobliżu Bielskiej…
olcha szara Rośliny
olcha szara lub olsza szara (Alnus incana), z rodziny Brzozowatych (Betulaceae). Drzewo dorastające 20-25 m, występuje w krainie uprawy i w piętrze regla dolnego, także na podobnych wysokościach na pd. Tatr, najwyżej nad Szczyrbskim Jeziorem 1350 m. Podobna jest nieco do olchy c…
olcha zielona Rośliny
olcha zielona lub kosa olcha (Alnus viridis), z rodziny Brzozowatych (Betulaceae). Niewielki, do 2-2,5 m krzew o liściach podobnych do szarej olchy, tylko znacznie mniejszych i trochę głębiej wcinanych. Kwiaty, prawie równoczesne z liśćmi, ukazują się w maju i czerwcu. Według Bo…
Olcza
Olcza (ok. 780-900 m). P. Jedno z większych i starszych osiedli Zakopanego, w jego pn.-wsch. części, rozciągnięte wzdłuż dolnego biegu Olczyskiego Potoku i na stokach okolicznych wzgórz, między Bystrem a Ustupem.O. jest wymieniona po raz pierwszy w 1624, wtedy i w XVIII w. jeszc…
Olczyska Dolina Doliny
Olczyska Dolina, dawniej po prostu Olczysko. P.Ciągnie się od Jaszczurówki (ok. 900 m) zasadniczo ku pd. i w górę do Królowej Polany (ok. 1230-1270 m) u stóp Wielkiej Królowej Kopy (1531 m). Stąd dalej w górę ciągnie się O.D. już tylko jako koryto Suchego Potoku Olczyskiego, któ…
Olczyska Polana
Olczyska Polana (ok. 1035-1110 m), także Polana Olczysko. P.Największa polana w Olczyskiej Dolinie, w jej środk. części, nad zach. brzegiem Olczyskiego Potoku. Na wsch. skraju O.P. znajduje się Olczyskie Wywierzysko.O.P. była niegdyś gł. polaną Hali Olczysko i stały na niej licz…
Olczyski Potok
Olczyski Potok (1067-ok.760 m) lub Olczanka (zwł. w dolnym biegu), dawniej też po prostu Olcza (cały bieg). P. Powstaje w Olczyskiej Dolinie jako wypływ z Olczyskiego Wywierzyska, płynie Olczyską Doliną do jej wylotu, gdzie opuszcza Tatry, po czym przez Jaszczurówkę i Olczę dale…
Olczyskie Wywierzysko
Olczyskie Wywierzysko (1067 m). P.Duże źródło krasowe tryskające na wsch. skraju Olczyskiej Polany. Jest to najobfitsze źródło w Tatrach Pol.: wydajność zmienna, ok. 500 litrów wody na sek. (wg pomiarów sprzed 1900 r., dziś o wiele mniej). Temp. wody ok. 4,5-5,2 C, co wskazuje n…
Olczysko, Hala
Olczysko, Hala, na mapach i w literaturze także Olczyska Hala. P. Dawna hala past., która obejmowała prawie całą Olczyską Dolinę bez jej górnego odcinka zajętego przez Niżnią Królową Halę. Główną polaną H.O. (z budynkami past.) była Olczyska Polana.Nazwa: » Olczyska Dolina.
Olech Kazimierz Waldemar
Olech Kazimierz Waldemar (6 VIII 1928 Kraśnik). Taternik (także jaskiniowy), alpinista, fotograf górski, inż. mechanik (Politechn. Warsz.), projektant przem. w Warszawie. Działacz Klubu Wys. (w latach 1960-tych sekr. i skarbnik) i Pol. Związku Alpinizmu oraz Pol. Klubu Górskiego…