Litera D
Daday Jenő Ludzie
Daday Jenő (24 V1855 Buzamező - 2 IV1920 Budapeszt). Węg. zoolog, prof. uniw. w Kolozsvár (Cluj) i Budapeszcie, od 1887 kier. oddziału zool. Węg. Muzeum Nar., czł. Węg. Akad. Nauk. Ok. 1890 i później badał mikrofaunę jezior tatrz., gł. po pd. stronie Tatr , ale także w Tatrach P…
Dadlez Zygmunt Ludzie
Dadlez Zygmunt (26 I 1887 Kraków - 22 XII 1962 Katowice, poch. w Istebnej). Lekarz (studia na UJ?), autor lek. prac nauk., taternik , działacz turystyczny. Z Tatrami stykał się od 1893 (mając lat 6) do 1961. We wrześniu 1908 jako student na samotnej wycieczce zboczył z Orlej Per…
daglezja Rośliny
daglezja (Pseudotsuga), z rodziny Sosnowatych (Pinaceae). Drzewo iglaste, sprowadzone z Ameryki. Ponieważ d. szybko rośnie, uznano ją za odpowiedni gatunek do prędkiego zadrzewienia rozległych zrębów tatrz. i ok. 1920 (?) wprowadzono ją do zalesień tatrz. Jednak obce warunki życ…
Daits Eduard Ludzie
Daits Eduard lub Ede (7 XII 1853 Kotterbach = Rudňany k. Nowej Wsi Spiskiej - 21 IX 1931 Wielka k. Popradu). Spiskoniem. lekarz, kustosz muzealny. W 1879 osiadł w Wielkiej i pracował tam więcej niż pół wieku jako ceniony lekarz miejski i działacz społeczny. Był jednym z założyci…
Dalmady Zoltán Ludzie
Dalmady Zoltán (15 III1880 Budapeszt - 17 X1934 tamże?). Węg. lekarz, taternik , ratownik tatrz., sportowiec. W 1905-11 był lekarzem zdrojowym w Starym Smokowcu i w tym czasie uprawiał turystykę, taternictwo, biegi narc., łyżwiarstwo, saneczkarstwo i sport bobslejowy. Był członk…
Damec Rudolf Ludzie
Damec Rudolf (26 I 1909 Dziecimorowice = Dětmarovice, Śląsk Cieszyński - 11 V 1969 Akra, Ghana, poch. w Gdyni). Taternik , inż. mechanik, 1931-39 konstruktor uzbrojenia w Marynarce Wojennej w Gdyni, IX 1939 uczestnik obrony Oksywia, od 1945 pracował w Gdyni i Gdańsku w przemyśle…
Danhauser Rudolf Ludzie
Danhauser Rudolf lub Rezső (30 VII 1854 Poprad - VII 1904 tamże, poch. 10 VII 1904). Spiskoniem. nauczyciel i kustosz muzealny. W 1874-91 był nauczycielem w Wielkiej , a w 1891-1900 w Popradzie . Był jednym z założycieli Muzeum Tatrz. w Wielkiej (1882) i następnie kustoszem jego…
Danielak Marek Ludzie
Danielak Marek (23 XI 1952 w Łochowie - 19 IV 1988 w Andach Kolumbijskich). Zakop. taternik , alpinista, himalaista, wiceprezes Klubu Wys. w Zakopanem 1986-88. Uprawiał taternictwo od 1971, dokonując wielu wybitnych przejść w lecie i zimą. Wspinał się też w Alpach, brał udział w…
Danielowo Miejsca
Danielowo; Małe osiedle (parę domów) przy Drodze Wolności, ok. 1 km na zach. od Tatrz. Polanki , zaraz na zach. od Wielickiej Wody . Jest tu przystanek kolei elektr. i leśniczówka TANAPu . Owa leśniczówka to dawny dom myśliwski; właścicielem jego i okolicznych terenów był pruski…
Danysz Antoni Ludzie
Danysz Antoni (16 I 1853 Poznań - 17 XII 1925 tamże). Filolog, pedagog, prof. pedagogiki uniw. pozn. (1919-24), czł. koresp. PAU (1921), turysta i taternik . W Krakowie spędził lata 1892-95 jako prof. gimnaz. i 1909-19 jako emeryt. Uprawiał w Tatrach turystykę i taternictwo. Ok.…
