Litera T
Tablic Bohuslav
Tablic Bohuslav (5 IX 1769 České Brezovo - 23 I 1832 Kostolné Moravce, obecnie Hontianske Moravce). Słow. poeta, tłumacz i historyk literatury słow., piszący po czes.; ewang. pastor. Wydał antologię starej poezji słow. Slowensstj werssowcy (Slovenšti veršovci) w dwó
Tajbrowa Turnia
Tajbrowa Turnia. S. Wsch. wierzchołek » Staroleśnego Szczytu, z jego czterech wierzchołków drugi co do wysokości, kilka m niższy od najwyższego, tj. Klimkowej Turni. Nazwą T.T. upamiętniony jest jeden z czołowych przewodników tatrz. na przełomie XIX i XX w., »Jan Bachleda-Tajber…
Talewska Józefa
Talewska Józefa z Sarosieków (3 IV 1911 Czystopol k. Kazania, Rosja - 2 III 1983 Kraków), od 1937 żona dra Zbigniewa Wilamowskiego, od 1959 trzecia żona dra Romana Talewskiego. Inż. ogrodnik (SGGW 1936, mgr inż. 1948), od 1946 w Zakopanem, w 1949-72 kier. Zakładu Zieleni Miejski
Talewski Roman
Talewski Roman (23 III 1908 Kraków - 16 I 1994 Zakopane). Lekarz (UJ 1933, dr 1937, dr hab. 1973), dyr. sanatoriów zakop., historyk medycyny. W zakop. sanatorium "Warszawianka" był asystentem 1936-37 i ordynatorem 1937-39. Jako lekarz wojsk. uczestniczył w kampanii wrześniowe
taniec ludowy
taniec ludowy. W literaturze nieraz twierdzono, że podh. taniec lud. zrodził się wśród pasterzy w Tatrach. Jest to jednak tylko bezpodstawny domysł, sprzeczny ze znanymi faktami o rozwoju tańca lud. zarówno na Podtatrzu Pol. i Słow., jak i gdzie indziej w Karpatach. Z pism podró…
taras Terminologia
W tatern. terminologii topogr. jest to poziome lub mało strome, dość obszerne i na ogół płaskie miejsce na zboczu, na ścianie górskiej, w dolinie itd.; zdrobn.: tarasik. Synonimem słowa taras jest terasa, ale w taternictwie ten ostatni termin wyszedł już z użycia. Inne synonimy,…
Tarnowiec
Tarnowiec (570 m) lub Tarnowiec Liptowski; Liptovský Trnovec, dawniej Trnovec; Tarnóc. S. Wieś leżąca 5 km na pn.-zach. od Mikułasza Lipt., jedna z najstarszych na Liptowie, notowana już w 1283. Mieszk. 614 w 1980. W dawnych czasach było tu rozwinięte pasterstwo, ale nie wiadomo…
Tarnowiecka Dolina
Tarnowiecka Dolina lub Dolina Tarnowiec; Trnovec, Trnovska dolina. S. Dolina po pd. stronie Tatr Zach., wcięta w pd. stoki Barańca (2184 m) i zbiegająca ku pd. (ujście 896 m). Zach. ograniczeniem T.D. jest pd. grań Barańca z Gołym Wierchem (1722, 1715 m, Holý vrch), a wsch. ogra…
Tarnowieczanka
Tarnowieczanka lub Tarnowiec; Trnovečanka, Trnovčianka, Trnovec. S. Potok powstający na pd. stokach Barańca (2184 m) w Tatrach Zach. na wysokości ok. 1950 m i płynący Tarnowiecką Doliną ku pd. W jej dolnej wąskiej części tworzy dwa wodospady: Wyżni Kotlik (ok. 1150 m) i Niżni Ko…
Tarnowski Władysław
Tarnowski Władysław (4 VI 1836 Wróblowice= Wróblewice, pow. drohobycki - 19 IV 1878 na statku "Pacific" u brzegów Kalifornii, poch. we Wróblowicach). Pianista i kompozytor (studia w Paryżu, Lipsku i Rzymie), poeta, dramaturg, podróżnik (m.in. Egipt, Indie
tartaki
tartaki. Na Podtatrzu (m.in. na Podhalu) było dawniej o wiele więcej t. niż obecnie, w samym Zakopanem było kilka. W głębi Tatr był t. wodny Homolacsów w Starych Kościeliskach, zbudowany w latach 1860-tych, potem rozebrany. Na skraju Tatr znajdował się t. wodny przy Łysej Polani…
Tatar
Tatar (ród). Nazwisko Tatar wśród mieszkańców Podhala zanotowano już w 1634 w Klikuszowej i w ciągu nast. stu lat także w Suchem, Białym Dunajcu, Maruszynie, Zębie, Szaflarach i Zakopanem (w 1723), w 1848 w Kościelisku, potem również w in. wsiach, np. w Poroninie. Osiedla o nazw…
Tatar Jędrzej Bartków
Tatar Jędrzej Bartków (1862 Zakopane - po 1932 tamże?). Przewodnik tatrz., klasy III w 1900, klasy II od 1909.
