Litera E
Echo Tatrzańskie Wydawnictwa
"Echo Tatrzańskie"; Dwutygodnik ukazujący się w 1918 w Nowym Targu (red. Zygmunt Lubertowicz ), a w 1919 w Zakopanem (red. Józef Diehl ). Oprócz wiadomości bieżących poruszał zagadnienia związane z Tatrami i Podtatrzem (głównie Podhalem ) z dziedziny turystyki, taternictwa, etno…
Egenhoffer Teréz Ludzie
Egenhoffer Teréz (1855 Budapeszt - 1940 tamże). Węgierka, jedna z najwybitniejszych taterniczek . Po Tatrach chodziła gł. w 1896-1910, w lecie i w zimie, przeważnie z przew. Johannem Franzem sen . Najlepsze wyniki osiągnęła w taternictwie zim., np. IV wejście zim. na Lodowy Szcz…
Egner Adolf Ludzie
Egner Adolf (ok. 1850? - ?). Węg. nauczyciel muzyki i kompozytor. Do 1887 uczył w szkole w Nowej Wsi Spiskiej, potem w szkole w miejscowości Kláštor pod Znievom. Wydał w trzech zeszytach zbiorek 15 kompozycji na fortepian: Tátrai emlékek, Erinnerungen an die Tátra (Igló 1881-83)…
Eichborn Ludwig Ludzie
Eichborn Ludwig (? - przed 1909). Bankier niem. z Berlina, baron, w 1870-81 właściciel dóbr białczańsko-zakopiańskich, zakupionych od Homolacsów . W 1881 dobra te przekazał swemu zięciowi, Magnusowi Peltzowi ; posiadał je do chwili ich sądowego zlicytowania w 1888 (» własnościow…
Eichenwald Teodor Ludzie
Eichenwald Teodor (ok. 1880 Włocławek? - 5 X 1904 Bern, Szwajcaria). Student geologii w Warszawie, potem w Bernie. Jeden z lepszych taterników pol. w swoim czasie.W 1902 uczestniczył w pierwszej wielodniowej wyprawie graniowej w Tatrach , od Salatyńskiego Wierchu po Cubrynę , w…
Ejsmonda, Zakręt Miejsca
Ejsmonda, Zakręt lub Zakręt Śmierci; Na tym zakręcie w wypadku samochodowym ok. 25 VI 1930 doznał ciężkich obrażeń znany literat Julian Ejsmond (1892-1930) i zmarł po kilku dniach (29 VI 1930 w Zakopanem ). Potem przy przebudowie szosy zakręt ten został znacznie złagodzony.
Ekier Jan Ludzie
Ekier Jan (29 VIII 1913 Kraków). Pianista, kompozytor, muzykolog, pedagog, od 1947 prof. wyższych szkół muzycz. (od 1953 w Warszawie), zamiłowany turysta tatrzański. Wśród jego licznych kompozycji znajdują się: Suita góralska na ork. kameralną (1935) i druga wersja na ork. symf.…
ekslibris
ekslibris . 1) E. własnościowy: mała, zwykle ozdobna kartka z nazwiskiem lub nazwą właściciela księgozbioru, naklejana zwykle na wewn. stronie przedniej okładki książki jako znak własności. E. własnościowe w powyższej postaci są znane w Europie od poł. XV w., w Polsce od 1516. -…
Eksplorancik Wydawnictwa
"Eksplorancik"; Jedno z najważniejszych polskich czasopism speleologicznych. Biuletyn powiel., potem czasopismo drukowane, wydawane nieregularnie przez Krak. Klub Taternictwa Jask. (KKTJ) przy Oddz. Krakowskim PTTK w 1981-91 (zeszytów 17). Zawiera zasadniczo teksty dotyczące spe…
eksponowany Terminologia
Przepaścisty, tzn. znajdujący się nad widoczną lub niewidoczną przepaścią. Np. Orla Perć jest eksponowana, gdyż w wielu miejscach wiedzie nad przepaścią.
ekspozycja Terminologia
W taternictwie słowo to oznacza przepaścistość, tj. położenie nad b. stromym, pionowym lub przewieszonym terenem. Np. na pd. ścianie Zamarłej Turni e. jest ogromna, gdyż opuszczony przedmiot spada kilkadziesiąt m wolno w powietrzu zanim uderzy o skały lub o piargi u podnóża ścia…
ekstremalne drogi
ekstremalne drogi , także ekstremistyczne. W taternictwie i alpinizmie są to drogi najtrudniejsze (wg skali trudności: VI czyli skrajnie trudne, a ostatnio także VII itd.) i zarazem możliwe do przejścia jedynie przy stosowaniu techniki sztucznych ułatwień. W Tatrach do e.d. możn…
ekumena Terminologia
Obszary zamieszkane i użytkowane stale przez człowieka. Na Podtatrzu są to: po pn. stronie Tatr - kraina uprawy, wsie, osiedla; po pd. stronie - uzdrowiska podtatrz. (tzw. strefa intrawilanu), pola i łąki, wsie. Zob. też anekumena i subekumena.
