Litera S
skocznie narciarskie Sport
Są to urządzenia w terenie służące do wykonywania skoków na nartach. Pierwsza w Tatrach była skocznia na Kalatówkach, na której pierwsze zawody w skokach odbyły się w 1910. W 1913 Sekcja Narc. AZS z Krakowa zbudowała na Kalatówkach nową skocznię wg wskazówek Leopolda Worosza. Po…
skoczogonki Zwierzęta
skoczogonki (Collembola), jeden z rzędów podgromady owadów bezskrzydłych (Apterygota). Drobniutkie, od pół do 4 mm długie owady, często występujące masowo, żyjące w różnych piętrach roślinnych, w środowiskach raczej wilgotnych: pod kamieniami, w mchu, w jaskiniach, czasem przy w…
Skoczylas Adam
Skoczylas Adam (3 X 1929 Bielsko-Biała - 25 XI 1966 Łódź), brat » Zbigniewa Skoczylasa. Taternik, alpinista, pisarz górski, student medycyny i psychologii (UJ). Wspinał się w Tatrach od 1950, dokonał wielu pierwszych przejść, zwł. zimą. W 1957 podczas pobytu w Alpach uczestniczy…
Skoczylas Anna
Skoczylas Anna, córka » Stefanii i Zygmunta Klemensiewiczów, żona » Adama Skoczylasa. Taterniczka, poetka, prozaik, plastyczka.Od 1957 pisywała na tematy tatern. i alpin. w "Taterniku", nieraz wsp. z mężem. Potem ogłaszała w czasopismach utwory lit. powiązane z Tatrami, np. opow…
Skoczylas Władysław
Skoczylas Władysław (4 IV 1883 Wieliczka - 8 IV 1934 Warszawa). Grafik, malarz i rzeźbiarz (studia w Wiedniu i w krak. ASP 1906). W 1908-18 był z przerwami nauczycielem rzeźby figuralnej w Szkole Przem. Drzew. w Zakopanem, od 1922 prof. ASP w Warszawie. Był wybitnym grafikiem, i…
Skoczylas Zbigniew
Skoczylas Zbigniew (2 VIII 1928 Bielsko-Biała). Taternik, alpinista, zawodowy wojskowy (ppłk), brat » Adama Skoczylasa, mąż »Bogny Wiśniewskiej-Skoczylasowej. Taternictwo uprawiał od 1950. Uczestniczył w pol. wyprawie w Alpy 1957 i wtedy brał udział w słynnej akcji ratunk. na pn…
skok
skok. W gwarze podh. i pol. gwarze spiskiej: wodospad. Także w słow. gwarze lipt. i w ogóle w języku słow. (vodný skok ).
Skok
Skok; Skok; Schleierwasserfall; Fátyol-vízesés. S. Piękny wodospad (ok. 25 m wys.) na skalnym progu Młynickiej Doliny, mn.w. w połowie jej długości.
Skokiem, Staw nad
Skokiem, Staw nad (1811, 1801 m); pleso nad Skokom; Skoksee, dawniej Nadskoksee; Szkok-tó, dawniej Nadszkok-tó. S. Jeden z licznych stawów w Młynickiej Dolinie, tuż powyżej progu doliny z wodospadem Skok. Jezioro to stopniowo zmniejsza się wskutek rozcinania progu przez wypływaj…
Skolimowski Jerzy
Skolimowski Jerzy (9 XII 1907 Łukowo - 12 II 1985 Londyn, poch. w Warszawie na Cment. Powązkowskim). Inż. architekt (Politechn. Warsz.), grafik, wioślarz-sternik (olimpijczyk 1928, 1932 i 1936, srebrny i brązowy medalista olimpijski), narciarz (mistrz. akad. Polski w 1936), alpi…
skorupiaki Zwierzęta
Gromada należąca do typu Stawonogów (Arthropoda). Wśród tatrz. przedstawicieli tej gromady występują tylko drobne, kilku- do kilkunastomilimetrowe zwierzątka wodne, należące do różnych grup i rzędów, będące najczęściej składnikami planktonu jezior. Żywią się jeszcze drobniejszym…
Skoruszowa Dolina
Skoruszowa Dolina; Jahňacia dolina. S. Odnoga górnej części Doliny Zadnich Koperszadów dochodząca pod pn. ścianę Jagnięcego Szczytu, u której stóp tworzy Jagnięcy Kocioł (Jahňací kotol).S.D. była czasem zwana też Jagnięcą Doliną, ale właściwa Jagnięca Dolina leży po przeciwnej s…
Skoruszowa Krzyżówka
Skoruszowa Krzyżówka (1396 m) lub po prostu Krzyżówka. S. Miejsce tuż powyżej lasu na samym dnie Doliny Zadnich Koperszadów, gdzie droga jezdna z Gałajdówki zakręca ostro w pr. ku górze (ku pd.-zach.) na Skoruszowy Dział, a w lw. (ku pn.-wsch.) odchodzi przez Koperszadzki Potok…
Skoruszowa Polanka
Skoruszowa Polanka, w Tatrach Zach. (1190 m). S. Dawna nazwa » Adamculi w Rohackiej Dolinie.
