Litera C
Chłopek Miejsca
Chłopek; Igła skalna w pn.-zach. grani Czarnego Mięguszowieckiego Szczytu, nieco powyżej Mięguszowieckiej Przełęczy, która od owej igły zwana jest też Przełęczą pod Chłopkiem. Owa igła, dobrze widoczna znad Morskiego Oka, przypomina swym kształtem postać ludzką i stąd jej nazwa
Chmielewski Jan Ludzie
Chmielewski Jan (8 II 1895 Niżni Nowogród - 1 XII 1974 Warszawa). Architekt, urbanista, planista przestrz., kier. Biura Planowania Przestrz. Warszawy (od 1936), wiceprezes Gł. Urzędu Planowania Przestrz. Kraju (1945-49), prof. Politechn. Warsz. (1949-65), turysta, narciarz i żeg…
Chmielowski Adam Ludzie
Chmielowski Adam, brat Albert (20 VIII 1845, nie 1846!, Igołomia, pow. miechowski - 25 XII 1916 Kraków, poch. na Cment. Rakowickim, w 1949 przeniesiono jego prochy do krypty kościoła Karmelitów Bosych przy ul. Rakowickiej). W 1863 uczestnik Powstania Styczniowego (ciężko ranny s…
Chmielowski Benedykt Ludzie
Chmielowski Benedykt, właśc. Joachim Benedykt (20 lub 21 III 1700 na Wołyniu - 7 IV 1763 Firlejów k. Rohatyna). Ksiądz, proboszcz w Firlejowie, dziekan rohatyński, autor książek rel. oraz pierwszej pol. encyklopedii Nowe Ateny albo Akademia wszelkiey scyencyi pełna (Lw., t. 1-2,…
Chmielowski Janusz Ludzie
Chmielowski Janusz (9, nie 8, I 1878 Warszawa - 26 IV 1968 Katowice, poch. tamże: Katowice-Dąb), syn " Piotra Chmielowskiego. Jeden z najwybitniejszych taterników, alpinista, autor pierwszego przewodnika tatrz. dla taterników, współtwórca pierwszej organizacji tatern., z wykszta…
Chmielowski Piotr Ludzie
Chmielowski Piotr (9 II 1848 Zawadyńce k. Kamieńca Podolskiego - 22 IV 1904 Lwów), ojciec " Janusza Chmielowskiego. Wybitny krytyk i historyk literatury, czł. AU (1893), prof. Uniw. Lwow. (1903-04). Od 1876 był czł. TT, od 1877 odbywał wycieczki po Tatrach, np. w 1893 przez Wrot…
Chmielowski Witold Ludzie
Chmielowski Witold (1883 Warszawa? - 1934 Katowice?), najmłodszy syn „ Piotra Chmielowskiego, a brat ” Janusza Chmielowskiego. Taternik, handlowiec, od 1924 pracował w przemyśle górn. w Katowicach. W młodych latach dużo przebywał w Zakopanem w domu swego ojca. Chodził po Tatrach…
Chochołowska Brama, Niżnia Miejsca
Chochołowska Brama, Niżnia; W skałę tworzącą wsch. bok N.Ch.B. wmurowana jest tablica ku czci przywódców Chochołowskiego Powstania w 1846: ks. Józefa Leopolda Kmietowicza, Jana Kantego Andrusikiewicza i in. Obok tej tablicy jest druga, upamiętniająca pobyt papieża w Chochołowski…
Chochołowska Brama, Wyżnia Miejsca
Chochołowska Brama, Wyżnia; W.Ch.B. jest utworzona przez najniżej położone skały zach. ramienia Kominiarskiego Wierchu i wsch. ramienia Bobrowca. Miejsce to jest czasem nazywane Pod Zawiesistą, ale niesłusznie, gdyż miejsce o tej ostatniej nazwie znajduje się dalej w górę doliny…
Chochołowska Dolina Doliny
Chochołowska Dolina; W górze Ch.D. dzieli się na trzy gł. gałęzie: Starorobociańska Dolina, Jarząbcza Dolina i Wyżnia Chochołowska Dolina. Poza tym istnieje jeszcze szereg bocznych dolin i dolinek, z których najważniejsze to: Małe i Wielkie Koryciska, Kryta Dolina, Długa Dolina,…
Chochołowska Dolina, Wyżnia Doliny
Chochołowska Dolina, Wyżnia;
Chochołowska Hala Hale i polany
Chochołowska Hala;
Chochołowska Polana Hale i polany
Chochołowska Polana; Przed II wojną świat. stało tu wielkie schronisko tur., spalone podczas wojny przez Niemców, aby nie mogli z niego korzystać partyzanci. Po wojnie wybudowano tu nowe, wielkie schronisko PTTK. Stojąca na Ch.P. mała drewniana kaplica była zbudowana po II wojni…
Chochołowska Szczelina Jaskinie
Chochołowska Szczelina lub po prostu Szczelina; Dług. korytarzy ok. 2320 m, deniwelacja 60 m. OD 1931 do 1953 była to najdłuższa znana jaskinia Tatr Pol. i całej Polski (obecnie trzynasta). Dolny otwór odkryli Gross i Stanisław Kopkowicz w 1938, zwiedzili jednak tylko niewielki…
Chochołowski Potok Woda
Chochołowski Potok; Powstaje w górnej części Chochołowskiej Doliny z połączenia Wyżniego Chochołowskiego Potoku z Jarząbczym Potokiem. Płynie przez Chochołowską Dolinę, a potem - przybierając w swym dolnym biegu nazwę Siwej Wody - łączy się w Roztokach z Kirową Wodą, dając w ten…
Chochołowski Potok, Wyżni Woda
Chochołowski Potok, Wyżni; Płynie z górnej części Wyżniej Chochołowskiej Doliny, spod Wołowca. Łącząc się z Jarząbczym Potokiem, daje początek Chochołowskiemu Potokowi.
