Litera F
Filar Alfons Ludzie
Filar Alfons (24 VIII 1927 Lipnica Górna, pow. Jasło). Ppłk MO, mgr nauk polit. (1982). W czasie II wojny świat. partyzant AL (1944), od 1945 w MO, od 1956 zamieszkały w Zakopanem . W latach 1961-73 i od 1976 tamże kier. ośrodka wczasów MSW, a w 1973-74 attaché w pol. ambasadzie…
Filarszky Nándor Ludzie
Filarszky Nándor , w niem. publikacjach Ferdinand (18 X 1858 Kiezmark - 23 VI 1941 Budapeszt). Węg. botanik (algolog, morfolog, florysta), od 1899 pracownik Węg. Muzeum Nar. (od 1919 dyr.), od 1922 prof. nadzw., od 1932 czł. Węg. Akad. Nauk. Przed I wojną świat. prowadził badani…
filatelistyka
filatelistyka . Tatry oraz motywy tatrz. i podtatrz. znalazły się już wielokrotnie na znaczkach poczt. zarówno w Czechosłowacji (i Słowacji) jak i Polski, poczynając od znaczków czechosł. z 1927 i pol. z 1935. O wiele wcześniej pojawiły się na stemplach pocztowych nazwy miejscow…
Filip Marian Ludzie
Filip Marian (1904 - 11 II 1934 w Tatrach). Prawnik, doktorat uzyskał za rozprawę Narodowy Park Tatrzański w świetle prawa. Potem był sędzią w Białej. Idąc w zimie na nartach z Kuźnic na Gąsienicową Halę, opuszczony przez towarzysza, który poszedł szybciej naprzód, F. na Królowe…
Filipczańska Polana Hale i polany
Filipczańska Polana , dawniej też po prostu Filipka. W górnej części Doliny Filipki, na lw. brzegu Filipczańskiego Potoku. Niegdyś stał tu szałas i krowiarskie szopy. Była to jedyna polana dawnej Hali Filipki, ale zwaną ją też Niżnią Filipką, bo gdzieś wyżej w dolinie, na wys. o…
Filipczański Potok Woda
Filipczański Potok , także Filipka i Potok Filipka. Główne tatrz. dopływy F.P.: Złoty Potok, Potok zza Skałki, Łężny Potok i Przyporniak, a pozatatrzańskie: Sołtysówka, Wojciechowski Potok, Dudowski Potok i Żegleński Potok.
Filipczański Wierch Szczyty
Filipczańskie Jaskinie Jaskinie
Filipczańskie Jaskinie Dwie małe jaskinie, właściwie schrony jaskiniowe (Niżnia i Wyżnia Filipczańska Jaskinia), blisko wierzchołka Filipczańskiego Wierchu, po jego wsch. stronie. Długość schronów: 6 i 8 m.
Filipka, Dolina Doliny
Filipka, Dolina Powstaje u stóp Gęsiej Szyi, Suchego Wierchu Waksmundzkiego, Ostrego Wierchu i Zadniej Sołtysiej Kopy. Ciągnie się na pn.-wsch., a potem na pn., w stronę Zazadniej przy szosie do Morskiego Oka.Ważniejsze odnogi D.F.: Złota Dolina i Żleb za Skałką. Przez dolną czę…
Filipka, Hala Hale i polany
Filipka, Hala lub po prostu Filipka. Nazwą Filipka i nazwą Wiktorówka oznaczano niegdyś zarówno całą Halę Filipkę jak i samą Filipczańską Polanę. Tak nazwa Filipka jak i nazwa Wiktorówka pochodzą zapewne od imienia lub nazwiska dawnego właściciela hali czy polany. Nazwisko Filip…
Filipkiewicz Mieczysław Ludzie
Filipkiewicz Mieczysław (10 VI 1891 Kraków - 1951), brat malarza » Stefana Filipkiewicza. Malarz i grafik. Studia w krak. ASP 1910-15 i 1921-23. Malował i rysował kwiaty, martwą naturę i kompozycje figuralne, ale głównie pejzaże morskie, tatrz. i in., w technice olejnej i w graf…
Filipkiewicz Stefan Ludzie
Filipkiewicz Stefan (28 VII 1879 Tarnów - 23 VIII 1944 Mauthausen). Malarz i grafik, od 1930 wykładowca i od 1937 prof. ASP w Krakowie. Służył w Legionach Polskich (1914-17), a w czasie II wojny świat. działał konspiracyjnie na Węgrzech, za co w 1944 został przez Niemców wywiezi…
Filipowska Nina Ludzie
Filipowska Nina (Janina?). Malarka, żona » Bohdana Filipowskiego . W 1926-34 mieszkała w Zakopanem. Malowała obrazy o tematyce tatrz. i metafizycznej, łącząc to czasem w jednym obrazie. Wystawiała takie obrazy na międzynar. wystawie pejzażu górskiego w Budapeszcie w 1930, m.in.…
Filipowski Bohdan Ludzie