Skoruszowa Polanka
Skoruszowa Polanka, w Tatrach Wys. (ok. 1405 m). S. Mała polanka w lesie na pn.-wsch. stoku Skoruszowego Działu, przy drodze prowadzącej ze Skoruszowej Krzyżówki (na dnie Doliny Zadnich Koperszadów) na Skoruszowy Burdel.Niegdyś stała tu gajówka czy domek myśliwski dóbr jaworzyńs…
Skoruszowy Burdel
Skoruszowy Burdel (1414, 1409 m) lub po prostu Burdel; po słow. także Burdel. S. Niewielka polanka na samym grzbiecie Skoruszowego Działu, gdzie od 1940 stał domek myśl., a obecnie domek służbowy TANAPu.Rozchodzą się tu trzy drogi: ku pn.-wsch. schodzi droga jezdna przez Skorusz…
Skoruszowy Dział
Skoruszowy Dział (ok. 1280-1700 m) lub Skoruszów Dział. S. Dolny (pn.-zach.) odcinek Jagnięcej Grani ciągnący się od Jagnięcego Upłazu w dół aż do ujścia Kołowego Potoku do Koperszadzkiego Potoku. Szeroki grzbiet i stoki S.D. są przeważnie porośnięte lasem, w górze częściowo kos…
Skoruszowy Potok
Skoruszowy Potok, dawniej czasem też Jagnięcy Potok; Jahňací potok. S. Lw. dopływ Koperszadzkiego Potoku, płynący Skoruszową Doliną. Stanowił niegdyś część granicy między posiadłościami miasta Biała Spiska i dóbr jaworzyńskich.
Skoruszyńskie Wierchy
Skoruszyńskie Wierchy lub Pasmo Skoruszyńskie; Skorušinské vrchy. S. Pasmo górskie na Orawie biegnące z zach. ku wsch., tuż na pn. od Doliny Zimnej Wody Orawskiej, Błotnej Doliny i Mihulczej Doliny, a więc od wideł rzek Orawy i Zimnej Wody Orawskiej (przy Podbieli) aż do rzeki O…
Skoruszyńsko-Gubałowsko-Spiskie Pasmo
Skoruszyńsko-Gubałowsko-Spiskie Pasmo. PS.Wspólna nazwa dla następujących pasm górskich traktowanych jako jedna całość: Skoruszyńskie Wierchy, Orawicko-Witowskie Wierchy, Gubałowskie Pasmo, Gliczarowskie Pasmo i Magura Spiska (zach. część). Stanowi pn. ograniczenie Podtatrzański…
Skoruśniak
Skoruśniak. Jest to nazwa, która oznacza różne obiekty w Tatrach (zob. niżej); pochodzi od góralskiej (podh. i spiskiej) nazwy jarzębiny: skorusza (skorusa ).
Skoruśniak
Skoruśniak (1804 m) lub Białczański Skoruśniak; Skorušniak; Ebereschenberg, Ebereschentürme; Berkenyés, Berkenyés-tornyok. S.Końcowa, najeżona turniami część długiej pn. grani Młynarza, oddzielona od Małego Młynarza Wyżnią Skoruszową Przełęczą. W grani Skoruśniaka wyróżniają się…
Skoruśniak
Skoruśniak (1503 m) lub Miętusi Skoruśniak. P.Długi, przeważnie lesisty grzbiet, oddzielający środkową część Miętusiej Doliny od Doliny Małej Łąki. Ciągnie się od Miętusiego Przysłopu ku pd.-wsch., aż prawie do Siwarowej Przełęczy, od której jest oddzielony Niedźwiedzim Przechod…
Skoruśniak
Skoruśniak (ok. 1000-1050 m) lub Gombosi Skoruśniak, także Skoruszowe; Skorušniak. S. Las na zach. od Jaworzyny Spiskiej, na pn. stokach Gombosiego Wierchu (1194 m), po obu stronach Drogi Wolności.
Skośny Wodospad
Skośny Wodospad. P. Ukośnie spadający po skale wodospad nad pd.-zach. brzegiem Morskiego Oka. Jest to, patrząc z dołu, lewy z dwóch wodospadów »Dwoistej Siklawy.
