Litera C
Cabala Leopold Ludzie
Cabala Leopold (1927). Słow. inż. leśnik, pracownik Stacji Nauk TANAPu w Łomnicy Tatrz . Zajmował się sprawami nasiennictwa drzew i in. zagadnieniami dendrol. na obszarze TANAPu. Z tego zakresu od 1970 ogłosił szereg prac, np. K problematike kvality a výsevu limbového semena (w:…
Cagašík Slavo Ludzie
Cagašík Slavo , właśc. Břetislav (16 IX 1921 Nahošovice, okres Holešov - 19 XI 1948 k. Popradu). Narciarz, taternik i sport. pilot. Pochodził z czes. rodziny osiadłej na Słowacji. Mając 15 lat zajął III miejsce w biegu zjazdowym z Żelaznych Wrót przez Dolinę Złomisk, a w 1944 zd…
cap
cap . Słowo to zwykle oznacza samca kozy domowej (kozioł) lub owcy (baran), ale w Tatrach (w gwarze podh.) - samca kozicy. Od słowa gwarowego cap w tym ostatnim znaczeniu pochodzą w Tatrach bezpośrednio lub pośrednio nazwy Capi Staw i Capie Turnie (ale nie nazwy Dolina nad Capka…
CAP Organizacje
CAP lub Cap. Pol. klub narc., który w 1912 został utworzony w Wiedniu przez przebywających tam pol. studentów i in. osoby, a skupiał się koło mieszkającego tam wówczas Henryka Bobkowskiego. CAP należał do austr. Alpen-Ski-Verein (czy też: Oesterreichische Ski-Verein?). Nazwa CAP…
Capi Kocioł Miejsca
Capi Kocioł ; Zachodni z dwóch kotłów w górnej części Młynickiej Doliny, u stóp Bystrego Przechodu, Furkotu, Hrubego Wierchu, Szczyrbskiej rzełęczy i Szczyrbskiego Szczytu. W kotle tym leży Capi Staw i Kolisty Staw.
Capi Staw Woda
Capi Staw ; Pomiary pracowników TANAPu z 1961-67 (w nawiasach pomiary Józefa Szaflarskiego z 1933): pow. 3,054 (2,426) ha, 246 x 175 (224 x 152) m, głęb. 17,5 (16,8) m. Nazwa pol. i słow. pochodzą od słowa cap (samiec kozicy). Nazwą niem. i węg. został upamiętniony »József Szent…
Capie Turnie Miejsca
Capie Turnie ; S. Przełączka między tymi dwiema turniami to Capia Przełączka (Capia štrbina; Gemsenseeturmscharte). Nazwy pol. i słow. Capich Turni pochodzą bezpośrednio od Capiego Stawu w Młynickiej Dolinie , a pośrednio od słowa cap (samiec kozicy). Nazwy niem. i węg. Capich T…
Capkami, Dolina nad Doliny
Capkami, Dolina nad Niewielka wąska dolina wcinająca się w pn. stoki Krokwi, nad polaną Bogówką. Dolina nad Capkami (czasem zwana błędnie Doliną pod Capkami) jest większą (wsch.) z dwóch małych dolinek reglowych między Doliną Bystrej a Doliną Białego. Nazwa wywodzi się od podh.…
Capowski Las Miejsca
Capowski Las Las między Brzezinami a Pańszczykową Palenicą, po obu stronach Drogi Balzera, wiodącej z Zakopanego przez Jaszczurówkę do Morskiego Oka. Ciągnie się ku pn., między Capówką a Suchą Wodą. Nazwa pochodzi albo wprost od podh. nazwiska Cap, albo pośrednio od niego poprze…
Capówka Miejsca
Capówka Osiedle w górnej części wsi Murzasichle, przy drodze jezdnej z Brzezin do Kośnych Hamrów. Nazwą Capówka (pochodzącą od podh. nazwiska Cap) mylnie oznaczają niektóre starsze mapy i przewodniki pobliską Pańszczykową Palenicę.
