Litera C
Ciemnosmreczyńskie Stawy Woda
Ciemnosmreczyńskie Stawy , dawniej czasem też Koprowe Stawy i Smreczyńskie Stawy; Jest to wspólna nazwa dwóch stawów w Ciemnosmreczyńskiej Dolinie . Nazwa C.S. pochodzi od pobliskich Ciemnych Smreczyn , a dawna nazwa Koprowe Stawy od Koprowej Doliny .
cieplice
cieplice . Są to ciepłe źródła czyli termy. Występują w formie naturalnej u samego podnóża Tatr w dwóch miejscach: w Jaszczurówce na Podhalu i w Jaszczurzycy na Orawie. Woda tych źródeł nie robi wrażenia b. ciepłej, ma bowiem 15-19 C, tj. tyle co woda rzek niżowych w lecie, a na…
ciepłota powietrza
ciepłota powietrza . W Tatrach jest przeciętnie znacznie niższa w porównaniu z nizinami. Co każde 100 m wzniesienia obniża się temperatura (ciepłota) powietrza o ok. 0,55 C (w pasie umiarkowanym półkuli pn.). Zarówno więc średnie temperatury dzienne, jak średnie dla danej pory r…
Ciesielski Tadeusz Ludzie
Ciesielski Tadeusz (20 VIII 1905 Stary Sącz - 19 III 1942 Oświęcim). Leśnik, taternik , działacz ruchu oporu. Jako praktykant leśnictwa w 1927-33 pracował w Tatrach najpierw na Zazadniej , potem na Kirach , następnie w 1933-38 był leśniczym w Karpatach Wsch.(kolejno Jałowiczora,…
Ciesielski Władysław Ludzie
Ciesielski Władysław (26 VII 1845 Mogilno, woj. bydgoskie - 15 VII 1901 Paryż). Uczestnik Powstania Styczniowego, potem malarz osiadły w Paryżu. Wystawiał w Paryżu, Krakowie i Warszawie. Przyjaźnił się z Jackiem Malczewskim. W lipcu 1898 odwiedził Zakopane i Tatry , i namalował…
cieśniawa
cieśniawa . Zwężona część doliny, wąwozu lub żlebu.
cietrzew
cietrzew (Lyrurus tetrix ). Ptak należący do rzędu kuraków (Galliformes ), nieco większy od kury domowej. Samiec jest czarny, w okresie godowym z szafirowym połyskiem, ogon ma wycięty w charakterystyczny kształt liry, białą pręgę na skrzydłach, ponad okiem brodawkową narośl, tzw…
Cięglewicz Edmund Żegota Ludzie
Cięglewicz Edmund Żegota (18 X 1862 Jasło - 10 VII 1928 Kraków). Filolog, literat, jeden z najwybitniejszych taterników pod koniec XIX w. W czasie studiów utrzymywał się sam jako korepetytor i guwerner, a w 1893-1900 był nauczycielem, m.in. w krak. gimnazjach św. Anny i Sobieski…
Ciężka Dolina Doliny
Ciężka Dolina, błędnie Czeska Dolina; Przez przełęcz Wagę można przejść z C.D. na pd. stronę Tatr, do Mięguszowieckiej Doliny . W dawnych latach polscy turyści często chodzili przez C.D. i Wagę na Rysy i Wysoką. Juhasi z Polany pod Wysoką , pasący niegdyś owce w C.D., od dawna n…
Ciężka Przełączka Przełęcze
Ciężka Przełączka, dawniej Czeska Przełączka; Nazwa pochodzi od Ciężkiej Doliny .
Ciężka Turnia Szczyty
Ciężka Turnia, dawniej Czeska Turnia; Pierwsze wejście na C.T.: Włodzimierz Boldireff i Mieczysław Karłowicz w 1908.
Ciężki Staw Woda
Ciężki Staw, dawniej mylnie Czeski Staw; Pow. 1,615 ha, 210 x 110 m, głęb. 6,4 m (starsze pomiary). Wg pomiarów pracowników TANAPu z 1961-67: pow. 1,980 ha, 222 x 125 m, głęb. 6,1 m.
Ciężki Szczyt Szczyty
Ciężki Szczyt, dawniej Czeski Szczyt. Pierwsze wejście: Ernst Dubke i przew. Johann Franz sen . w 1904. Nazwa Ciężki (Czeski) Szczyt pochodzi od Ciężkiej (Czeskiej) Doliny . Nazwą niem. i węg. został upamiętniony » Martin Róth .
