Litera F
Fabesch Heinrich Ludzie
Fabesch Heinrich . Wiedeński alpinista, wspinający się w Tatrach w 1900 i 1902. On i Adolf Resch w 1900 dokonali I przejścia granią z Lodowego Szczytu na Lodową Kopę . F. z przew. Johannem Hunsdorferem sen. w 1902 jako pierwszy wszedł na Ciemniastą Turnię , a nast. dnia (11 VII…
Fabijanowski Jerzy Ludzie
Fabijanowski Jerzy (16 VII 1916 Lublin). Leśnik, specjalista hodowli lasu (studia: SGGW i w Zurychu, tamże dr w 1948), od 1948 pracownik nauk. różnych placówek UJ i PAN w Krakowie (m.in. Zakładu Ochrony Przyrody PAN w 1950-62), prof. AR w Krakowie 1965-86, czł. licznych komisji…
Fabini Jozef Ludzie
Fabini Jozef (10 X 1908 Olcnava, dolny Spisz - 2 XII 1984 Koszyce). Słow. malarz i prawnik, dyr. muzeum w Koszycach 1948-52. Wystawiał swe obrazy od 1944. Tematyka jego malarstwa dotyczy wsch. Słowacji, zwł. Spisza , np. obrazy Pri Lendaku (1959), Mengušovce (1959), Pri Červenom…
Fabri Jakob sen. Ludzie
Fabri Jakob sen. (8 V 1740 Kiezmark - 17 II 1817 tamże). Szewc z Kiezmarku , poszukiwacz złota i przewodnik po Tatrach . Członkowie spiskoniem. rodziny Fabri (Fabry) z Kiezmarku, z zawodu szewcy, przez kilka pokoleń prowadzili w XVIII w. prace górn. na Miedzianych Ławkach pod Ło…
Fabriczy Andreas Ludzie
Fabriczy Andreas , także Fabrici (20 VIII 1751 Pazdics = Pozdišovce na wsch. Słowacji - 23 I 1830 Poprad). Niem. ewang. proboszcz, m.in. od 1784 w Wielkiej Łomnicy , Huncowcach i Starej Leśnej , a od 1788 do śmierci w Popradzie , gdzie w kościele ewang. uczczono go tablicą koło…
Fabriczy Johann Ludzie
Fabriczy Johann , także Fabrici (13 V 1800 Poprad - 13 V 1865 Lewocza), brat » Samuela Fabriczyego . Spiskoniem. inż. geodeta, w 1823-30 inż. Państwa (Komposesoratu) Orawskiego , potem nacz. inż. komitatu spiskiego 1830-49 i ponownie w 1860-61. Projektował m.in. drogi, np. ze ws…
Fabriczy Samuel Ludzie
Fabriczy Samuel , także Fabrici (18 III 1790 Poprad - 18 III 1858 Lewocza), syn » Andreasa Fabriczyego . Spiskoniem. adwokat, sędzia i notariusz komitatu spiskiego. W 1832 został czł. Węg. Akad. Nauk. W 1814 jako radca prawny Grzegorza Berzeviczyego zamieszkał w Wielkiej Łomnicy…
Fabriczy Samuel Ludzie
Fabriczy Samuel (16 VII 1874 Margecany - 10 VII 1954 Lewocza). Nauczyciel w Gelnicy na Słowacji 1898-1925, działacz komunistyczny. Autor dziejów Gelnicy, inicjator założenia tam muzeum i jego kier. 1932-54, organizator turystyki szkolnej, autor map plastycznych, m.in. rzeźby dyl…
Fábry Igor Ludzie
Fábry Igor (21 X 1924 - 25 IX 1991). Słow. taternik , działacz w słow. i czechosł. organizacjach tatern., filmiarz, współautor długich i krótkich filmów o tematyce tatrz.