Tatar Józef
Tatar Józef (1864 Zakopane - po 1922 tamże), brat przewodnika tatrz. » Szymona T. młodszego. Przewodnik tatrz., gajowy. Przewodnikiem tatrz. klasy II był już w 1891, a klasy I od 1900 i był czynny co najmniej do 1922. Od 1893 był nieraz przewodnikiem Janusza Chmielowskiego i ucz…
Tatar Józef Bartków
Tatar Józef Bartków (1882 Zakopane - 1935 tamże?). Przewodnik tatrz., klasy III od 1907, czynny jeszcze w 1933.
Tatar Szymon młodszy
Tatar Szymon młodszy (1854 Zakopane - 1917 tamże?), bratanek przewodnika tatrz. Szymona Tatara starszego, a syn Jana Tatara. Przewodnik tatrz. (już w 1886 klasy I) i ratownik tatrz. Uczestniczył razem ze swym stryjem w wycieczkach tatrz. Tytusa Chałubińskiego i był przewodnikiem…
Tatar Szymon starszy
Tatar Szymon starszy, znany też jako Szymek Czarny (1828 Zakopane - 13 VI 1913 tamże, poch. na nowym cment.). Jeden z najsłynniejszych przewodników tatrz. Jego stryjem był Szymon Tatar-Myśliwiec, a szwagrem przewodnik Maciej Sieczka. Podobnie jak jego rówieśnicy, Sieczka i Jędrz…
Tatar Tomasz
Tatar Tomasz (Tomek), przydomki: Myśliwiec, Polowac, Ropsic (ok. 1810? Zakopane - ok. 1880? tamże), stryj przewodnika tatrz., Szymona Tatara starszego. Słynny myśliwy i zbójnik. Aby uniknąć służby w wojsku austr. (wówczas wieloletniej) ok. 1835 uciekł w Tatry Orawskie i stał się…
Tatar Władysław
Tatar Władysław (11 IX 1915 Zakopane - 31 I 1986 tamże, poch. na starym cment.), syn Józefa Tatara, przewodnika tatrz. Mgr inż. architekt.Po skończeniu w 1934 zakop. Państw. Szkoły Przem. Drzewn. pracował od 1935 jako cieśla w Zakopanem i na Podhalu. W 1944-45 był żołnierzem AK…
Tatarka Vladimír
Tatarka Vladimír (13 III 1945 Bańska Bystrzyca=Banská Bystrica). Słow. taternik, alpinista, ratownik górski, przewodnik tatrz., narciarz, instruktor taternictwa. Taternictwo uprawiał od 1961 przechodząc wiele nowych dróg o wielkich trudnościach w lecie i w zimie. Wspinał
Tatarzy
Tatarzy. W czasie trzech najazdów tatarskich na Polskę w XIII w. (1241, 1259-60 i 1287-88) jedynie podczas trzeciego dotarli Tatarzy na Podhale. Były to oddziały armii Nogaja, które od pn. (spod Krakowa) przybyły na pn. Podhale, spaliły Nowy Targ, skąd udały się na wschód. Wiado…
taternicki sprzęt
taternicki sprzęt. W taternictwie (i alpinizmie) używa się w znacznej części tego samego sprzętu (przyborów), co w turystyce i narciarstwie, ale nieraz są to albo in. modele (typy), lepiej przystosowane do potrzeb taterników (np. » haki do butów, » karple, » łyże, namioty, » nar…
taternictwo Terminologia
Jest to przechodzenie trudniej dostępnych partii Tatr, zwykle przy zastosowaniu specjalnych umiejętności (z zakresu wspinaczki wysokogórskiej) i odpowiedniego sprzętu (lina, haki, raki, czekan itd.). Ogólnikowo można powiedzieć, że t. jest uprawianiem trudniejszych wycieczek wsp…
taternictwo jaskiniowe Terminologia
taternictwo jaskiniowe i in. formy zwiedzania jaskiń. Już w b. odległych czasach jaskinie poza Tatrami (np. na Liptowie, a nawet w samych Tatrach, jak Dupnica od początków n.e. do średniowiecza) służyły ludziom za miejsce zamieszkania lub chwilowego schronienia; potem (również w…
taternictwo kobiece Terminologia
Okres do ok. 1900. Dzieje taternictwa i turystyki tatrz. są przez długi czas ściśle z sobą związane, ale nawet w ich wspólnej historii, poza pionierską wyprawą Beaty Łaskiej do Kiezmarskiej Doliny w 1565, o udziale kobiet w wycieczkach tatrz. nic nie wiadomo aż do 1807; odtąd za…
taternictwo narciarskie
Nie okreslony
Taterniczek
"Taterniczek". Czasopismo tatern. (zrazu powielane, od 1980 drukowane), wydawane w Krakowie nieregularnie (od jednego do trzech numerów rocznie) przez Koło Krakowskie Klubu Wys., a potem przez Klub Wysokogórski Kraków, a w 1991 przez Wydawnictwo Lewiatan.. Ukazały się w 1963-75:…
