Litera S
Sabała Jan
Sabała Jan, właśc. Jan Krzeptowski-Sabała (26 I 1809 Kościelisko - 8 XII 1894 Zakopane, poch. na starym cment.). Góral podh., słynny lud. gawędziarz, muzykant i myśliwy. Właściwe nazwisko Gąsienica, przydomek Sabała (także Sablik i Czakor), ale razem z braćmi nazwisko Gąsienica…
Sacin
Sacin lub Sacyn. Jedna z dawnych nazw » Szatana, występująca w pol. literaturze.
sadź
sadź lub sadzelina, błędnie szadź. Kryształki i igiełki śniegu osadzające się w postaci puszystych zwojów, deseni roślinnych lub gwiazdek różnego kształtu na gałęziach drzew, płotach, drutach, na nierównych chropowatych powierzchniach, nawet na śniegu. Kryształki takie tworzą si…
Sagorski Ernst
Sagorski Ernst (1847-1929 Altenburg). Niem. botanik, prof. w Pforta (Schulpforta) k. Naumburga. W 1887-90 prowadził badania bot. w Tatrach. On i Gustav Schneider są współautorami dwutomowej Flora der Centralkarpathen (Leipzig 1891); Sagorski jest autorem tomu II prócz części o r…
sala jaskiniowa Terminologia
sala jaskiniowa lub po prostu sala. Termin jask. (w Tatrach mniej właściwy) oznaczający to samo co » komora jaskiniowa.
salamandra plamista
salamandra plamista (Salamandra salamandra ), płaz z rodziny salamandrowatych (Salamandridae ), zwany przez górali jaszczurem. Podobna trochę w kształcie do b. dużej i tłustej jaszczurki, dosięga kilkunastu do 20 cm długości. Skórę ma nagą, śliską, aksamitnie czarną z dużymi, ni…
Salamon
Salamon lub Alapi-Salamon (rodzina). Węg. rodzina szlachecka, mająca niegdyś duże posiadłości w Szaryskiem (wsch. Słowacja) i na Spiszu, także w samych Tatrach. W 1856 zmarł baron Aleksander Horváth-Palocsay, właściciel państwa niedzickiego (dunajeckiego), dóbr lendackich i dóbr…
Salamona, Schronisko
Salamona, Schronisko (ok. 1300 m), Schronisko pod Młynarzem. S. W 1877 Tow. Tatrz. chciało zbudować schronisko tur. na Polanie pod Wysoką w Dolinie Białej Wody, lecz ówczesny właściciel tych terenów, baron Aladár Salamon, dowiedziawszy się o tym zamiarze, sam w tymże roku dał po…
Salatyn, Mały
Salatyn, Mały (ok. 2030 m); Malý Salatín. S. Wybitne wzniesienie w pd.-wsch. grani Salatyńskiego Wierchu, stanowiące zwornik dla grzbietu Zadniego Salatyna (biegnącego ku pn.-wsch.) i Wołowcowego Grzbietu (schodzącego ku pd.-zach.).Mały Salatyn jest oddzielony od gł. wierzchołka…
Salatyn, Skrajny
Salatyn, Skrajny, Przedni Salatyn; Predný Salatín.S. Wybitny długi grzbiet, który od wierzchołka Brestowej Kopy (1934, 1902 m) w gł. grani tatrz. zbiega początkowo ku pn.-wsch. poprzez p. 1888 m do p. 1801 m, a od tego ostatniego ku pn. i kończy się w widłach Salatyńskiego Potok…
Salatyńska Dolina
Salatyńska Dolina, Skrajna (Przednia) Salatyńska Dolina, także Przednia Spalona Dolina; Salatínska dolina, Predná Spálená dolina. S. Jedna z większych pd.-zach. odnóg Rohackiej Doliny, ciągnąca się w górę między grzbietami Skrajnego Salatyna i Zadniego Salatyna do podnóża Salaty…
Salatyńska Dolina, Zadnia
Salatyńska Dolina, Zadnia; Zadná Salatínska dolina, Zadná Spálená dolina, Tmavá dolina. S. Jedna z orogr. lw. odnóg Rohackiej Doliny, ciągnąca się w górę ku pd.-zach. między grzbietami Zadniego Salatyna i Skrajnego Spalonego Grzbietu do podnóża Spalonej Kopy (2083 m), Skrzyniare…
Salatyńska Przełęcz, Pośrednia
Salatyńska Przełęcz, Pośrednia (2015 m), Wyżnia Salatyńska Przełęcz. S. Między Małym Salatynem (ok. 2030 m) a gł. wierzchołkiem Salatyńskiego Wierchu (2047 m).
Salatyńska Przełęcz, Skrajna
Salatyńska Przełęcz, Skrajna (1872, 1870 m), Salatyńska Przełęcz; Salatínske sedlo, sedlo Parichvost. S. W gł. grani Tatr Zach., między Salatyńskim Wierchem a Brestową Kopą.