Faden Józef Ludzie
Faden Józef (26 XII 1909 Kraków? - 11 I 1984 Zakopane), syn » Leopolda Fadena . Narciarz, taternik , ratownik górski, producent nart. Prowadził w Zakopanem (zrazu z matką) sklep sport., założony przez swego ojca, ze sprzętem tur., tatern. i narciarskim. W latach 1930-tych był to…
Faden Leopold Ludzie
Faden Leopold (1863 Wiedeń - 1924 Zakopane?). Od ok. 1886 mieszkał w Krakowie, gdzie ok. 1888 założył wytwórnię i sklep okryć, m.in. turystycznych ("peleryna tatrzańska"). W tych latach i następnych był częstym bywalcem Zakopanego i sporo chodził po Tatrach (z przew. Bachledą ).…
Faecher Stanisław Ludzie
Faecher Stanisław , też Fächer (15 IX 1893 - 24 X 1961 Londyn). Krak. działacz narc., publicysta sport. i turystyczny.W ostatnich latach przed I wojną świat. był członkiem krak. Sekcji Narc. AZS i uczestniczył w organizowanych przez nią w Zakopanem i Tatrach kursach, wycieczkach…
fajka
fajka . W gwarze podh. i w terminologii tatern.: niewielka turniczka przypominająca swym kształtem fajkę.
Fajki, Wierch pod Szczyty
Fajki, Wierch pod , potocznie Fajki; Ma dwa wierzchołki, z których wyższy (ok. 2135 m) leży mn.w. w środku pozębionej grani tego szczytu. Niższy, pn.-zach. wierzchołek (2121 m, 2124 m), uważany jest jednak za główny. Wysmukła igła skalna , wznosząca się niegdyś w grani między ty…
Fajksowa Czuba Szczyty
Fajksowa Czuba, dawniej też krótko Faiksowa, Fajksowa lub Faixowa; Faixova, błędnie Faixova polana.
Fajksowa Przełęcz Przełęcze
Fajksowa Przełęcz; Faixova, błędnie Faixova polana. Do 1978 przez F.P. przechodził znakowany szlak Magistrali Tatrz .
Fajksowa Ubocz Przełęcze
Fajksowa Ubocz Obszerne, trawiaste zbocze, ciągnące się spod Fajksowej Przełęczy w dół ku pd., w kierunku górnego końca Doliny Huczawy. Poprzez to zbocze biegł dawniej znakowany szlak Magistrali Tatrz.W dawniejszej i czasem w nowszej literaturze polskie i obcojęzyczne odpowiedni…
Faleński Felicjan Ludzie
Faleński Felicjan , pseud. Felicyan (5 VI 1825 Warszawa - 11 X 1910 tamże). Poeta, dramaturg, powieściopisarz, krytyk lit., tłumacz literatury pięknej. Już akcja jego powiastki obyczajowej Z daleka i z bliska (dod. do "Czasu" 1856 i wyd. osobne 1862) toczy się częściowo w Tatrac…
Fałat Julian Ludzie
Fałat Julian (30 VII 1853 Tuligłowy, pow. Mościska - 9 VII 1929 Bystra, obecnie Bystra Śląska, pow. Bielsko-Biała). Malarz (krak. SSP 1869-71 i akad. monachijska 1878-80), prof. i rektor ASP w Krakowie (1895-1909), od 1910 osiadły w Bystrej. Od 1874 wystawiał swe obrazy b. częst…
fałdowanie Tatr Geologia
Przyczyny fałdowania mas skalnych nie są jeszcze zupełnie jasno rozstrzygnięte. Wg dawniejszej teorii f. miało być spowodowane powolnym naciskiem na plastyczniejsze partie przez sztywne przesuwające się masy skorupy ziemskiej. Obecnie uważa się, że na skutek działania prądów, wy…
Fedorowicz Józef Ludzie