Chochołowskie Powstanie Inne
Chochołowskie Powstanie („poruseństwo chochołowskie”). Zbrojne wystąpienie w Chochołowie górali z Chochołowa i okolicznych wsi (Ciche, Dzianisz, Witów ), 21-23 II 1846, przeciwko władzom austr., zorganizowane przez „ Jana Kantego Andrusikiewicza i ” ks. Józefa Leopolda Kmietowic…
Chochołowskie Wywierzysko Woda
Chochołowskie Wywierzysko lub Wielkie Chochołowskie Wywierzysko, także Chochołowskie Źródło lub Wielkie Chochołowskie Źródło; Wywierzysko w Chochołowskiej Dolinie, tworzące mały stawek (10 x 12,5 m, głęb. 1,6 m), z którego woda wypływa dwiema strugami do pobliskiego Chochołowski…
Chochołowskie Wywierzysko, Małe Woda
Chochołowskie Wywierzysko, Małe lub Małe Chochołowskie Źródło; Małe wywierzysko w Chochołowskiej Dolinie po zach. stronie Chochołowskiego Potoku, naprzeciw Wielkiego Chochołowskiego Wywierzyska. Wydajność M.Ch.W.: ok. 20 litrów /sek.; woda odpływa do pobliskiego Chochołowskiego…
Chochołów Miejscowości
Chochołów; Ch. był założony w 1592 i otrzymał wtedy prawo wypasu w Tatrach: „ Chochołowska Hala. W 1846 w Ch. wybuchło ” Chochołowskie Powstanie.
Choczańskie Wierchy Miejsca
Choczańskie Wierchy lub Choczańskie Góry, także Pasmo Choczańskie; Dawni geografowie i kartografowie czasem włączali Ch.W. do Tatr, inni (nawet współcześni) zaliczają do Ch.W. równie niesłusznie większy lub mniejszy kawałek Tatr Zach. Niektórzy geografowie czy geolodzy w sposób…
chodnik
chodnik. W gwarze podh.: ścieżka, drożyna, także w Tatrach.
choroba górska
choroba górska lub choroba wysokościowa. Występuje na dużych wysokościach, nawet u ludzi dotąd zupełnie zdrowych. Objawy: ogólne osłabienie, szybkie męczenie się, złe samopoczucie, ból głowy, bezsenność (niekiedy senność), przyśpieszenie tętna (czasem jego nieregularność lub zan…
Choromański Michał Ludzie
Choromański Michał (22 VI 1904 Elizawetgrad= Kirowograd, Ukraina - 24 V 1972 Warszawa). Literat, publicysta. Do Polski przybył w 1924 i dopiero tu nauczył się dobrze języka pol. Aby się leczyć (gruźlica płuc i kości), długo mieszkał w Zakopanem. W 1937-38 odbył podróż do Argenty…
Chowaniec Ludzie
Chowaniec; Nazwisko góralskie występujące na Podhalu od XVII w. i bardzo tam częste, także na Orawie Pol. i na Spiszu Pol., np. w Jurgowie ok. 1965 było 19 rodzin z tym nazwiskiem. W gwarze podh. chowaniec lub chowanica to dziecko przybrane. Na Podtatrzu Pol. (na Orawie, na Podh…
Chowaniec Stanisław Ludzie
Chowaniec Stanisław (16 X 1925 Bukowina Tatrz.). Rolnik na Bukowinie Tatrz., przewodnik tatrz. od 1966, działacz społ. i kult. na terenie swej wsi, znany gawędziarz lud. (własna twórczość), inicjator i uczestnik corocznego festiwalu Sabałowe Bajania na Bukowinie Tatrz. od samego…
Chowańców Potok Woda
Chowańców Potok lub Chowańcówka. Lw. dopływ Porońca, powstający między Toporową Cyrhlą a Brzezinami, gdzie jego łożysko - tu zwykle suche - przecina szosę do Morskiego Oka. Płynie ku pn., tuż na zach. od Budzowego Wierchu w Murzasichlu. Nazwa pochodzi od nazwiska góralskiego Chow
Chowańców Wierch Miejsca
Chowańców Wierch; Nazwa Ch.W. pochodzi od góralskiego nazwiska Chowaniec, które jest jednym z najczęstszych w pobliskim Jurgowie.
