Litera S
siwarnik
siwarnik (Anthus spinoletta ), błędnie siwerniak, zwany też czasem świergotek siwarnik lub świergotek nadwodny czyli górski. Z rodziny pliszkowatych (Motacillidae ). Nazwa tego ptaszka, ludowa podh., pochodzi od słowa » siwar czyli sýwar (szuwar), które oznacza wysokie trawy i t…
Siwarowa Przełęcz
Siwarowa Przełęcz (1531, 1531 m) lub Sywarowa Przełęcz. P. Obszerne siodło w pn.-zach. grani Małołączniaka, między Miętusią Doliną a Doliną Małej Łąki; oddziela lesisty Skoruśniak i skały zwane Niedźwiedziem od stromo wznoszącej się Zagonnej Turni. Spod S.P. ku zach. (ku Wantulo…
Siwe Oczko
Siwe Oczko (ok. 1772 m). P. Maleńki, okresowo istniejący stawek w kotlince (zaczątkowy kar niwalnej erozji) wysoko na pd. stokach Siwej Przełęczy, powyżej i na pd.-zach. od Siwych Stawków. W kotlince tej długo zalega śnieg, który topniejąc tworzy ów stawek.
Siwe Sady
Siwe Sady (ok. 1500-1740 m). P. Porosłe w znacznej części kosodrzewiną tarasy i bule w Pyszniańskiej Dolinie, u stóp Błyszcza, Banistego, Liliowych Turni i Siwych Turni. S.S. tworzą jakby trzy nieregularne i poprzerywane piętra. Na dolnym piętrze leży Kosowinowe Oczko (ok. 1528…
Siwe Skały
Siwe Skały (ok. 1600-1860 m). P. Wybitna, podłużna grupa skał wysoko na wsch. stokach Zadniego Ornaku, sięgająca do jego wierzchołka.
Siwe Stawki
Siwe Stawki (1716 i 1718 m). P. Dwa maleńkie stawki w górnej części Pyszniańskiej Doliny, u stóp Siwej Przełęczy po stronie Siwych Sadów, na ich górnym piętrze.Pn.-wsch. stawek (typowo karowy) to Niżni Siwy Stawek: 1716 m, pow. 0,046 ha, 32 x 21 m, głęb. 1,8 m. Pd.-zach. stawek…
Siwe Stawy
Siwe Stawy lub Siwe Stawy Staroleśne; Sivé plesá; Schnittlauchseen, Lauch-Seen; Metélőhagymás-tavak, Foghagymás-tavak, Hagymás-tavak. S. Trzy stawy leżące w Siwej Kotlinie, w górnej części Staroleśnej Doliny: Niżni, Pośredni i Wyżni Siwy Staw. Między dwoma ostatnimi przebiega zn…
Siwe Turnie
Siwe Turnie (1960 m). P. Skalista grań nad górną częścią Kościeliskiej Doliny i Starorobociańskiej Doliny, ciągnąca się od Siwej Przełęczy ku pd. i kulminująca w » Siwym Zworniku (1965 m) w gł. grani Tatr Zach., między Gaborową Przełęczą (200 m na wsch. od niej) a Liliowymi Turn…
Siwiańskie Turnie
Siwiańskie Turnie (1065, 1065 m).PS. Grupa urwistych skał po pn.-zach. stronie wylotu Chochołowskiej Doliny, na pd. od Molkówki, a na zach. od Siwej Polany. Ku pd., w stronę Chochołowskiego Potoku, opadają one urwiskami skalnymi (b.trudne drogi wspinaczkowe). Nazwa S.T. pochodzi…
Siwy Potok
Siwy Potok; Sivý potok. S.Główny strumień »Siwej Doliny, która spod Białej Przełęczy zbiega ku pn.-zach. do Zuberskiej Kotliny. Tam, łącząc się z Przybyskim Potokiem, daje początek Zuberskiej Wodzie (na wsch. od wsi Zuberzec).Na Siwy Potok przenosi się czasem błędnie nazwę Spado…
Siwy Staw, Niżni
Siwy Staw, Niżni ( 2010 m); Nižné Sivé pleso, Sivé pleso II, Dolné Sivé pleso. S. Jeden z trzech Siwych Stawów (drugi pod względem wielkości) w Siwej Kotlinie w Staroleśnej Dolinie. Pomiary pracowników TANAPu z 1961-67: pow. 0,10 (0,250?) ha, 52 x 29 m, głęb. 1,5 m.
Siwy Staw, Pośredni
Siwy Staw, Pośredni (2025, 2011 m) lub krótko Siwy Staw; Prostredné Sivé pleso, Sivé pleso, Sivé pleso I, Horné ( ) Sivé pleso. S. Największy z trzech Siwych Stawów, które znajdują się w Siwej Kotlinie w Staroleśnej Dolinie. Pomiary pracowników TANAPu z 1961-67 oraz (w nawiasach…
Siwy Staw, Wyżni
Siwy Staw, Wyżni; Vyšné Sivé pleso. S. Najmniejszy z trzech Siwych Stawów, leżących w Siwej Kotlinie w Staroleśnej Dolinie. Znajduje się nieco na pn. od Pośredniego Siwego Stawu. Nie jest pomierzony.