Salatyńska Przełęcz, Zadnia
Salatyńska Przełęcz, Zadnia (1885 m), Przełęcz pod Dzwonem; Sedlo u Zvonu. S. Najniższa przełęcz między Spaloną Kopą a Salatyńskim Wierchem, w gł. grani Tatr Zachodnich.
Salatyński Potok
Salatyński Potok, Potok Salatyn; Salatín, Salatínsky potok. S.Powstaje na pn. stokach Brestowej Kopy i płynie ku pn. dnem Salatyńskiego Żlebu, ku Zuberskiej Dolinie. Poniżej wylotu Salatyńskiego Żlebu skręca ku pn.-zach. i wpada do Zimnej Wody Orawskiej dopiero przy moście 925 m…
Salatyński Potok, Mały
Salatyński Potok, Mały; Malý Salatínsky potok. S. Zaczyna się w Małym Salatyńskim Żlebie na wysokości ok. 1200 m, spływa nim do jego wylotu, po czym skręca na zach. i wkrótce uchodzi do Salatyńskiego Potoku jako jego orogr. pr. dopływ, poniżej ujścia Salatyńskiego Żlebu.
Salatyński Wierch
Salatyński Wierch (2050, 2047 m), Salatyn; Salatínsky vrch, Salatín. S. Wybitny szczyt w gł. grani Tatr Zach. (w ich zach. części), od zachodu pierwszy, który przekracza wys. 2000 m. Wznosi się między Rohacką Doliną a Jałowiecką Doliną. Pierwsze wejście zim.: Józef Lesiecki i Le…
Salatyński Żleb
Salatyński Żleb, Żleb Salatyn, błędnie Długa Jama; Salatínský žlab, Salatínska dolina, błędnie Dlhá Jama. S. Długi żleb zbiegający spod pn. stoków Brestowej Kopy ku pn., ku Zuberskiej Dolinie. Żlebem tym płynie » Salatyński Potok.
Salatyński Żleb, Mały
Salatyński Żleb, Mały; Malý Salatínsky žlab. S. Pierwszy żleb na wsch. od dolnej części Salatyńskiego Żlebu. Zaczyna się na wsch. stokach dolnej części Skrajnego Salatyna, na wysokości ok. 1250 m i zbiegu ku pn. uchodząc do Zuberskiej Doliny na wysokości ok. 1050 m. Małym Salaty…
Sałyga-Dąbkowska Krystyna
Sałyga-Dąbkowska Krystyna (13 III 1930 Milanówek k. Warszawy), od 1979 żona » Romana Dąbkowskiego. Taterniczka, przewodnik tatrz., ratownik górski, instruktor narciarski. W Zakopanem mieszka stale od 1958, ale taternictwo uprawiała już od 1948, w towarzystwie Ryszarda i Krzyszto…
Samkowa Czuba
Samkowa Czuba (1191, 1189 m). P. Lesisty regiel ograniczający od zachodu dolną część Strążyskiej Doliny, którą oddziela od Suchego Żlebu. Nazwa pochodzi od podh. nazwiska czy przezwiska Samek.
Samków Potok
Samków Potok, górny bieg potoku » Młynkowiec w Zakopanem. P. Powstaje w źródle » Zimnik.
Sammlung von Natur- und Medicin- wie auch hierzu g
"Sammlung von Natur- und Medicin- wie auch hierzu gehörigen Kunst- und Literatur-Geschichten". Czasopismo nauk. wydawane jako kwartalnik we Wrocławiu w 1717-27 (następnie w Lipsku i Budziszynie) przez towarzystwo nauk. zwane Academia Naturae Curiosorum. W starszej literaturze ty…
Samotniak
Samotniak (ok. 1620 m). P. Maleńki stawek, jeden z najmniejszych wśród Gąsienicowych Stawów. Leży on ok. 30 m na pn.-zach. od Dwoiśniaka, na grzbieciku fałdu terenu po przeciwnej stronie znakowanej ścieżki, która od Murowańca prowadzi do Zielonego Stawu, przed odgałęzieniem ście…
Samuhel Stanislav
Samuhel Stanislav (1 VIII 1929 Banská Bystrica). Słow. taternik, przewodnik tatrz., ratownik górski, fotograf tatrz. Taternictwo zaczął uprawiać w 1956, od 1959 dokonując wielu pierwszych wejść w lecie i zimie, najwięcej w masywie Gierlachu, np. lewym filarem jego pd.-zach. ścia…
Sanguszko Eustachy
Sanguszko Eustachy (28 VIII 1842 Gumniska k. Tarnowa - 2 IV 1903 Gries k. Bozen, Tyrol). Właściciel ziemski, książę, galicyjski polityk konserwatywny, marszałek sejmu galicyjskiego 1885-95, namiestnik Galicji 1895-98, działacz Tow. Tatrz.Był członkiem TT od 1875, prezesem 1885-9…
