Litera P
Pacanovský Milan
Pacanovský Milan (27 XI 1925 Lubické Kúpele, Spisz - 1982). Słow. inż. leśnik (Wyższa Szkoła Leśna w Bratysławie i Koszycach), wybitny działacz ochrony przyrody na Słowacji, zwł. w dziedzinie kompleksowego planowania, organizacji i działalności parków nar. i in. terenów chronion…
Pach Adam
Pach Adam (8 XII 1907 Kasina Wielka, pow. limanowski - 5 VII 1980 Zakopane, poch. na starym cment.). Wybitny podh. pisarz lud., jeden z najlepszych podh. gawędziarzy, działacz społ. i kult. (m.in. w Związku Podhalan), rzeźbiarz amator (rzeźbił w drzewie), z zawodu stolarz (1923-…
Pachoł
Pachoł (2153, 2166 m), Pachola, Pacholec; Pachola. S. Wybitny szczyt w gł. grani Tatr Zach., w grupie Rohaczy, bezpośrednio na pn.-zach. od Banówki. Wznosi się nad Zuberską Doliną i Jałowiecką Doliną.
Pacl Juraj
Pacl Juraj (13 XI 1926 Horaždovice, okres Klatovy, Czechy). Geograf, hydrolog (uniw. w Bratysławie 1949, dr), w 1959-65 pracownik Stacji Nauk. TANAPu w Tatrz. Łomnicy, od 1966 pracownik Inst. Hydrologii i Hydrauliki SAV w Bratysławie, działacz ochrony przyrody, wieloletni czł. r…
Paclová Libuše
Paclová Libuše, z domu Odložilíková (1928 Poprad), żona » J. Pacla. Botaniczka (dr), działaczka ochrony przyrody, taterniczka i ratowniczka górska (czł. HS). Pracowała w Muzeum Tatrz. w Popradzie 1953-57 i w Muzeum TANAPu w Tatrz. Łomnicy 1958-67, a od 1967 przy katedrze geobota…
Paczkowski Andrzej
Paczkowski Andrzej (1 X 1938 Krasnystaw). Historyk (UW 1960, dr 1966), od 1980 pracownik Inst. Hist. PAN, taternik i alpinista. Autor licznych publikacji z historii prasy polskiej i nowszej historii polskiej. Wspinał się w Tatrach w lecie i zimą, również na drogach najtrudniejsz…
Paderewski Ignacy Jan
Paderewski Ignacy Jan (6, nie 18, XI 1860 Kuryłówka, Podole - 29 VI 1941 Nowy Jork, poch. w Waszyngtonie na cment. zasłużonych Arlington). Słynny pianista, kompozytor, polityk i działacz społeczny. W 1919 premier i minister spraw zagranicznych. Za namową Tytusa Chałubińskiego by…
Pagaczewski Stanisław
Pagaczewski Stanisław (9 VII 1916 Kraków - 7 VI 1984 tamże). Prozaik i poeta, publicysta; studiował filologię na UJ 1946. Autor wielu książek dla dzieci i młodzieży oraz licznych artykułów i książek krajoznawczych. Działacz PTK i PTTK. Znaczna część jego różnorodnej twórczości z…
pająki
pająki (Aranei ), rząd gromady pajęczaków (Arachnoidea ). Łatwo je odróżnić od owadów, gdyż mają cztery pary nóg, nie trzy pary jak owady. Wiele gatunków to pospolite, znane i z niżu, np. krzyżak (Araneus diadematus ), dochodzący w piętro kosodrzewiny.Natomiast wyłącznie w Tatra…
Pajdušáková-Mrkosová L'udmila
Pajdušáková-Mrkosová Ludmila (29 VI 1916 Radošovce, okres Senica - 6 X 1979 Wyżnie Hagi), od ok. 1950 żona » Antonína Mrkosa. Słow. astronomka (uniw. w Bratysławie 1950, dr), w 1936-44 nauczycielka w szkołach średnich, w 1944-58 pracowała w Obserwatorium Astron. przy Łomnickim S…
Pajęcza Dolina
Pajęcza Dolina (ok. 950-1300 m); Pavúčia dolina; Pavucijatälchen, Pavučia Tal; Pavucija-völgy. S. Częściowo zalesiona, dość wąska dolina, która spod Pawłowej Polany (u pd. podnóża Krywania) ciągnie się ku pd.; płynie nią » Pajęczy Potok. W poprzek P.D. przechodzi Niżni Podkrywań…
Pajęczy Potok
Pajęczy Potok (ok. 1300-900 m); Pavúčí potok; - ; Pavucija-patak. S. Potok (często suchy) płynący spod Pawłowej Polany ku pd., Pajęczą Doliną.