Siwy Wierch
Siwy Wierch (1806, 1805 m); Sivý vrch. S.Ostatni ku zachodowi wybitniejszy szczyt Tatr Zach., wznoszący się nad Zuberską Kotliną, Jałowiecką Doliną i Suchą Doliną Sielnicką. Wapienny masyw S.W. posiada b. ciekawą i swoistą roślinność, różniącą się wybitnie od roślinności poblisk…
Siwy Zwornik
Siwy Zwornik (1965 m); Sivá veža. PS. Wzniesienie w gł. grani Tatr Zach., które stanowi zwornik odchodzącej tu ku północy bocznej grani z Siwymi Turniami, Ornakiem itd. S.Z. jest najwyższym wzniesieniem Siwych Turni.Od kopuły szczytowej Starorobociańskiego Wierchu oddziela go Ga…
skafander
skafander. Rodzaj wiatrochronnej lub nieprzemakalnej bluzy (wiatrówki) z kapturem, zwanej też anorakiem.
skala trudności
skala trudności. W zależności od swych trudności techn. (tj. czysto wspinaczkowych) drogi tur. i tatern. czy alpin. w Tatrach i in. górach (a także poza górami w skałkach, gdzie uprawia się wspinaczkę) oznaczane są stopniami skali trudności. Daną drogę zwykle ocenia się wg jej n…
skalenie
skalenie, dawniej nazywane szpatami polnymi, minerały będące glinokrzemianami sodu, potasu lub wapnia, a niekiedy ich mieszaniną. S. są b. ważnymi minerałami skałotwórczymi, wchodzą w skład granitu tatrz. (a także wielu skał metamorficznych) bądź to jako ortoklaz (glinokrzemian…
Skalińska Maria
Skalińska Maria (27 XII 1890 Warszawa - 18 XII 1977 Kraków). Wybitny, światowej sławy botanik, prof. UJ, czł. PAU, czł. Komitetu Bot. i Komisji Biol. PAN. Studia przyr. odbyła na uniw. w Bernie (Szwajcaria), w 1912 dyplom dra filozofii w zakresie nauk przyrodniczych. W 1916-23 w…
Skalne Wrota
Skalne Wrota (1623, 1620 m), dawniej również Żelazne Wrota i Żelazna Brama; Skalné vráta, Skalná brána, dawniej železné vráta, železná brána; Eisernes Tor; Vaskapu. S. Przełączka głęboko wcięta na kształt wrót między murem skalnym Koziego Grzbietu a skałami wsch. grani Bujaczego…
skalnice
skalnice (Saxifraga ), z rodziny Skalnicowatych (Saxifragaceae ). Są to rośliny b. bogato reprezentowane w Tatrach; jest ich 17 gatunków, nie licząc form, odmian i mieszańców (krzyżówek). Jedne rosną w położeniach niższych, inne żyją raczej w wyższych piętrach roślinnych, jedne…
Skalnite
Skalnite (963-1200 m). P.Dolinka, ok. 2 km długa, między Kobyłą a Sołtysimi Kopami. Jej wylot znajduje się nad Suchą Wodą Gąsienicową, ale już poniżej wylotu Doliny Suchej Wody Gąsienicowej. W dolnej części Skalnitego leży Podskalnia Polanka, a środk. część dolinki, poniżej jej…
Skalnity Potok
Skalnity Potok (ok. 1300 - ok. 950 m) lub Kobyli Potok. P.Płynie dolinką Skalnite (między Sołtysimi Kopami a Kobyłą), zasadniczo ku pn., a od wylotu tej dolinki ku pn.-wsch. i wpada od pr. strony do Suchej Wody Gąsienicowej. W swym górnym i dolnym biegu często gubi wodę, ale w ś…
skała Terminologia
W gwarze podh. słowo to oznacza zwykle luźny kamień czy kamyk, ale także skałę zespoloną z podłożem. W liczbie pojedynczej górale wymawiają: skała lub skoła, a w liczbie mnogiej: skole. Przymiotnik od tego słowa w gwarze podh. brzmi: skalany (np. skalana perć = kamienista perć)…
skałka Terminologia
W gwarze podh. i w taternictwie: niewielka odosobniona skała lub turniczka, także wanta. W liczbie mnogiej, skałki, słowo to oznacza w terminologii tatern. niezbyt strome, skaliste, poszarpane zbocze.