Cíger Anton Ludzie
Cíger Anton (28 VI 1911 Krupina, okres Zvolen). Słow. kompozytor, dyrygent i pedagog. W 1951-58 dyr. szkoły muzycz. w Kiezmarku , gdzie był też kierownikiem muzycz. zespołu pieśni i tańca "Magura". Od 1960 prof. uniw. w Preszowie. Potem dyrygent chóru "Tatran " w Popradzie . Wśr…
Cikker Ján Ludzie
Cikker Ján (29 VII 1911 Bańska Bystrzyca - 21 XII 1989). Słow. pianista i kompozytor, prof. konserwatorium w Bratysławie (1938-51), potem Wyższej Szkoły Muzyczej tamże. Skomponował wiele utworów, wśród nich oparte na impresjach tatrz.: Sonatína pre klavir (1933), której dał mott…
Ciołek Gerard Ludzie
Ciołek Gerard (24 IX 1909 Wyżnica, Bukowina - 15 II 1966 w Tatrach, poch. w Warszawie). Architekt (dr inż. na tajnej Politechn. Warsz. 1944), konserwator zabytków, planista krajobrazu i ogrodów zabytkowych, ochroniarz przyrody, krajobrazu i swojszczyzny. W czasie II wojny świat.…
Ciompa Adam Ludzie
Ciompa Adam (29 VIII 1901 Kraków - 6 VIII 1935 w Tatrach, poch. w Wielkiej Łomnicy, Spisz Słow.). Malarz i grafik (studia w krak. ASP 1920-26), literat (powieść Duże litery, 1933). Malował obrazy do kościołów ewang., portrety i sceny rodzajowe. Wystawiał od 1926. Ogłosił artykuł…
cios
cios . Jest to podzielność skały w określonych kierunkach wzdłuż pewnych powierzchni, tzw. powierzchni lub płaszczyzn ciosowych. Podzielność ta powstała przy krzepnięciu i kurczeniu się granitu pod wpływem występujących napięć i tworzeniu się sieci szczelin. Niekiedy także wskut…
cis
cis (Taxus baccata ), z rodziny Cisowatych (Taxaceae). Drzewo dorastające do 15 m, igły ma szerokie, płaskie jak u jodły, ale bez białych pasków pod spodem i ciemniej zielone z wierzchu; są trujące. C. nie wydaje szyszek, tylko czerwoną, kubeczkowatą osnówkę, podobną do jagody,…
Ciszewski Andrzej Ludzie
Ciszewski Andrzej ( 25 IV1952 Kraków). Mgr inż. chemik, wybitny taternik jask. i alpinista jask., instruktor PZA . Taternictwo jask. uprawia od 1972, osiągając pierwszorzędne wyniki eksploracyjne i sport. w Polsce i za granicą. W Tatrach dokonał odkryć w wielu jaskiniach, m.in.…
ciśnienie powietrza
ciśnienie powietrza (atmosferyczne). Im wyżej w górę, tym krótszy jest słup powietrza nad nami, tym mniejsze zatem jego ciśnienie. Na poziomie morza (poziom zerowy) c.p. wynosi 760 mm słupka rtęci w barometrze; w Zakopanem na wys. ok. 845 m średnie ciśnienie roczne wynosi ok. 68…
ciupaga
ciupaga . Podh. nazwa grubej laski, zakończonej u góry żelazną lub stalową siekierką, a z dolnym końcem okutym w szpic. Była często noszona na wycieczkach w Tatry przez dawnych przewodników góralskich i przez pol. turystów, obecnie już rzadko. Służyła nie tylko do podpierania si…
cmentarz
cmentarz , cmentarzyk, cmentarzysko (termin topogr.). W Tatrach jest to górski kocioł, kociołek lub kotlinka albo taras o dnie pokrytym piargiem lub złomami skalnymi, zwł.w miejscu bardziej odludnym, np. » Cmentarzysko u stóp Wideł.
cmentarz nowy w Zakopanem
cmentarz nowy w Zakopanem , przy ul. Nowotarskiej. Założony w 1908. Podobnie jak na starym cment. są tu groby wielu osób zasłużonych lub znanych w dziejach Podhala i Tatr. Są tu pochowani słynni przewodnicy tatrz.: Szymon Tatar starszy, Klimek Bachleda i in.; taternicy: Mieczysł…
cmentarz stary w Zakopanem
cmentarz stary w Zakopanem , koło starego kościoła przy ul. Kościeliskiej. Część gruntu, na którym znajduje się obecnie ten cmentarz, nazywała się Pęksów Brzyzek. Jego właściciel, Jan Pęksa, w 1848 (?) podarował go na cmentarz, który dlatego jest zwany Pęksowym Brzyzkiem. Był to…
cmentarze
cmentarze . W samych Tatrach jedynym cmentarzem rzeczywistym jest pamiątkowy cmentarzyk partyzantów w Zuberskiej Dolinie k. Zwierówki. Ponadto k. Popradzkiego Stawu, pod Osterwą, znajduje się » Tatrzański Cmentarz Symboliczny. Na cmentarzach Podtatrza pochowano wiele osób związa…
Cmentarzysko Miejsca
Cmentarzysko; Duży, pochyły taras stanowiący najwyższe piętro Łomnickiej Doliny .
Co słychać? Wydawnictwa
"Co słychać?" Podtytuł: Informator Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego . Biuletyn powiel., wydawany w Krakowie przez ZG PTT od stycznia1991 (nr sygnalny w listopadzie 1990). Zawiera wiadomości organizacyjne PTT i różne inne, także sporo z Tatr. Red.: Barbara Morawska-Nowak .