Danysz-Fleszarowa Regina Ludzie
Danysz-Fleszarowa Regina (28 III 1888 Wiśniew, Siedleckie - 1 VII 1969 Warszawa). Geografka, bibliotekarka, bibliografka. Studia na uniw. we Lwowie, Zurychu (1906-07) i Paryżu (1907-10, dr 1913).W 1915-16 działała w Lidze Kobiet w Zakopanem, pracowała jako kierowniczka bibliotek…
Darmstädter Ludwig Ludzie
Darmstädter Ludwig , dr (1846 - ok. 1925). Niem. alpinista z Berlina. Miał pierwsze przejścia w Alpach. W Tatrach był w 1899 i wtedy z Augustem Otto i przew. alp. Hansem Stabelerem dokonał z Wielickiej Doliny I wejścia Żlebem Karczmarza na Gierlach , a nast. dnia z tymże przewod…
darniówka tatrzańska
darniówka tatrzańska (Pitomys tatricus ). Mały gryzoń o szarym futerku, króciutkich uszkach, endemit tatrz., znany tylko z wyższych części Tatr, powyżej górnej granicy lasu, do 2000 m, np. z okolic Gąsienicowej Hali, Morskiego Oka, Pięciu Stawów Pol. Żyje przeważnie pod ziemią,…
Darowski Jerzy Ludzie
Darowski Jerzy (7 XII 1930 Zakopane). Polonista (UJ), bibliotekarz, pracownik Muzeum Tatrz. w Zakopanem od 1957, bibliotekarz-kustosz tegoż. Współredaktor "Rocznika Podh ." (od t. 2, 1979) i in. publikacji Muzeum Tatrz., autor niektórych scenariuszy wystaw czasowych tegoż Muzeum…
Daszyński Stefan Witold Ludzie
Daszyński Stefan Witold (27 XII 1902 Kraków - 9 III 1959 Waszyngton), syn Ignacego Daszyńskiego, znanego działacza socjalistycznego. Taternik i alpinista, z zawodu inż. górniczy, geolog i geofizyk. Do gimnazjum uczęszczał w Zakopanem . Po studiach w Krakowie i USA pracował przy…
Dauksza Leonard Ludzie
Dauksza Leonard (2 I 1938 Hajnówka, woj. białostockie). Geograf (mgr, UJ), taternik (czł. Klubu Wys .), przewodnik tatrz. od 1967, ratownik górski (czł. Grupy Tatrz. GOPR od 1967). W 1972-73 pełnił obowiązki kier. Tatrz. Stacji Nauk. ZOP PAN w Zakopanem, następnie wyjechał razem…
Dawidek Teodor Ludzie
Dawidek Teodor (8 XI 1908 Zakopane). Zakop. narciarz i przewodnik tatrz. W latach międzywoj. był zawodnikiem narc. (biegi i skoki), od 1951 jest przewodnikiem tatrz., od 1969 klasy I. Jest też wieloletnim instruktorem narc. i współzałożycielem Tatrz. Szkoły Narciarskiej . Człone…
Daxner Štefan Marko Ludzie
Daxner Štefan Marko (26 XII 1822 Tisovec - 11 IV 1892 tamże). Słow. prawnik (adwokat), publicysta, literat, polityk, jeden z czołowych ideologów i bojowników o równouprawnienie nar. i społeczne Słowaków w monarchii węg., w 1848 skazany przez sąd węg. na karę śmierci, zamienioną…
Dąbkowski Roman Ludzie
Dąbkowski Roman (22 X 1931 Ostrów Mazowiecka). Taternik, alpinista, ratownik górski, przewodnik tatrz. Mieszka w Zakopanem od 1951. W 1951-64 pracował w Rejonie Lasów Państw. Od 1964 czł. Grupy Tatrz. GOPR, w 1978-82 zawodowy ratownik tamże. Przewodnikiem tatrz. został w 1967, k…
Dąbrowski Jerzy Stanisław Ludzie
Dąbrowski Jerzy Stanisław (30 IX 1936 Kraków), syn artystów malarzy » Stanisława Dąbrowskiego i Władysławy z Augustynowiczów. Zoolog (entomolog), pracownik Inst. Badawczego Leśnictwa w Krakowie, od 1978 doc., autor ponad 70 prac z dziedziny ekologii, systematyki i ochrony motyli…