Skałką, Żleb za
Skałką, Żleb za (ok. 920-1220 m). P. Orogr. lewa odnoga dolnej części Doliny Filipki, wcinająca się swą górną częścią między Filipczański Wierch a Łężny Wierch. Żlebem za Skałką płynie Potok zza Skałki.Środk. część Żlebu za Skałką jest ograniczona od zachodu dolomitowymi i wapie…
Skałki, Potok zza
Skałki, Potok zza (ok. 1220-ok. 920 m). P. Płynie Żlebem za Skałką ku pn.-wsch. i wpada do Filipczańskiego Potoku jako jego lw. dopływ, na pd. od Zazadniej. Potok zza Skałki w swym górnym biegu płynie tylko okresowo.
skały krystaliczne
skały krystaliczne. Skały o budowie ziarnistej, krystalicznej, powstałe z zakrzepnięcia ognisto-płynnej magmy pod przykryciem in. skał, lub z przekrystalizowania in.skał (osadowych lub magmowych) w głębszych warstwach skorupy ziemskiej (tzw. skały metamorficzne). W Tatrach skała…
skały magmowe
skały magmowe. Powstały z ognisto-płynnej masy, krzemianowego stopu - magmy zastygającej w głębi ziemi pod przykryciem innych skał. Są to skały magmowe głębinowe czyli plutoniczne. Z tych skał jest zbudowany trzon krystaliczny Tatr. Skład s.m. jest ziarnisty, krystaliczny.Skały…
skały metamorficzne
skały metamorficzne lub przeobrażone. Najstarsze skały tatrz. Powstały prawdopodobnie z przeobrażenia, przetopienia prastarych skał osadowych, a być może także i magmowych, pod wpływem wysokiej temperatury oraz ciśnień kierunkowych, które wywołały uporządkowany układ poszczególn…
skały osadowe
skały osadowe. Skały o budowie warstwowanej, powstałe z osadzania się cząstek nieorganicznych (np. piasek) lub skorupek drobnych stworzeń morskich, sprasowywanych pod ciśnieniem i pozlepianych różnorakim spoiwem. S.o. w Tatrach powstawały głównie w morzach ery mezozoicznej ze sk…
skały tatrzańskie
skały tatrzańskie. Stanowią dwie wielkie grupy: » skały krystaliczne (wraz ze skałami metamorficznymi) pochodzenia magmowo-głębinowego, oraz »skały osadowe pochodzenia morskiego. Zob. też budowa skalna Tatr, powstanie Tatr. Barwa s.t. jest ogromnie urozmaicona. Skały krystaliczn…
skały żyłowe
skały żyłowe. Niezbyt wielkich rozmiarów skały i skałki, młodsze od skał otaczających je, powstałe z gorących roztworów, pozostałych po zastygnięciu magmy granitowej. Kształt mają przeważnie płytowy lub soczewkowaty, bądź też tworzą "gniazda". Zazwyczaj tkwią w granicie, niekied…
skamieniałości lub skamieliny
skamieniałości lub skamieliny. Skamieniałe szczątki roślinne lub zwierzęce zawarte w skałach osadowych. Są to czasem odciski, odbicia powierzchni jakiegoś utworu, np. muszli, liścia itp., ale także skamieniałe całe organizmy, np. amonity, małże, otwornice itp. Mogą wreszcie być…
skarby Terminologia
Wiara w s. znajdujące się rzekomo w Tatrach była od dawna i przez długi czas dość powszechna. Jedni wierzyli w s. zaklęte, inni byli przekonani, że w Tatrach muszą istnieć niebywale bogate naturalne złoża drogocennych kruszców, a jeszcze inni wierzyli, że zbójnicy poukrywali w r…
Skawiński Paweł
Skawiński Paweł (29 XI 1947 Kraków). Leśnik (WSR Kraków 1970, dr nauk leśnych 1986), taternik, przewodnik tatrz. (od 1969, klasy II w 1976, I w 1990), instruktor narc. (od 1969), ratownik górski (ochotnik Grupy Tatrz. GOPR od 1973, następnie TOPR). W 1970-75 pracownik Tatrz. Sta…
Skiba Stefan
Skiba Stefan (18 VIII 1941 Brzeźnica k. Dębicy). Agronom, gleboznawca (AR Kraków, dr 1974), pracownik nauk. AR w Krakowie, taternik, działacz ochrony przyrody. Badania gleboznawcze prowadził również w Tatrach (od 1968) i ogłosił m.in. Studia nad glebami wytworzonymi w różnych pi…
Skierski Samuel Ludzie
Skierski Samuel, "Samek" (28 VI 1942 Warszawa - 24 VIII 1968 Alpy - Mt. Blanc), taternik, alpinista, malarz i grafik. W roku 1971 rozpoczął studia na Wydziale Malarstwa ASP w Warszawie. Taternictwo uprawiał od 1956 ( m.in. "Ściek" w kotle Kazalnicy, pn.zach. filar Skrajnej Puste…
Skłodowska-Curie Maria
Skłodowska-Curie Maria (7 XI 1867 Warszawa - 4 VII 1934 Sancellemoz, Francja, poch. w Sceaux k. Paryża). Fizyk i chemik. Słynna współtwórczyni nauki o promieniotwórczości, pionier badań z dziedziny chemii jądrowej. Odkrywczyni radu i polonu. Dwukrotna laureatka Nagrody Nobla. Od…
Skłodowski Andrzej
Skłodowski Andrzej (1 II 1944 Częstocice). Taternik, dziennikarz, od 1968 czł. Grupy Tatrz. GOPR.Wspinał się w Tatrach od 1960 w lecie i od 1962 zimą. Przeszedł wiele nowych dróg tatern., w lecie np. z Januszem Kurczabem i Samuelem Skierskim I wejście do Kotła Kazalnicy przez Śc…