Eljasz Maria Ludzie
Eljasz Maria , rzadziej Eljasz-Radzikowska (1860 Kraków - 1938 lub 1939 tamże), córka malarza » Wojciecha Eljasza , a siostra » Walerego Eljasza-Radzikowskiego . Malarka i artystka hafciarka. W 1892-94 wystawiała swe obrazy w Krakowie, m.in. Z Zakopanego, Ze Strążysk. Inne jej t…
Eljasz Wojciech Ludzie
Eljasz Wojciech (4 V 1815 Niepołomice - 18 XI 1904 Zakrzówek k. Krakowa), ojciec » Walerego Eljasza-Radzikowskiego . Malarz. Studiował w krak. SSP 1838-43. Wystawiał w Krakowie od 1840. Malował głównie obrazy rel. do kościołów, np. w Chochołowie : Św. Tomasz i Męczeństwo św. Woj…
Eljasz-Radzikowski Stanisław Ludzie
Eljasz-Radzikowski Stanisław (ok. 1845 Kraków? - ?), syn » Wojciecha Eljasza , brat Walerego E.-R ., a stryj lekarza Stanisława E.-R ., z którym jest nieraz mylnie utożsamiany. Z zawodu budowniczy, przez kilka lat dyr. zakładu zdrojowego w Rymanowie, projektant tamtejszego "dwor…
Eljasz-Radzikowski Stanisław Ludzie
Eljasz-Radzikowski Stanisław (21 IV 1869 Kraków - 19 VI 1935 tamże), syn » Walerego Eljasza-Radzikowskiego. Z zawodu lekarz, z zamiłowań badacz historii Tatr i Podhala oraz ich nazewnictwa geogr., miłośnik i znawca kultury ludowej Podtatrza, malarz. Na przełomie XIX i XX w. był…
Eljasz-Radzikowski Walery Ludzie
Eljasz-Radzikowski Walery (12 IX 1840, lub 1841, Kraków - 22 III 1905 tamże). Malarz i grafik, autor przewodników tatrz., wytrwały popularyzator Tatr i Zakopanego, wybitny działacz Tow. Tatrz. Prawie całe życie używał nazwiska pojedynczego Eljasz (nie Eliasz), a dopiero w ostatn…
Emericzy Viktor Ludzie
Emericzy Viktor lub Géza (19 XI 1838 Lubica k. Kiezmarku - 5 XI 1887 Budapeszt). Spiskoniem. pedagog i działacz tur. Do gimnazjum uczęszczał w Kiezmarku (matura 1859). Po studiach na uniwersytetach niem. w Jenie i Getyndze (dr w 1862) uczył w gimnazjum węg. w Nyíregyháza 1862-69…
endemity
Nie okreslony
Ender Thomas Ludzie
Ender Thomas (4 XI 1793 Wiedeń - 28 IX 1875 tamże). Malarz austr., w 1836-51 prof. na ASP w Wiedniu. Dużo podróżował, także po ziemiach słowackich. Ok. 1865 był gościem bar. Edwarda Mednyánszkyego w zamku w Strażkach k. Kiezmarku . Wtedy malował krajobrazy tatrz. i był pierwszym…
Engelmüller Ferdinand Ludzie
Engelmüller Ferdinand (22 XII1867- 29 IX1924 Praga). Czes. malarz i grafik. Od 1897 prowadził w Pradze własną szkołę malarską. Malował przeważnie krajobrazy, m.in. monumentalny obraz Nad Tatrou sa blýska (po 1918).