Coleman Marion Moore Ludzie
Coleman Marion Moore (ok. 1900 - ?). Amer. literatka i slawistka, podobnie jak jej mąż, dr Arthur Pruden Coleman (ok. 1898 - 19 VII 1974), który był prof. uniwersytetów amer. i rektorem polskiego Alliance College (Kolegium Związkowe) w Cambridge Springs (Pennsylwania), gdzie rów…
Compton Edward Theodore Ludzie
Compton Edward Theodore (29 VII 1849 Londyn - 22 III 1921 Tutzingen, Bawaria). Ang. malarz i grafik, alpinista, osiadły w Niemczech. Gł. tematem jego malarstwa były góry (Alpy i in.). W 1904 odwiedził Tatry i namalował tam szereg akwarel, z których wiele było reprodukowanych (cz…
Cooper Winifred Ludzie
Cooper Winifred (1879 Cheltenham, Anglia - 16 II 1931 Warszawa, poch. na cment. kalwińskim). Ang. malarka, poetka, tłumaczka. W Polsce przebywała w 1906-07, 1910-14 i 1923-31, w tym w Zakopanem 1923-28. W 1924 sprzedała Janowi Kasprowiczowi dom, znany potem jako "Harenda". C. uc…
Csáky Ludzie
Csáky . Węg. ród szlachecki (od 1560 hrabiowie), znany w historii od 1366 i rozgałęziony na Węgrzech, gdzie aż do 1945 liczni członkowie tego rodu zajmowali ważne stanowiska państw., wojsk. i kościelne. Członkowie linii spiskiej tego rodu od 1638 władali Spiskim Zamkiem, mieli d…
Csáky Albin Ludzie
Csáky Albin (19 IV 1841 Krompachy, Spisz - 15 XII 1912 Budapeszt, poch. w Bijacowcach na Spiszu). Polityk węg., w 1867-88 nadżupan komitatu spiskiego, w 1888-94 min. wyznań rel. i oświaty Austro-Węgier. Zawsze zajmował się żywo sprawami Spisza. W 1880-91 był prezesem, a od 1892…
Csáky Gyula Ludzie
Csáky Gyula (9 IV 1839 Koszyce - 12 IV 1938 Budapeszt). Polityk węg., red. i wydawca węg. dzienników polit., w 1889-96 nadżupan spiski; starał się wtedy o rozwój uzdrowisk podtatrz. Ogłosił projekt rozbudowy miejscowości klimatycznych pod Tatrami: Von dem Tátra-Villenbau-Projekt…
Csáky István Ludzie
Csáky István (1741 - 1810). Do posiadłości jego siostry należał teren późniejszego Smokowca. Będąc zamiłowanym myśliwym postawił sobie tam w 1793 domek myśl., a w 1794-97 również domki dla gości, dając w ten sposób początek późniejszemu uzdrowisku.
Csáky Zenó Ludzie
Csáky Zenó (8 III 1840 Krompachy, Spisz - 2 X 1905 Budapeszt), brat » Albina Csákyego. Działacz społ. i gosp. na Spiszu, od 1896 nadżupan spiski, prezes Spiskiego Tow. Hist., działacz i czł. hon. MKE. Przyczynił się do rozwoju miejscowości i budowy dróg pod Tatrami (m.in. z Jawo…
Csiba Stephanus Mich. Ludzie
Csiba Stephanus Mich. , także Cschiba (28 X 1673 Suchá nad Parnou k. Tyrnawy - 9 VIII 1719 Koszyce). Jezuita, prof. uniw. kolejno w Tyrnawie i Koszycach. Ogłosił pod swym nazwiskiem pracę Dissertatio historico-physica de admirandis Hungariae aquis (Tyrnaviae 1713), w której pisz…
Csorba Tibor Ludzie
Csorba Tibor (15 III 1906 Podegrodzie Spiskie - 5 IX 1985 Warszawa). Węg. malarz i grafik (studia na ASP w Budapeszcie 1929), literat i publicysta, dr filoz. (uniw. budapeszt. 1944). Wiele lat mieszkał w Polsce: 1936-38 i od 1945. Jednym z gł. tematów jego malarstwa są Tatry. Od…
Cubryna Szczyty
Cubryna . Nazwa Cubryna (dawniej czasem także Czubryna, Cubrzyna i Czupryna) pochodzi od gwar. odpowiedników (cubryna i cubrzyna) wyrazu czupryna (sterczące włosy na przedniej części głowy), a to z powodu podobieństwa góry z pozębioną granią szczytową do głowy z czupryną. Bardzi…
Cubrynka Wydawnictwa
"Cubrynka" . Powiel. informator wydawany przez Klub Turystyki Wysokogórskiej PTTK Warszawa-Wola. W okresie III 1981 - III 1982 informator ten wychodził jako "Cubrynka" (nry 1-3), a od XI 1982 jako "Komunikaty Klubowe" (nry 1-7 do VIII 1983). Red.: Andrzej Wypych.