Skotnica Josef
Skotnica Josef lub Józef (1 III 1876 Raškovice k. Frydka, Śląsk Austr. - X 1920 Cieszyn, poch. w miejscowości Staré Město k. Frydka). Czes. rzeźbiarz (wiedeńska Kunstgewerbeschule 1897-98 i wiedeńska ASP 1900-04), od 1905 (za dyrektury Stanisława Barabasza) nauczyciel rysunków i…
Skotnicowa Maria
Skotnicowa Maria, z domu Moškořová, pseud. Marza Ostrawicka (21 I 1883 Skalice lub Staré Město k. Frydka na Śląsku Austr. - 30 VII 1958 Zakopane), od 1910 żona » Józefa Skotnicy, matka » Lidy i Marzeny Skotnicówien oraz (najmłodszego) Jerzego. W Zakopanem zamieszkała w 1910, zar…
Skotnicówna Lida
Skotnicówna Lida (23 IX 1913 Zakopane - 6 X 1929 w Tatrach, poch. w Zakopanem), córka » Józefa i Marii Skotniców, siostra » Marzeny Skotnicówny. Zakop. taterniczka, uczennica wydziału rzeźby Panstw. Szkoły Przem. Drzewn. w Zakopanem. Wspinała się w Tatrach dużo, ze swą siostrą i…
Skotnicówna Marzena
Skotnicówna Marzena (13 X 1911 Zakopane - 6 X 1929 w Tatrach, poch. w Zakopanem), siostra »Lidy Skotnicówny. Zakop. taterniczka. Podobnie jak siostra miała w Tatrach wiele pięknych przejść tatern., w 1928 i 1929, m.in. wejścia pn.-zach. ścianą Galerii Gankowej i pd. ścianą Małeg…
Skrajna Kopa
Skrajna Kopa (2068 m) lub Przednia Kopa. S. Jedno ze wzniesień w długim pd.-zach. grzbiecie Bystrej (2248 m), między Zadnią Kopą a Jeżową Kopą. Stanowi pd. ograniczenie Suchego Zadku.
Skrajna Przełęcz
Skrajna Przełęcz ( 2071 m); Krajné sedlo. PS. Między Skrajną Turnią a Pośrednią Turnią. Przez S.P. przechodzi (grzbietem) znakowana ścieżka wiodąca z Kasprowego Wierchu na Świnicę.
Skrajna Turnia
Skrajna Turnia (2097, 2099, 2096 m); Krajná kopa; dawniej Skrajna Turnia, obecnie Randturm; dawniej Skrajna Turnia, potem Szélső-torony. PS. Pierwszy od zachodu szczyt Tatr Wys., między Liliowem a Skrajną Przełęczą. Przez S.T., omijając sam jej wierzchołek, prowadzi tłumnie uczę…
skrajny
skrajny. W gwarze podh.: położony na skraju (podobnie w języku lit.). W nazewnictwie tatrz. występuje często (np. Skrajny Granat, Skrajna Baszta) na oznaczenie tego obiektu w grupie dwóch lub więcej o podobnej nazwie, który wznosi się bliżej dolnego końca bocznej grani, a więc d…
Skrajny Żleb
Skrajny Żleb. P. Wybitny żleb spadający ze Skrajnej Przełęczy ku pn., w kierunku Zielonego Stawu Gąsienicowego. Nazwa wywodzi się od Skrajnej Przełęczy i Skrajnej Turni.
Skřipský Karel
Skřipský Karel (1908 Brno). Czes. reżyser, scenarzysta i operator film., taternik, fotograf. Od 1926 uprawiał w Tatrach turystykę, a potem również taternictwo.Pierwszy artykuł dotyczący taternictwa ogłosił pt. V zimě na Jahňacím štítě ("Krásy Slov." 10, 1931, nr 1). Różnorodną t…
Skryty Stawek
Skryty Stawek (ok. 1880 m); Skryté pliesko. S.Większy z dwóch leżących tuż koło siebie stawków w dolnej części Suchej Doliny Ważeckiej, u stóp Jamskiej Kopy, wśród wielkich want zalegających dno doliny. Ma kształt owalny, a dno silnie zamulone. Wymiary: ok. 10 x 6 m, głęb. ok. 1…
skrzelopływka bagienna
skrzelopływka bagienna (Branchinecta paludosa ), nazywana dawniej zadychwą lub zadychrą. Rzadki skorupiaczek wodny, relikt glacjalny z plejstocenu, odkryty w Tatrach w 1882 przez Antoniego Wierzejskiego w Dwoistym Stawie Gąsienicowym, a nie, jak się czasem błędnie podaje, przez…
Skrzyniarki
Skrzyniarki; Skriniarky. S.Skalista, pozębiona zach. grań Spalonej Kopy, opadająca do Zadniej Salatyńskiej Przełęczy. Wybitniejsze turnie i turniczki tej grani, kolejno od wsch. ku zach.: Czerwona Skała (Červená skála), Gankowa Kopa (Ganková kopa) i Dzwon (Zvon).
skrzypy
skrzypy (Equisetinae ). Rośliny zarodnikowe o b. dawnym pochodzeniu, bo aż z okresu węglowego (karbońskiego). Ale wtedy i skrzypy, i paprocie były wielkimi roślinami drzewiastymi, a dzisiejsze s. przeciętnie mierzą kilkanaście do kilkudziesięciu cm. W Tatrach rośnie kilka gatunk…
skrzyżal
skrzyżal (gen. skrzyżali, plur. skrzyżale ; słowo to jest rodzaju żeńskiego: ta skrzyżal). W gwarze podh.: wielka, gładka płyta skalna w terenie górskim.