palenica
palenica. Miejsce, gdzie las lub kosodrzewina zostały przypadkowo lub celowo wypalone. Jako nazwa geogr., Palenica, występuje dość często w Tatrach i na Podtatrzu (Podhale, Spisz, Liptów, Orawa), ale również na znacznie szerszym obszarze Karpat Zach. i ku zach. aż po Morawy, a w…
Palenica Jałowiecka
Palenica Jałowiecka (1574, 1576 m) lub krótko Palenica; Pálenica. S. Szeroka przełęcz w gł. grani Tatr Zach., między Siwym Wierchem a Brestową Kopą (1934 m). Stanowi dogodne przejście z Zuberca i Zuberskiej Kotliny do Jałowieckiej Doliny. Dawniej prowadził przez nią szlak kupiec…
Palenica Lendacka
Palenica Lendacka (1172, 1174 m); Lendacka Pálenica. S. Wysokie wzgórze na pn.-wsch. od Tatrz. Kotliny. P.L. należy do Magury Spiskiej i od Tatr jest oddzielona Doliną Kotliny, ale budowę geol. ma taką samą jak sąsiadująca z nią część Tatr Bielskich.
Palenica Pańszczykowa
Palenica Pańszczykowa lub Palenice Pańszczykowe, albo po prostu Palenica lub Palenice, a w literaturze i na starszych mapach często mylnie Capówka lub Palenica Capowska. P. Są tu dwie sąsiadujące z sobą polany przy szosie wiodącej z Zakopanego przez Jaszczurówkę do Morskiego Oka…
Palider Jan
Palider Jan (17 X 1938 Murzasichle). Zakop. działacz tur., ratownik górski, przewodnik tatrz. Pochodzi z rodziny góralskiej, w której kilkoro rodzeństwa uzyskało wyższe wykształcenie. W młodych latach pomagał rodzicom w gospodarstwie rolnym i był juhasem (na Sołtysich Kopach). L…
Palkovics (Palkovič) Dezső
Palkovics (Palkovič) Dezső. Ok. 1929-39 pracował w Zbójnickim Schronisku ("Trupiarni") w Staroleśnej Dolinie. Był inwalidą (jedna ręka sparaliżowana). Wśród turystów i taterników różnej narodowości (także polskiej) był szeroko znany i ogólnie lubiany, a w piśmiennictwie pol. i s…
Palmowska Krystyna
Palmowska Krystyna (11 XI 1948 Warszawa). Taterniczka i alpinistka, dr inż. elektronik, czł. Klubu Wysokogórskiego Warszawa. Taternictwo uprawiała przeważnie w zespołach kobiecych, od 1969 zwykle z Anną Czerwińską, przechodząc drogi należące do najtrudniejszych w Tatrach, np. na…
Pałczyński Edward
Pałczyński Edward (22 II 1922 Łódź). Reżyser filmowy (studia w Państw. Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi 1952), poeta, w czasie II wojny świat. członek AK. Od 1953 pracował w łódzkiej Wytwórni Filmów Oświat. (reż. i scenarzysta), realizując liczne filmy dokumentalne i oświat. o ró…
Pamiętnik Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego
"Pamiętnik Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego" ("Pam. PTT"). Rocznik wydawany od 1992 (tom 1) w Krakowie przez nowe Polskie Towarzystwo Tatrzańskie. Redaktorzy: Adam Liberak i Barbara Morawska-Nowak. Urozmaicona tematyka związana z Tatrami i in. górami, z Zakopanem, z dawnym i…
Pamiętnik Towarzystwa Tatrzańskiego
"Pamiętnik Towarzystwa Tatrzańskiego" ("Pam. TT"). Rocznik ukazujący się w Krakowie w 1876-1920 (38 tomów), jedna z podstawowych publikacji periodycznych w literaturze tatrz. Członkowie TT otrzymywali "Pam. TT" wraz z dodatkami bezpłatnie. Oprócz sprawozdań TT, jego oddziałów, k…
Panejko - Pankiewicz Ewa Ludzie
Panejko - Pankiewicz Ewa (1951). Taterniczka, alpinistka, himalaistka; mgr chemii (Uniwersytet Wrocławski). Od 1978 r. zam. w Łodzi. Zaczęła się wspinać w Tatrach w 1969 r. Chodziła głównie w zespołach kobiecych. Najlepsze osiągnięcia w Tatrach :1 zimowe przejście filara Kazalni…
Panek Kazimierz
Panek Kazimierz (15 II 1873 Oświęcim - 13 XI 1935 Bydgoszcz). Taternik i narciarz, lekarz medycyny (UJ, dr 1897) i weterynarii (lwow. Akad. Med. Weteryn. 1906), prof. Akad. Med. Weteryn. we Lwowie 1906-20, potem kier. Zakładu Higieny Zwierząt najpierw przy Inst. Nauk.-Rolnym w B…
Panfil Józef
Panfil Józef (25 XII 1934 - 28 XII 1959 w Tatrach). Taternik (od 1954) i alpinista (Alpy 1959), asystent na Politechn. Wrocł. Od 1956 latem i zimą wspinał się gł. z » Jerzym Biedermanem i razem zginęli w lawinie. Lit. - "Tat." 1960, nr 2.