Dąbrowski Stanisław Ludzie
Dąbrowski Stanisław (16 VII 1892 Krosno - 4 IX 1973 Kraków). Malarz, grafik, historyk sztuki. Studia w Krakowie na ASP i UJ, także w Monachium. Od 1921 uczył rysunków w krak. szkołach średnich. Od 1923 wystawiał często w kraju i za granicą. Malował portrety, pejzaże, martwą natu…
Dąbrowski Zdzisław Ludzie
Dąbrowski Zdzisław (13 VII 1911 Kijów - ok. 26 IX 1939 Warszawa). Taternik, alpinista, w 1936-39 red. "Taternika", studiował architekturę na Politechnice Warszawskiej. W Zakopanem przebywał z chorą matką w 1913. Taternictwo uprawiał od ok. 1930 do 1939, dokonując szeregu nowych…
Dąsal Mirosław Ludzie
Dąsal Mirosław (1952 - 27 V 1989 w Himalajach). Taternik, jeden z czołowych pol. alpinistów lat 1980-tych. Wspinał się w Tatrach, Alpach, Andach, Kaukazie, Pamirze, Himalajach i Karakorum. Zginął w lawinie wraz z czterema towarzyszami w czasie wyprawy na Mount Everest. Autor wyd…
Déchy Mór Ludzie
Déchy Mór (4 XI 1847 Budapeszt - 8 II 1917 tamże). Węg. geograf, podróżnik, alpinista i taternik, czł. koresp. Węg. Akad. Nauk. (1909). W grudniu 1871 dokonał z towarzyszami wejścia zim. na Krywań Fatrzański (a nie na Krywań w Tatrach ). W 1872, 1874 i 1876 odegrał znaczną rolę…
Dégen Árpád Ludzie
Dégen Árpád (31 III 1866 Bratysława - 30 III 1934 Budapeszt). Węg. lekarz i wybitny botanik, czł. Węg. Akad. Nauk., w 1902 założyciel, a od 1905 red. "Magyar Botanikai Lapok". Wykładał na uniw. w Budapeszcie (od 1927 prof.). Autor b. licznych prac bot. z terenu Węgier, a także T…
Dembowska Maria Ludzie
Dembowska Maria , z Sobotkiewiczów (1854 lub 1856 Horodnica, Ukraina - 24 II 1922 Zakopane, poch. na starym cment.). Wraz z mężem Bronisławem osiadła w 1886 w Zakopanem i wsp. z mężem była gorliwą zbieraczką okazów podh. sztuki lud. (po jej śmierci zbiory dostały się do Muzeum T…
Dembowski Bronisław Ludzie
Dembowski Bronisław (1847 Pułtusk - 24 lub 25 XII 1893 Zakopane, poch. na starym cment.). Z wykształcenia prawnik, z zawodu urzędnik kolejowy, z zamiłowań etnograf i badacz podh. kultury ludowej. Ze względu na zdrowie od 1874 przyjeżdżał do Zakopanego , gdzie w 1886 osiadł na st…
Dembowski Leon Ludzie
Dembowski Leon (1823 Kraków - 21 II 1904 tamże). Malarz, studia w krak. SSP 1840-50 (m.in. u Jana N. Głowackiego ) i potem w Wiedniu. W 1858-72 prof. w SSP w Krakowie. Wystawiał od 1852, obrazy tatrz. od 1853. W Zakopanem i Tatrach bywał zapewne wielokrotnie, m.in. w 1850 z mala…
Demian Alexius Ludzie
Demian Alexius (6 IV 1837 - 27 VI 1901), syn lekarza Baltazara Demiana. Słow. leśniczy Orawskiego Komposesoratu , zamiłowany turysta, zwł. w Zuberskiej Dolinie i jej otoczeniu, malarz (krajobrazy), jeden z pierwszych narciarzy na Orawie . Uprzystępnił turystom Zuberską Dolinę da…
Demianówka Schroniska