Filipowski Bohdan , także Desmango-Filipowski (? - ok. 5 I 1934 Zakopane). Taternik, działacz ochrony przyrody, zarobkowo uprawiał kolejno naukę tańca, wróżbiarstwo, instruktaż w jeździe konnej itd.; w 1926 osiadł w Zakopanem. Turystykę w Tatrach uprawiał od 1926, taternictwo od…
film
film . Okres przed I wojną światową. Pierwsze zdjęcia film. w Tatrach (sceny narc.) wykonali Neumann i Ungerleiden w 1902, nie był to jednak właściwy f. W 1907 właściciel krak. kina "Cyrk Edisona" zapowiedział, że będzie filmować Tatry, nie wiadomo jednak, czy to zrealizował. W…
Finger Gustav Ludzie
Finger Gustav (7 VII 1823 - 7 IX 1893 Zakopane, poch. na starym cment.). nadleśniczy w zakop. dobrach Homolacsów, pierwszy kierownik poczty zakop., mieszczącej się wówczas w Kuźnicach, a od ok. 1875 przy drodze do Kuźnic w jego własnym domu, rozbudowanym potem w obecną "Księżówk…
fiołki
fiołki (Viola ), z rodziny Fiołkowatych (Violaceae ). Najpowszechniej spośród nich znany fiołek wonny (Viola odorata ) o pięknym, intensywnym zapachu w samych Tatrach nie występuje, dziko dopiero k. Mikułasza Lipt. i w okolicy Pienin, oraz tu i owdzie w Zakopanem jako uciekinier…
fiołkowe kamienie
fiołkowe kamienie . Głazy granitowe (niekiedy i metamorficzne) pokryte czasem bywają rudawoczerwonawym nalotem. Nalot ten - to glon Trentepohlia jolithos (jolithus ), żyjący na granicie i wydający pod wpływem wilgoci słaby fiołkowy zapach. Zapach ten wzmaga się przy pocieraniu t…
Firganek Kazimierz Ludzie
Firganek Kazimierz (13 IX 1879 Jarosław - ?). Taternik, gimnaz. prof. matematyki, m.in. w Krakowie i Stanisławowie (1907-15). W 1907 chodził po Tatrach z Ignacym Królem na Grań Hrubego i Żabiego Konia (był tam świadkiem wypadku J. Wachtera). Od 1907 był czł. Oddziału TT "Beskid".
firn Terminologia
Śnieg zaczynający przechodzić w lód, o konsystencji ziarnistej, tworzący się wysoko w górach. W Tatrach f. zaczyna się tworzyć na wiosnę, gdy słońce już dość mocno przygrzewa, a nocą jest jeszcze mroźno. Narciarze cenią bardzo ten rodzaj śniegu dogodny do jazdy. Firnem również n…
Firsoff Włodzimierz A. Ludzie
FIS Sport
FIS = Fédération Internationale de Ski (Międzynarodowa Federacja Narciarska). Powstała w 1924 i stanowi najwyższą władzę w międzynar. sporcie narciarskim. Organizuje Narciarskie Mistrzostwa Świata, zwane krótko "zawody FIS", lub nawet po prostu: FIS. W Polsce zawody takie urządz…
Fischer Adam Ludzie
Fischer Adam (7 VI 1889 Przemyśl - 22 XII 1943 Lwów). Etnograf i etnolog, od 1924 prof. nadzw. i od 1930 prof. zwycz. na uniw. lwow., red. "Ludu" (1910-39) i "Prac Etnograficznych" (1934-39), sekr. Pol. Tow. Ludoznawczego (1910-39), autor licznych prac nauk., m.in. monografii et…
Fischer Daniel Ludzie
Fischer Daniel (przed 4 XI 1695 Kiezmark - 18 IX 1746 Debreczyn). Lekarz i przyrodnik, od 1717 lekarz miejski w Kiezmarku, potem również gł. lekarz komitatu spiskiego i lipt., autor licznych prac lekarskich i przyr., od 1719 czł. akademi nauk przyr. (Academia Leopoldino-Carolina…
Fischer Jan Józef Ludzie
Fischer Jan Józef (20 III 1873 Kraków - 10 VIII 1942 Oświęcim). Taternik, jeden z pol. pionierów narciarstwa (od 1894), automobilizmu (pierwszy przejazd nową szosą do Morskiego Oka w 1902), lotnictwa (podczas I wojny świat.) i yachtingu morskiego (od 1925), z zawodu kupiec w Kra…
Fischer Nikolaus Ludzie
Fischer Nikolaus (18 XII 1855 Preszów - 17 IX 1930 Nowa Wieś Spiska). Wieloletni działacz tur. oraz prof. matematyki i fizyki w gimnazjum w Nowej Wsi Spiskiej (1880-1922, od 1888 dyr.). W 1891-1920 był urzędującym wiceprezesem Węg. Tow. Karp. (MKE). Swoją długotrwałą i wielostro…
Flach Janusz Ludzie
flanka
flanka . W pol. żargonie tatern. i zwł. alpinistycznym: to samo co » ściana (górska), a czasem po prostu zbocze lub strona (góry). Pochodzi z franc. flanc i jest zbytecznym chwastem językowym, rozplenionym dopiero po II wojnie światowej.