Pankiewicz Krzysztof
Pankiewicz Krzysztof (29 IX 1951 Łódź). Taternik, alpinista, inż. chemik, dr farmacji. Wspinał się w Tatrach od 1971. Miał wybitne osiągnięcia w przechodzeniu w lecie i zimie nowych dróg o wielkich trudnościach, np. na ścianach Małego Młynarza (1973), Kotła Kazalnicy (1973), Kaz…
Panorama Tatr
Panorama Tatr, zwana też panoramą lub obrazem Tatry. Pomysł namalowania olbrzymiej Panoramy Tatr wysunął dr Henryk Lgocki, prawnik z Krakowa, w czerwcu 1894 podczas wycieczki do Kościeliskiej Doliny w towarzystwie malarzy Włodzimierza Tetmajera i Wincentego Wodzinowskiego; współ…
panoramy
panoramy, tj. widoki albo całego łańcucha Tatr, albo dużych jego odcinków. Panoramy malowane i rysowane. Najstarsza p. Tatr (i zarazem najstarsze malowidło przedstawiające Tatry) znajduje się na ścianie nawy starego kat. kościoła parafialnego w Popradzie: na fresku nieznanego ma…
państwo
państwo (łac. dominium ). Termin ten, znany też na szerszym obszarze, często występuje w historii Tatr i Podtatrza na oznaczenie wielkich posiadłości ziemskich, np. państwo niedzickie, państwo Szaflary, państwo Zakopane; te trzy państwa obejmowały niegdyś duże połacie Tatr. Nazw…
Pańszczyca, Dolina
Pańszczyca, Dolina. P. Stanowi odnogę Doliny Suchej Wody Gąsienicowej, od której odgałęzia się poniżej Psiej Trawki i biegnie początkowo wśród lasów ku pd.-wsch., a potem na pd. Dla turystów ma znaczenie jedynie środk. i górna część doliny, otoczona długimi grzbietami Żółtej Tur…
Pańszczyca, Hala
Pańszczyca, Hala lub krótko Pańszczyca, lud. Pańscýca. P. Dawna hala past., która obejmowała całą Dolinę Pańszczycę i pewne sąsiednie tereny, a także Wawrzeczkową Cyrhlę i obie Palenice Pańszczykowe. Z biegiem czasu wskutek rozdrobnienia własności H.P. uległa podziałowi i skurcz…
Pańszczyca, Polana
Pańszczyca, Polana (ok. 1360-1440 m). P. Polana położona wśród lasu na dnie środk. części Doliny Pańszczycy, nad pr. brzegiem Pańszczyckiego Potoku, u stóp pn.-zach. stoków Małej Koszystej. Była to gł. polana dawnej Hali Pańszczycy; tu stały szopy past. i szałas.
Pańszczycka Przełączka, Wyżnia
Pańszczycka Przełączka, Wyżnia (ok. 2145 m); Vyšná Panščická štrbina; Pańszczyca-Scharte, Obere Pańszczyca-Scharte; Pańszczyca-csorba, Felső-Pańszczyca-csorba. P. Wąska przełączka w pn. grani Granatów, między kopułą szczytową Skrajnego Granatu a Zadnią Pańszczycką Czubą. Ma znac…
Pańszczycka Przełęcz
Pańszczycka Przełęcz (ok. 2115 m); Panščické sedlo; Pańszczyca-Scharte; Pańszczyca-csorba. P.Najniższa, dość szeroka przełęcz między Granatami a Wierchem pod Fajki. Ku Dolinie Pańszczycy opada stromym urwiskiem, a od zach. stanowi dla taterników ważny dostęp do Wierchu pod Fajki…
Pańszczycka Turnia
Pańszczycka Turnia (ok. 2105 m); Panščická Turnia. P. Dość samodzielna turnia w pn. grzędzie pn.-zach. wierzchołka (2121 m) Wierchu pod Fajki.
Pańszczycki Potok
Nie okreslony
Pańszczycki Żleb
Pańszczycki Żleb. P.Wybitny, w dole głęboko wcięty żleb w pn. stokach Żółtej Turni. Płynie nim Żółty Potok.
Pańszczyckie Czuby
Pańszczyckie Czuby; Panščické Czuby. P. Dwa garby grzbietowe w pn. grani Granatów, powyżej Pańszczyckiej Przełęczy - kolejno Skrajna Pańszczycka Czuba i Zadnia Pańszczycka Czuba.
Pańszczyckie Młaki
Pańszczyckie Młaki. P. Grupa torfowisk po obu stronach dolnego biegu Pańszczyckiego Potoku. Są to: Wielka Pańszczycka Młaka (ok. 1265 m, pow. ok. 2 ha?, nad lw. brzegiem Pańszczyckiego Potoku, na wsch. od Psiej Trawki, a zaraz na zach. od znakowanego szlaku tur.), Mała Pańszczyc…
papiernie
papiernie. W Zakopanem istniały dwie papiernie, założone przez Magnusa Peltza, ówczesnego właściciela dóbr zakopiańskich. Dolna papiernia przy drodze do Kuźnic, nieco powyżej Ronda, została zbudowana w 1879-81 i dotrwała do 28 I 1945, kiedy została wysadzona w powietrze przez wy…