Sanguszko Eustachy
Sanguszko Eustachy (26 X 1768 Lubelskie - 2 XII 1844 Sławuta, Wołyń). Pamiętnikarz, poeta, wojskowy, właściciel wielkich dóbr ziemskich, książę, w 1812 uczestnik wyprawy Napoleona na Moskwę.Między 1815 a 1830 odbył wycieczkę w Tatry, co stało się inspiracją do napisania dwóch wi…
Sarbiewski Maciej Kazimierz
Sarbiewski Maciej Kazimierz lub Mathias Casimirus Sarbievius (24 II 1595 Sarbiewo k. Płońska - 2 IV 1640 Warszawa). Poeta, teoretyk poezji, jezuita, prof. retoryki, filozofii i teologii Akad. Wileńskiej 1627-35, kaznodzieja nadworny króla Władysława IV od 1635. Pisał wyłącznie p…
sarna Zwierzęta
sarna (Capreolus capreolus), z rodziny jeleniowatych (Cervidae). Zwierzę ssące mniejsze i zgrabniejsze od jelenia. Samiec sarny czyli rogacz posiada na głowie nieduże rogi (poroże) odpadające w zimie; jest pełnorogiem. Sarny są zwierzętami rodzimymi właściwymi Tatrom i żyły nieg…
Sarnia Skała
Sarnia Skała (1378, 1377 m), zwana też dawniej Małą Świnicą. P. Regiel o skalistym szczycie między Doliną Białego a Strążyską Doliną, bezpośrednio na pn. od Czerwonej Przełęczy. Ku pn. wysyła ramiona obejmujące Dolinę ku Dziurze i Dolinę Spadowiec. Z wierzchołka S.S. ładny, choć…
sasanka biała
sasanka biała (Pulsatilla alpina ssp. alpicola ), z rodziny Jaskrowatych (Ranunculaceae ). Piękna, dość częsta roślina hal i turni, o wys. 20-30 cm, o sześciodziałkowych (czasem więcej) białych kwiatach, spodem szaroniebieskawych. Liście jej są trochę podobne do liści piertruszk…
sasanka słowacka
sasanka słowacka (Pulsatilla slavica ), z rodziny Jaskrowatych (Ranunculaceae ). Bliska krewna sasanki białej. Ma duże jasnofioletowe kwiaty kształtu małego tulipana, 4-5 cm długie, od spodu srebrzyście owłosione podobnie jak i łodyżka, ok. 40 cm wys., posiadająca na 2 3 wysokoś…
Saski Sylweriusz
Saski Sylweriusz (24 XII 1864 Nottingham, Anglia - 25 I 1954 Kraków). Malarz przebywający przez wiele sezonów letnich na Toporowej Cyrhli w Zakopanem.Malował krajobrazy tatrz. i sceny rodzajowe z życia górali podh., np. Psotnik góralski, Harnaś, Pieśń dudziarza, Oczepiny. Jego o…
Saturn
Saturn (1402, 1391 m). P. Wyższa i większa z dwóch turni sterczących zaraz nad lasem na pd.-wsch. od Pisanej Polany w Kościeliskiej Dolinie, a na pn. od dolnej części Wąwozu Kraków. Niższa pd.-zach. turnia to » Ratusz.
Saturnem, Przełączka za
Saturnem, Przełączka za (ok. 1340 m). P. Między Saturnem a Upłazkową Turnią. Prowadzi przez nią perć wiodąca z Wąwozu Kraków do Pisaniarskiego Żlebu.
Sauter Paul
Sauter Paul (1840 - II 1908). Niem. drukarz z Wirtembergii, który w 1879 osiadł w Kiezmarku i był tam współzałożycielem, a od 1883 wyłącznym właścicielem pierwszej drukarni w tym mieście, funkcjonującej pod jego nazwiskiem również po jego śmierci. W 1882-1908 był wydawcą, a w 18…
Sauter Theodor
Sauter Theodor, syn » Paula Sautera. Spiskoniem. drukarz, wydawca i redaktor, od 1908 właściciel kiezm. drukarni pod firmą jego zmarłego ojca, Paula Sautera. W 1908-09, 1916 i 1926-42 był redaktorem, a w 1908-42 także wydawcą tygodnika »"Karpathen-Post". W 1938 był w komitecie r…
Sawicki Franciszek Ksawery
Sawicki Franciszek Ksawery (ur. 1899). Działacz ruchu robotn. w latach międzywoj., turysta i trochę taternik, bywalec » "Gospody Włóczęgów" w 1924-36.Na wycieczki w Tatry chodził dużo z » Henrykiem Jędrzejowskim, o czym pisał pt. Tropami wspomnień ("Ziemia", 1969-70). O "Gospodz…