Fleck Wojciech Ludzie
Fleck Wojciech (1903 Warszawa - 21 IV 1972 Zakopane, poch. w Warszawie). Malarz i grafik, studiował na warsz. ASP (1929), m.in. u Władysława Skoczylasa. Do Zakopanego przybył w 1944 po Powstaniu Warsz. i przez 20 lat kierował zakop. Biurem Wystaw Artystycznych. Wystawiał w kraju…
Fleischer Alexander Ludzie
Fleischer Alexander (1874-1946). Czes. taternik i alpinista, jeden z najbardziej aktywnych działaczy KAČ, pierwszy redaktor czasopisma "Horolezec".
Fletcher Marguerite Ludzie
Fletcher Marguerite . Ang. turystka, pisarka i malarka z Oxfordu. W 1891 z siostrą zwiedziła ówczesne Węgry wraz ze Słowacją i Tatrami. Opisała to w swej ilustr. książce Sketches of life and character in Hungary, a wejście na Łomnicę (zwykłą drogą z miejscowym przewodnikiem) w a…
flisz
flisz . Zespół skał osadowych, składających się na przemian z warstw łupków, piaskowców, zlepieńców, z warstw ilastych i marglistych. Osady fliszowe tworzyły się już w okresie kredowym, przede wszystkim jednak w trzeciorzędzie, wg jednych geologów w oligocenie, wg innych w eocen…
Florkiewicz Władysław Ludzie
Florkiewicz Władysław (14 IX 1834 Wiktorowice k. Miechowa - 13 VIII 1902 Zakopane, poch. na starym cment.). Lekarz (UJ 1861, dr), od 1879 w Warszawie. Od 1884 z powodu gruźlicy dużo czasu spędzał w Zakopanem, gdzie rozwinął różnorodną działalność społeczną. Przyjaźnił się z Tytu…
Flórián Károly Ludzie
Flórián Károly (26 I 1878 Preszów - 15 VIII 1941 Koszyce, poch. w Preszowie). Węg. prawnik (uniw. w Kolozsvár = Cluj 1899, dr 1900), prof. akademii prawa w Preszowie 1901-18 i Koszycach 1918, starosta Preszowa w 1924-27, działacz turystyczny.Był działaczem Węg. Tow. Karp. (MKE),…
Foerster Josef Bohuslav Ludzie
Foerster Josef Bohuslav , także Förster (30 XII 1859 Praga - 29 V 1951 Vestec k. Starej Boleslavi, poch. w Pradze). Czes. kompozytor, organista, krytyk muzyczny, prof. konserw. w Hamburgu 1901-03, Wiedniu 1903-18 i Pradze 1919-31, prezes ČAVU 1931-39. W jego obfitej twórczości k…
foki
foki . Pasy ze skóry foki z sierścią, przymocowywane dawniej do ślizgowej powierzchni nart (za pomocą pasków lub smaru), z włosem skierowanym ku tyłowi, w celu ułatwienia podchodzenia w górę. Istniały też f. ze sztucznego materiału (rodzaj aksamitu lub sztuczne futro). Wskutek s…
Folkierski Władysław Ludzie
Folkierski Władysław (24 X 1842 Warszawa - 24 IV 1904 Zakopane, poch. na starym cment.). Inż. mechanik i matematyk. Walczył w 1863 w Powstaniu Styczniowym, a w 1870-71 w wojnie franc.-pruskiej (po stronie franc.). W 1874-89 przebywał w Peru, gdzie pracował w kolejnictwie i jako…
Foluszowy Potok Woda
Foluszowy Potok Powstaje poniżej Kuźnic jako sztucznie utworzona odnoga Bystrej. Płynie przez Zakopane, najpierw wzdłuż drogi do Kuźnic i popod Rondem, a następnie wzdłuż ul. Zamoyskiego i Krupówek. Wpada do Potoku Młyniska koło zbiegu Krupówek z ul. Kościeliską. Nazwa pochodzi…
Folwarki Miejscowości
Folwarki Wieś na Spiszu pod Tatrami, między Kiezmarkiem a Kiezmarskimi Żłobami. Mieszk. 347 w 1869, 585 w 1980. Kościół rzym.-kat. z końca XIII w. W 1438 był tu folwark miasta Kiezmark (stąd nazwa wsi). Po II wojnie świat. ludność niem. była wysiedlona, a napłynęła słowacka z ok…
Folwarska Polana Hale i polany
Folwarska Polana , dawniej też Wolarnia lub Niżnia Wolarnia. W środk. części Kiezmarskiej Doliny, nad pr. brzegiem Białej Wody Kiezmarskiej, u wsch. podnóża Rakuskiej Czuby. Mieszkańcy wsi » Folwarki mieli tu niegdyś wolarnię zwaną: Folwarska Szopa (Forberger Schoppen; Forbergi-…