Fedorowicz Józef , powszechnie znany jako Pimek lub Halny Wiatr (27 XI 1893 Lipowo k. Mińska - 17 XI 1963 Zakopane, poch. na starym cment.). Zakop. meteorolog i artysta. Studia meteor. odbył w Ufie, gdzie też w 1914 rozpoczął pracę w biurze meteorologicznym. W 1921 przyjechał z…
Fedro Jan Ludzie
Fedro Jan starszy, czasem mylnie Fedra (ok. 1864 Zakopane - ok. 1893 tamże, poch. na starym cment.), stryj » Jana Fedry młodszego . Przewodnik tatrz. W 1884 uczestniczył w I wejściu na Cubrynę (z Karolem Potkańskim i przew. Kazimierzem Bednarzem). Kiedyś na wycieczce w czasie bu…
Fedro Jan Ludzie
Fedro Jan młodszy, czasem mylnie Fredro (ok. 1895 Zakopane - 26 XII 1972 tamże). Przewodnik tatrz., poeta lud., uczestnik powstań śląskich (odznaczony Krzyżem Obrony Śląska). Z jego wierszy pisanych gwarą ukazało się 12 w zakop. piśmie "Góral " (1925-27), np. Tatry, Maciek i śmi…
Feitzinger Eduard jun. Ludzie
Feitzinger Eduard jun. (1851 - 30 IX 1932 Cieszyn). Niem. księgarz, fotograf, wydawca pocztówek tatrz . Jego ojciec, Eduard Feitzinger sen. (1809-1868), założył ok. 1850 małą księgarnię w Cieszynie, którą następnie prowadził i rozwinął syn, Eduard F. jun. Księgarnia ta, oprócz k…
Fejérpataky-Belopotocký Gašpar Ludzie
Fejérpataky-Belopotocký Gašpar lub Kašpar Bělopotocky (1 I 1794 Paludza - 18 V 1874 Mikułasz Lipt.). Introligator i księgarz w Mikułaszu Lipt. (od 1821), słow. działacz oświat., kult. i nar., literat, jeden z założycieli amatorskiego teatru słow. (1830 w Mikułaszu Lipt .). Wydaw…
Fekete Lajos Ludzie
Fekete Lajos (18 VI 1837 Torda = Turda, Węgry - 29 VI 1916 Bańska Szczawnica). Węg. inż. leśnik, botanik, od 1873 prof. leśnictwa, od 1910 czł. Węg. Akad. Nauk. Współautor (razem z Tiborem Blattnym < /A > ) podstawowego dzieła o dendrologii Węgier (łącznie ze Słowacją i Tatrami)…
Fekiač Jozef Ludzie
Fekiač Jozef (1905 Detwa - 1944 tamże). Słow. rzeźbiarz lud. z Detwy (Detva), rolnik, twórca pierwotnych rzeźbionych drewnianych krzyży na Tatrz. Cment. Symbolicznym pod Osterwą .
Felbinger Ubald M.R. Ludzie
Felbinger Ubald M.R. Austr. alpinista, kanonik w Stift Klosterneuburg k. Wiednia. Chodził też po Tatrach i w związku z tym w 1888-91 ogłosił artykuły w czasopismach austr., węg. i spiskoniem.: Der Krivan ("Tourist", Wien 1888, nr 11), Im Banne der Tatra ("Oester. Touristenztg" 1…
Felczak Wacław Ludzie
Felczak Wacław (ok. 1916 Golbice k. Łęczycy - 1993). Historyk, prof. UJ, wybitny znawca dziejów Europy Środk., m.in. Węgier i stosunków pol.-węg., autor wielu prac, np. Węgierska polityka narodowościowa przed wybuchem powstania 1848 roku (Wr. 1964), Historia Węgier (Wr. 1966), 1…
Feliksik Edward Ludzie
Feliksik Edward . Leśnik. W 1970 na Wydz. Leśnym WSR w Krakowie obronił rozprawę doktorską Studia dendroklimatologiczne nad świerkiem pospolitym (Picea Abies L. Karst.) w Tatrach.