Carpatica Wydawnictwa
"Carpatica" (1936-39). Podtytuł: Sbor pro vyzkum Slovenska a Podkarpatské Rusi pri Slovanském Ústavu v Praze. Wydawnictwo nauk., wychodziło tomami w 1936-39. Red.: Karel Chotek. Zawierało m.in. prace i sprawozdania dotyczące Spisza i Orawy.
Carpatica Wydawnictwa
"Carpatica" (1960-61). Biuletyn » Międzynarodowej Komisji do Badania Kultury Ludowej w Karpatach, wydawany nieregularnie w Bratysławie w 1960 i 1961 przez Słow. Akademię Nauk. Red.: Ján Podolák. Komitet redakc.: etnografowie pol. (Mieczysław Gładysz, Anna Kutrzeba-Pojnarowa) i s…
Cegliński Julian Ludzie
Cegliński Julian (13 XI 1827 Warszawa - 25 IX 1910 Mińsk Mazowiecki). Malarz i grafik (warsz. SSP 1844-50). Dużo wędrował po kraju rysując i malując krajobrazy. Wystawiał w 1861-1910 w Warszawie. Jego rysunki pojawiały się w 1860-63 w "Tyg. Ilustr." W Tatrach był w 1854 i 1860,…
Celewicz Ksenofont Ludzie
Celewicz Ksenofont (1 I 1870 Pawełcze, pow. Stanisławów - 17 III 1943 Zakopane). Stolarz meblowy i budowlany, jeden z pierwszych pol. narciarzy. W 1891 ukończył zakop. Szkołę Przem. Drzewn., a dokształcał się w wiedeńskiej Szkole Techn.-Przem. Od 1891 do 1936 (czy nawet dłużej)…
celne urzędy
celne urzędy . Na terenie Tatr i ich najbliższej okolicy urzędy celne i przejścia graniczne znajdują się w nast. miejscach: Niedzica, Jurgów, Łysa Polana, Chochołów, Chyżne.
Centralny Ośrodek Sportu Organizacje
Centralny Ośrodek Sportu (COS). Instytucja utworzona w 1975 przez GKKFiT i będąca prawną następczynią Przedsiębiorstwa Imprez Sportowych (PIS, 1952-74) i Centralnego Ośrodka Sportu, Turystyki i Wypoczynku (COSTiW, 1970-75). COS ma siedzibę w Warszawie i szereg oddziałów, m.in. w…
Centrum Przewodnictwa Tatrzańskiego Organizacje
Centrum Przewodnictwa Tatrzańskiego (CPT) z siedzibą w Zakopanem. W marcu 1990 na podstawie porozumienia zarządów wszystkich Kół Przewodników Tatrzańskich w Polsce (w Zakopanem, Gliwicach, Katowicach i dwóch w Krakowie) i następnie ich porozumienia z dyrekcją TPN, utworzono Cent…
ceper
ceper (nie: cepr). Dawniej Podhalanie nazywali ceprami tylko robotników (kolejowych, drogowych, kamieniarskich itd.) przybyłych z nizin, a nie "gości". Obecnie wielu Podhalan używa tego określenia dla wszystkich przybyszów z nizin i często z zabarwieniem lekceważącym, ale jeszcz…
ceprostrada
ceprostrada . Nadmiernie szeroka i zbyt wygodna drożyna tur. dla pieszych w górach, budowana często wbrew zasadom ochrony krajobrazu i przyrody i bez zrozumienia właściwych potrzeb turystyki. Termin ten został ukuty na wzór słowa autostrada. Typowa c. i pierwsza tak nazwana prow…
Cercha Maksymilian Ludzie
Cercha Maksymilian (12 X 1818 Kraków - 29 VI 1907 tamże). Malarz i rysownik, uczeń m.in. Jana N. Głowackiego. Malował i rysował widoki, portrety i zabytki historyczne. Jego twórczość ma dużą wartość dokumentacyjną, mniejszą artystyczną. Przez wiele lat był nauczycielem rysunków…
Cercha Stanisław Ludzie
Cercha Stanisław (8 V 1867 Kraków - 23 VIII 1919 tamże), syn » Maksymiliana Cerchy . Malarz, rysownik, historyk sztuki. Studia w krak. SSP (1881-89) i Monachium. Malował portrety, pejzaże i zabytki Krakowa. Wystawiał w kraju i w Monachium.Podhala i częściowo Tatr dotyczy jego mo…
cerkiel
cerkiel lub cyrkiel. Ściśle wytyczona (ocerklowana, ocyrklowana ) przestrzeń lasu przytykającego do polany lub hali, w którym właściciel lub współwłaściciele danej polany czy hali mieli z pewnymi ograniczeniami prawo wypasu bydła i owiec oraz prawo poboru drewna w określonych il…
cetyna
cetyna . W gwarze podh.: drobne gałązki drzew iglastych (zwykle świerków lub kosówki), używane na podściółkę dla bydła lub jako posłanie dla nocujących w prymitywnych warunkach w górach, np. w kolebach skalnych.