Engler Adolf H. Ludzie
Engler Adolf H. (25 III 1844 Sagan = Żagań na Dolnym Śląsku - 10 X 1930 Berlin). < P > Niem. botanik (systematyk, geobotanik, paleobotanik), prof. uniw. w Kilonii, Wrocławiu i Berlinie. Autor wielu prac bot. (zwł. słynnego i ciągle aktualnego dzieła: Die natürlichen Pflanzenfami…
Englisch Antonina Ludzie
Englisch Karol Ludzie
Englisch Karol , także Karol Artur Enlisch-Payne (13 VII 1881 Kraków - 13 IV 1945 Stein an der Donau, Austria). Pol. taternik , w całych dziejach taternictwa jeden z najwybitniejszych, również alpinista. Z zawodu był prawnikiem (UJ 1899-1903, dr 1905), od 1903 pracował w urzędac…
epidot
epidot . Minerał z grupy glinokrzemianów, barwy żółtozielonej lub szarej. Występuje często w Tatrach, w skałach metamorficznych i granitowych jako zielona, wygładzona powierzchnia tzw. luster tektonicznych, także w szczelinach skalnych, np. w Koszystej, w Mięguszowieckich Szczyt…
Ermich Karol Ludzie
erozja Geologia
Żłobienie i niszczenie powierzchni ziemi przez wodę, lodowce lub wiatr. E. lodowcowa w Tatrach utworzyła doliny U-kształtne, czyli o profilu w kształcie U, wyżłobiła baseny jezior tatrz. (tzw. cyrki czyli kary), wygładziła progi skalne zamykające ujścia jezior (tzw. rygle), wyry…
Ertl Milan Ludzie
Ertl Milan (25 IV 1930 Vrútky, obecnie część Marcina). Słow. hydrobiolog (Uniw. Karola w Pradze 1952, dr 1958), wykładowca na uniw. w Bratysławie, pracownik instytutów nauk. tamże. Przyczynił się wybitnie do rozwoju hydrobiologii na Słowacji. Wśród jego licznych prac nauk. kilka…
Esmark (Esmarch) Jens Ludzie
Esmark (Esmarch) Jens (31 I 1763 Houlbjerg, Dania - 26 I 1839 Christiania = Oslo). Duńsko-norweski mineralog i fizyk, zajmujący się górnictwem, prof. uniw. w Christianii (Oslo). W 1791-97 odbywał podróże nauk., m.in. po Węgrzech, Siedmiogrodzie, Polsce i Śląsku; w 1794 był na Sł…
Estreicher Ludzie
Estreicher (rodzina). Jedna z wybitniejszych rodzin w życiu kult. i naukowym Krakowa w XIX i XX w. Od 1824, od Alojzego E., przez kilka pokoleń członkowie tej rodziny mieli liczne i różnorakie powiązania z Tatrami i Zakopanem . Pierwszy (od 1782) krakowski E., Dominik Franciszek…
Estreicher Alojzy Rafał Ludzie
Estreicher Alojzy Rafał (21 VI 1786 Kraków - 1 VIII 1852 tamże). Lekarz i botanik, prof. nauk przyrodniczych Uniw. Krak. (1809-43), dyr. ogrodu bot. w Krakowie (1809-43), senator Rzeczypospolitej Krakowskiej (1826). W 1806 zapewne brał udział w wycieczce » J.A. Schultesa na Babi…
Estreicher Karol Ludzie
Estreicher Karol , jun. (4 III 1906 Kraków - 29 IV 1984 tamże), syn » Stanisława Estreichera . Historyk sztuki, bibliograf (wydał 13 tomów Bibliografii Polskiej, zapoczątkowanej przez jego dziadka Karola i ojca Stanisława), prof. UJ. Odegrał wybitną rolę w życiu kult. Polski, zw…
Estreicher Karol Józef Teofil Ludzie
Estreicher Karol Józef Teofil (22 XI 1827 Kraków - 30 IX 1908 tamże), syn » Alojzego Rafała Estreichera , zięć » Ambrożego Grabowskiego . Bibliograf (autor 27 tomów Bibliografii Polskiej), bibliotekarz, historyk literatury i teatru, dyr. Biblioteki Jagiellońskiej (1868-1905). Ws…
Estreicher Stanisław Ludzie
Estreicher Stanisław (26 XI 1869 Kraków - 28 XII 1939 w niem. obozie koncentr. w Sachsenhausen), syn » Karola E . Historyk prawa, bibliograf, prof. UJ (1902-39), czł. AU i PAU (od 1914). Poza pracami z dziedziny prawa wydał 11 tomów Bibliografii Polskiej, którą kontynuował po sw…
Estreicher Tadeusz Ludzie
Estreicher Tadeusz (19 XII 1871 Kraków - 8 IV 1952 tamże), syn » Karola Estreichera . Chemik, prof. uniw. w szwajc. Fryburgu (1906-19) i UJ (1919-47). Autor prac z dziedziny chemii. Interesował się też językoznawstwem i ogłosił z tego zakresu szereg przyczynków, m.in. o nazwie p…
Estreicherowa Stefania Ludzie
Estreicherowa Stefania (1836 Kraków? - 1917 tamże?), córka » Ambrożego Grabowskiego , od 1858 żona » Karola Estreichera . Wyjątki z jej listów do męża, pisanych w 1878-81 z Zakopanego , ogłosił jej syn Stanisław pt. Zakopane przed pięćdziesięciu laty ("Czas" 1932, nr 176-178 i o…
Estreicherówna Maria Ludzie
Estreicherówna Maria (1876 Kraków? - 1966 tamże?), córka » Karola i Stefanii Estreicherów . Dr filozofii UJ, nauczycielka szkół krak., zajmowała się historią Krakowa. Ogłosiła Życie towarzyskie i obyczajowe Krakowa w latach 1848-63 (Kr. 1936 i 1968) z interesującym fragmentem o…
Ewy Tadeusz Ludzie
Ewy Tadeusz (12 V 1942 Nisko - 1 IV 1976 Zakopane). Taternik (od 1961), także jaskiniowy (uczestniczył np. w pierwszej wyprawie zim. do Śnieżnej Jaskini ), przewodnik tatrz. II kl., ratownik tatrz., od 1963 czł. Grupy Tatrz. GOPR , uczestnik i kier. wielu wypraw ratunkowych, z w…