taternik Terminologia
Człowiek uprawiający » taternictwo; rodzaj żeński: taterniczka. Poprawny przymiotnik od słowa taternik: taternicki (a nie: taterniczy). Wyraz taternik oznacza więc alpinistę, ale jedynie takiego, który uprawia alpinizm w Tatrach. Każdy taternik jest też wspinaczem, natomiast wsp…
Taternik
"Taternik". Pol. czasopismo tatern. i alpin., ukazujące się od 1907 i zachowujące wciąż ten sam tytuł i zasadniczy charakter. Jest to najstarsze z aktualnie wychodzących w Polsce czasopism sport., a wśród wszystkich obecnych pol. czasopism "Taternik" jest jednym z najstarszych.…
Taternik Łódzki
"Taternik Łódzki". Czasopismo tatern. wydawane na powielaczu przez Sekcję Łódzką Klubu Wysokogórskiego PTTK w 1953 (4 numery). Zajmowało się głównie wspinaczkami w skałkach Jury Krakowsko-Wieluńskiej, ale również taternictwem. Red: Henryk Nadziakiewicz (pomysłodawca), Władysław…
Taternik Winterthur
"Taternik" Winterthur. Wydawany na powielaczu kwartalnik » Klubu Wysokogórskiego Winterthur w Szwajcarii, wychodzący w 1944 (nry 1, 2, 3) i 1945 (nry 1 i 2). Red.: Jerzy Hajdukiewicz. Czasopismo to zajmowało się głównie bieżącymi sprawami alpinizmu pol. w Szwajcarii, a także tat…
Tátrai Önkéntes Mentő Bizottság
Tátrai Önkéntes Mentő Bizottság, w skrócie TÖMB, niem. Freiwilliges Rettungsausschuss für die Hohe Tátra. Pierwsza na pd. stronie Tatr organizacja zajmująca się wyłącznie ratownictwem górskim. Założona 28 XII 1913 wspólnie przez węg. towarzystwa tur.: MKE, MTE i BETE. Pierwszym…
Tatran
Tatran. S. Nazwa wywodząca się od Tatr i od 1870 nadawana różnym słow. organizacjom ze względu na symboliczne znaczenie tych gór w życiu narodowym Słowaków, chociaż organizacje te (stowarzyszenia studentów, chóry, zespół muzyczny, wydawnictwo) żadnych specjalnych związków z Tatr…
Tatraneum
Tatraneum. S. Alpinarium z roślinami z okolicy i z Tatr, stworzone i prowadzone przez » Františka Havránka przy Ważeckiej Jaskini w Ważcu w latach 1930. Istniało nadal jeszcze w latach 1950.
Tatranské Múzeum
"Tatranské Múzeum". Czasopismo powielane, wydawane nieregularnie w 1952-54 (nry 1-9) przez Muzeum Tatrz. w Popradzie. Red.: Ivan Bohuš. Zajmowało się głównie działalnością tego muzeum, ogłaszało jednak ponadto artykuły o różnych sprawach tatrz.
Tatranské Noviny
"Tatranské Noviny". Słow. tygodnik (w pierwszym roku dwutygodnik), wychodzący w 1954-61 w Starym Smokowcu. Redaktorami byli kolejno: Ján Bartók (1954), Oliver Horák (1954-56), Palo Sulány (1956-60), powtórnie Ján Bartók (1960), Milica Haláková (1960-61). Czasopismo to zawiera du…
Tatranský národný park
Tatranský národný park, w skrócie TANAP, także Tanap i TNP. S. Jest to słow. park nar., obejmujący Tatry Słowackie i stanowiący odpowiednik Tatrz. Parku Nar. (TPN) w Tatrach Polskich. Kwestia utworzenia parku nar. zarówno w Tatrach Słow. jak i w Tatrach Pol. wypłynęła oficjalnie…
Tatranský spolok turistický
Tatranský spolok turistický (TST). Pierwsza słow. organizacja tur., założona 19 I 1919 w Mikułaszu Lipt. (statut zatwierdzony przez władze 10 III 1919). Działaczami i członkami pierwszego zarządu byli m.in.: Kornel Stodola (prezes), Miloš Janoška (sekr. i gł. inicjator założenia…
Tatranský turistický odznak
Tatranský turistický odznak (TTO). Odznakę tę ustanowiła w 1976 i wydawała Miejska Rada Nar. (Mestský národný výbor Vysoké Tatry) w Starym Smokowcu, w porozumieniu z dyrekcją TANAPu. Aby zdobyć odznakę trzeba było przejść pewne znakowane trasy tatrz., zwiedzić szereg obiektów ku…
Tatraverein
Tatraverein. Od 1886 przy Węg. Tow. Karp. (MKE, UKV) istniał jego oddział w Kiezmarku: Zweigverein Tatra (węg. Tátra-osztály). W 1890 oddział ten, jako mało aktywny i o niewielkiej wtedy liczbie członków, został rozwiązany. W 1891 część kiezmarskich członków MKE, z Antonem Dölle…