Chrien Eugen Ludzie
Chrien Eugen (8 XI 1896 Bańska Szczawnica - 26 III 1956 Koszyce). Słow. prawnik i malarz. Studia malarskie odbył m.in. w ASP w Krakowie (1933-38) i u Stanisława Gałka w Zakopanem. Był wielkim miłośnikiem Tatr i namalował dużo krajobrazów tatrz., np. Mengusovské štíty, Morské Oko…
Chrobak Eugeniusz Ludzie
Chrobak Eugeniusz (1 VI 1939 Bielsko-Biała - 28 V 1989 w Himalajach). Wybitny taternik i alpinista, mgr inż. chemik. Uprawiał taternictwo od 1958, dokonując wielu pierwszych przejść dróg najtrudniejszych, np. w 1962 lw. filarem pn.-wsch. ściany Kazalnicy Mięguszowieckiej, co uzn…
chruściki Zwierzęta
Owady nadwodne. Larwy ich budują sobie rodzaj małych rurek, pozlepianych z kamyczków, słomek, kawałeczków drewna, ziarnek piasku, cząstek liści, a nawet malutkich muszelek. Cały odwłok larwy ukryty jest w tym rurkowatym „domku”, tylko z jednego końca wystaje twarda opancerzona g…
chrzan pospolity
chrzan pospolity (Armoracia rusticana, A. lapathifolia, Cochlearia armoracia ) z rodziny Krzyżowych (Cruciferae). Roślina uprawna, ale na terenie Podtatrza zapewne od bardzo już dawna zdziczały uciekinier z upraw, zupełnie zadomowiony. Liście dolne ma wielkie, szerokie, podługow…
chrząszcze Zwierzęta
Owady występujące w Tatrach dosyć licznie i we wszystkich piętrach roślinności. Wg Mariana Łomnickiego w piętrze reglowym żyje ok. 500 gatunków ch., w piętrze kosówki 106, a w piętrze hal i turni razem już tylko 67. Ostre warunki klimatu górskiego, skrócony okres wegetacji, zwię…
Chuda Przełączka Przełęcze
Przełęcze Wysokość: 1850 m n.p.m. Położenie Widok
chwasty
chwasty. Rośliny niewłaściwe w danym środowisku, obcy przybysze, a także rośliny przypłoci, rumowisk, śmietników itp. W Tatrach chwastami nazywa się niekiedy rośliny synantropijne, aczkolwiek nie jest to całkiem słuszne. Ch. dostają się w Tatry przypadkiem, zwykle przyniesione p…
Chwaściński Bolesław Ludzie
Chwaściński Bolesław (6 IX 1909 Warszawa - 27 XII 1992 tamże). Taternik i alpinista, dr inż. dróg i mostów, autor książek i wielu prac z dziejów taternictwa i alpinizmu oraz z zakresu praktyki i historii inżynierii. Projektował i budował mosty, drogi i koleje w Polsce 1936-39 i…
Chwistek Bronisław Ludzie
Chwistek Bronisław (1854 lub 1856 - 24 X 1922 Kraków). Lekarz (studia w Krakowie). Z Krynicy, gdzie był lekarzem klimatycznym, przybył do Zakopanego i tu również pełnił te obowiązki w 1888-91 i 1903-04. W 1891 postawił sobie przy Krupówkach dwupiętrowy dom drewniany, w którym od…
Chwistek Leon Ludzie
Chwistek Leon (13 VI 1884 Kraków - 20 VIII 1944 Barwisze k. Moskwy), syn " Bronisława Chwistka. Matematyk, logik, filozof, teoretyk sztuki, malarz. Po studiach na UJ (dr 1906) pracował naukowo i równocześnie (1909-26 z przerwami) uczył matematyki w krak. Gimnazjum Sobieskiego, w…
chwyt
chwyt (zdrobn.: chwycik). W terminologii tatern. oznacza najczęściej to, czego się chwyta taternik przy wspinaniu, a więc odpowiedni fragment rzeźby skalnej (np. mały występ skalny, małe zagłębienie w skale lub krawędź szczeliny skalnej), natomiast w takim znaczeniu taternicy ni…
Chybiński Adolf Ludzie
Chybiński Adolf (29 IV 1880 Kraków - 29 lub 31 X 1952 Poznań). Wybitny muzykolog, zajmujący się m.in. historią muzyki pol. i muzyką ludu pol., prof. Uniw. Lwow. 1917-41, potem w Poznaniu 1945-52, czł. PAU (1929) i PAN (1952), czł. hon. PTT. Znał doskonale Tatry i Podhale, był dł…