Ferens Adam Ludzie
Ferens Adam (20 XI 1888 Kraków - 9 I 1975 tamże, poch. w Kamienicy Polskiej k. Częstochowy). Pedagog. działacz tur. i społ., taternik , narciarz wysokogórski. Studia hist. i geogr. na UJ (1908-12), potem pracował w Krakowie w archiwum. W okresie tym działał przez szereg lat w To…
Ferens Bronisław Ludzie
Ferens Bronisław (1912 na Żywiecczyźnie - 24 III 1991 Bielsko-Biała). Ornitolog, działacz ochrony przyrody, pracownik nauk. Muzeum Przyr. PAN w Krakowie, prof. zwycz. UJ (od 1980), autor licznych prac z dziedziny ornitologii i ochrony przyrody. Prowadził badania również w Tatrac…
Ferianc Oskár Ludzie
Ferianc Oskár (8 VII 1905 Cerovo, okres Zvolen). Słow. zoolog, prof. uniw. w Bratysławie (od 1943 nadzw., od 1947 zw.). Specjalność: ptaki, ssaki, zoogeogr., ekologia, synekologia. Autor licznych prac nauk. z terenu Słowacji, np. Stavovce Slovenska: Vtáky (Br.1964, 1965, I-II, w…
Feriancová Zora Ludzie
Feriancová Zora , od 1962 Feriancová-Masárová (1 III 1930 Pliešovce, okres Zvolen). Zoolog (zoogeografia ssaków Słowacji, ekologia ptaków), pracownik nauk. SAV i uniw. w Bratysławie, od 1965 docent. Współautorka pracy Stavovce Slovenska, IV: Cicavce (Br.1964, wsp. z V. Hanákiem)…
Ferster Karol Ludzie
Ferster Karol , krypt. Ch. i Charlie (17 V 1902 Kalwaria Zebrzydowska - VII 1986 Warszawa). Malarz, grafik, ilustrator książek. Studia na UJ (prawo 1924) i na krak. ASP (1926). Wystawiał w kraju i za granicą. Jego rysunki humor. i satyr. ukazywały się przed i po II wojnie świat.…
Fest Emerich Ludzie
Fest Emerich (3 XI 1817 Podegrodzie Spiskie - 11 III 1883 Budapeszt, poch. w Podegrodziu Spiskim). Spiskoniem. poeta, prawnik, z zawodu adwokat (m.in. na Spiszu ), w 1861-63 podżupan komitatu spiskiego , od 1863 w Budapeszcie, gdzie zajmował wysokie stanowiska w min. rolnictwa,…
Fiala Ivan Ludzie
Fiala Ivan (25 VIII 1941 Bratysława). Słow. taternik i alpinista, inż. budownictwa. W Tatrach: wiele nowych dróg i pierwszych przejść zimowych. Wspinał się też w Alpach i na Kaukazie. Uczestniczył w czechosł. wyprawach alpin.: 1969 Hindukusz (II wejście na Istor-o-Nal 7389 m), 1…
Fichtel Johann Ehrenreich Ludzie
Fichtel Johann Ehrenreich (29 IX 1732 Bratysława - 4 II 1795 Sibiu, Rumunia). Austr. prawnik i mineralog, który dużo podróżował po Karpatach. Gór tych dotyczy jego praca Physikalisch-metallurgische Abhandlung über die Gebirge und Bergwerke in Ungarn (Berlin, Stettin 1780). W 178…
Figuła Kazimierz Ludzie
Figuła Kazimierz (ok. 1919 - VI 1966 Warszawa, poch. w Krakowie). Prof. WSR w Krakowie (kier. Katedry Przyr. Podstaw Melioracji Wodnych), znawca spraw wodnych w Karpatach. Czł. wielu komitetów nauk., m.in. Komit. Zagosp. Ziem Górs. PAN, działacz ochrony przyrody. Niektóre jego p…
filar Terminologia
W taternictwie oznacza wybitne i b. strome żebro skalne lub grzędę. Często stanowi krawędź, w której schodzą się dwie ściany szczytu .