chaber
chaber (Centaurea ) z rodziny Złożonych (Compositae). Najbardziej u nas znany jest szafirowy chaber (Centaurea cyanus), zwany częściej bławatkiem, ale ten właśnie ch. jest b. rzadki na Podtatrzu, a w samych Tatrach zdarza się wyjątkowo, tylko jako roślina czasem zawleczona przy…
Chadwick-Onyszkiewicz Alison Ludzie
Chadwick-Onyszkiewicz Alison (1942 Birmingham, Anglia - 17 X 1978 w Himalajach), od 1971 żona pol. alpinisty Janusza Onyszkiewicza. Ang. alpinistka, malarka, z zawodu nauczycielka litografii. Wspinała się od 1960 (Walia, Anglia, Alpy), a w Tatrach dokonała takich przejść jak: ws…
chalkopiryt
chalkopiryt . Kruszec miedzi, minerał barwy mosiężnożółtej, związek miedzi i żelaza z siarką. B. drobne ilości tego kruszcu występują w Miedzianem, na Ornaku, na Kunsztach k. Pisanej Hali. W XVI-XVIII w. prowadzono tam prace górn. i próbowano otrzymywać miedź z chalkopirytu, ale…
Chalupka Samo Ludzie
Chalupka Samo , właśc. Samoslav (27 II 1812 Horná Lehota k. Brezna - 10 V 1883 tamże). Poeta słow. z epoki romantyzmu, ewang. pastor. Uczył się m.in. w liceum kiezm. (1822-24), potem w Bratysławie, gdzie był jednym z założycieli stowarzyszenia Literárna jednota. W 1831 jako ocho…
Chałubińscy Ludzie
Chałubińscy . Z rodziny tej członkowie kilku pokoleń mieli ścisłe związki z Zakopanem i Tatrami, najpierw słynny dr Tytus Chałubiński (1820-89) oraz jego córka Jadwiga, z męża Surzycka (1858-1941), i syn Ludwik (1860-1933). Następnie córka i synowie Ludwika: Aniela (ur. 1902), S…
Chałubińska Aniela Ludzie
Chałubińska Aniela (1 X 1902 Lwów), córka » Ludwika Chałubińskiego. Geografka, prof. uniw. w Lublinie, autorka (od 1923) licznych prac z dziedziny dydaktyki i historii geografii oraz geografii fiz. i regionalnej, a także klimatologii. Tatr i Podtatrza dotyczą m.in. jej prace o p…
Chałubiński Ludwik Ludzie
Chałubiński Ludwik (2 lub 20 VIII 1860 Warszawa - 17 IV 1933 Zakopane, poch. w grobowcu ojca na starym cment.), syn » Tytusa Chałubińskiego. Inż. chemik, taternik. Był jednym z najlepszych taterników swoich czasów i znał całe Tatry (Wys., Zach. i Biel.) jak mało kto wtedy. Chodz…
Chałubiński Stefan Ludzie
Chałubiński Stefan (30 V 1909 Kraków), syn » Ludwika Chałubińskiego. Taternik, w 1948-77 jeden z najczynniejszych przewodników tatrz., od 1969 przewodnik tatrz. I klasy. Od 1945 czł. TOPR i GOPR. Czł. hon. Koła Przewodników Tatrz. w Zakopanem.