Demianówka ; Jednoizbowa chatka postawiona w 1883 na zach. od Czarnej Młaki w Rohackiej Dolinie , nieco powyżej lw. brzegu Rohackiego Potoku . Dał ją zbudować » Alexius Demian jako schron dla turystów, stąd więc nazwa, która powstała dopiero później. Od 1933 Demianówka stała się…
Demkó Kálmán Ludzie
Demkó Kálmán (3 X 1852 Görömbőly - 13 II 1918 Budapeszt). Węg. (pochodzenia ukr.) historyk, archiwista i pedagog. Był jednym z czołowych historyków Spisza . Po studiach hist., językozn. i geogr. na uniw. w Budapeszcie 1873-77 (dr 1882) był z zawodu prof. gimnazjum w Trzcianie (T…
Dénes Franz Ludzie
Dénes Franz , w węg. publikacjach Ferenc (2 IV 1845 Trybsz na Spiszu Pol., wtedy węg. - 17 X 1934 Lewocza). Spiskoniem. taternik, zasłużony działacz tur., autor przewodników tatrz., kartograf, meteorolog, geolog, badacz Tatr, z zawodu prof. gimnazjalny. Szkołę podst. niem. ukońc…
Denhoff-Czarnocki Wacław Ludzie
Denhoff-Czarnocki Wacław , pierwszy mąż » Wandy Czarnockiej-Karpińskiej . Poeta, taternik . W jego zbiorze wierszy Włóczęga (Wa.1927) jest cykl wierszy tatrz. W górach. Poprzednio ogłosił wiersz Juhasi z miasta ("Gaz. Zakop. i Dekady Lit." 1923, nr 1). Pod kryptonimami pisał w 1…
deniwelacja
deniwelacja . W odniesieniu do jaskiń ciągnących się od otworu zarówno w górę jak i w dół termin ten oznacza sumę głębokości części zstępującej i wysokości części wstępującej, obie mierzone od otworu jaskini.
depresja
depresja . Termin topogr., oznaczający formację podobną w kształcie i przebiegu do żlebu, ale proporcjonalnie płytszą i szerszą, zwykle też większą od typowego żlebu.
Déry József Ludzie
Déry József (18 VII1866 Budapeszt - 13 X 1937 Budapeszt). Węg. sędzia, z zamiłowań artysta-malarz, turysta, taternik. Jego teściem był Ödön Téry, który go zachęcił do uprawiania taternictwa. Razem potem popierali budowę schroniska przy Pięciu Stawach Spiskich. D. należał do najw…
deska śnieżna Terminologia
Płat zbitego, sprasowanego wiatrem śniegu (tzw. gipsu), który oderwał się od sąsiednich mas śniegu i obsuwa się po powierzchni spodniej warstwy śnieżnej, zwykle rozbijając się przy tym na bryły. Obsuwająca się d.ś. dużych rozmiarów może sama stanowić lawinę śnieżną, a zawsze moż…
Dezső Dénes Ludzie
Dezső Dénes , w niem. publikacjach Dezső Dionis (ok. 1845? - ?). Węg. badacz stawów tatrz., prof. szkoły Theresianum w Wiedniu, dr, czł. MKE od 1874. Przy poparciu MKE rozpoczął on w 1875 badanie stawów tatrz., mające na celu zmierzenie ich głębokości, gdyż do owego czasu takie…
Dębicki Zdzisław Ludzie
Dębicki Zdzisław (19 I 1871 Warszawa - 7 V 1931 tamże). Poeta, publicysta, krytyk lit., od 1912 współpracownik, od 1921-29 red. nacz. "Tygodnika Ilustr." Bywał w Zakopanem i Tatrach (np. w 1908 był obecny przy poświęceniu nowego schroniska TT nad Morskim Okiem). W swej publicyst…
dębik ośmiopłatkowy Rośliny
dębik ośmiopłatkowy (Dryas octopetala), z rodziny Różowatych (Rosaceae). Krzewinka płożąca się, tj. pokładająca się po ziemi. Nazwa jej pochodzi stąd, że listki mają podobieństwo do malutkich liści dębu. D. jest reliktem z plejstoceńskiej epoki lodowej, pochodzi zaś z okolic ark…