Chałubiński Tytus Ludzie
Chałubiński Tytus (29 XII 1820 Radom - 4 XI 1889 Zakopane, poch. na starym cment.). Znakomity lekarz i botanik, wielki społecznik, wybitny taternik, jeden z czołowych badaczy Tatr, dla rozwoju Zakopanego i poprawy bytu górali podh. jedna z najbardziej zasłużonych postaci. Szkołę…
Chałubiński Tytus junior Ludzie
Chałubiński Tytus junior (2 VIII 1915 Zakopane - 25 VI 1933 tamże, poch. na nowym cment.), syn » Ludwika Chałubińskiego. Taternik. W wieku lat 18 miał ciężki wypadek w pn. żlebie Niebieskiej Przełęczy i zmarł w zakop. szpitalu.
Chałubińskiego, Wrota Przełęcze
Chałubińskiego, Wrota (2022, 2019, 2022 m), potocznie Wrota; Vráta Chałubińského, Chałubińského brána; Chałubiński Tor; Chałubiński kapu. PS. Wąska przełęcz w gł. grani Tatr, odgraniczająca Szpiglasowy Wierch od Kopy nad Wrotami. Przejście przez W.Ch. stanowi najdogodniejsze poł…
Charewicz Lech Aleksy Ludzie
Charewicz Lech Aleksy (1935 Warszawa). Fotografik, o bogatej twórczości krajozn. i górskiej, przedstawianej na wystawach i nagradzanej. Są to liczne fotografie z gór pol. (m.in. z Tatr) i in. Od 1968 czł. PKG i uczestnik jego wypraw w Alpy, Kaukaz, Ałtaj Mongolski, Himalaje i Ka…
Charvátová Zuzana Ludzie
Charvátová Zuzana , od 1981 Hofmanová (ur. 1959). Czes. taterniczka i alpinistka, na pocz. lat 1980-tych jedna z czołowych w Czechosłowacji. Wspinała się dużo w Tatrach i w in. górach, w lecie i zimą: Alpy 1979-82 i 1984, Kaukaz 1981, Himalaje 1984, Andy 1985. W Alpach i Kaukazi…
Chlebnice Miejscowości
Chlebnice Wieś orawska na pd. od Długiej nad Orawą, nad Chlebnickim Potokiem (Chlebnický potok), założona przed 1556. Mieszkańcy pierwotnie zajmowali się głównie pasterstwem. Od 1615 aż do 1812 (i dłużej?) wędrowali w lecie z trzodami na pastwiska tatrz., na » Halę Biała Skała,…
chloryt
chloryt . Minerał barwy zielonej, o blaszkowatej budowie. Chloryty mają b. różny skład chem., w zasadzie są to wodne krzemiany magnezu, żelaza i glinu. Łupki chlorytowe (łupki krystaliczne) można spotkać np. na Wołowcu, Trzydniowiańskim Wierchu, w Dolinie Jarząbczej i Staroroboc…
Chłabówka Miejsca
Chłabówka, dawniej Chławówka i Hławówka. Osiedle Zakopanego przy szosie wiodącej z Jaszczurówki na Toporową Cyrhlę . Ciągnie się od owej szosy ku pn.-zach. w dół aż nad Olczyski Potok . Dzieli się na nowszą i mniejszą Niżnią Chłabówkę (nad pr. brzegiem Olczyskiego Potoku na pn.…
chłopek
chłopek , rzadziej chłop. W gwarze podh.: skała lub turniczka przypominająca z dala swym kształtem postać ludzką.