Litera T
terasa Terminologia
To samo, co » taras. W turystyce i taternictwie słowo terasa wyszło z użycia, a utrzymało się w geografii.
Teriański Staw, Niżni
Teriański Staw, Niżni (1947, 1941 m); Nižné Terianske pleso; Unterer Terianskosee; Alsó-Terianszko-tó. S. Największy staw w Dolinie Niewcyrce, u stóp środk. części Grani Hrubego. Leży w wyraźnym karze lodowcowym i jest jednym z najbardziej typowych stawów karowych w Tatrach. Pom…
Teriański Staw, Wyżni
Teriański Staw, Wyżni (2124, 2109 m); Vyšné Terianske pleso; Oberer Terianskosee; Felső-Terianszko-tó. S.Najwyżej położony staw w Dolinie Niewcyrce, u stóp Ostrej. Leży w wyraźnym karze lodowcowym. Jest to jeden z najwyżej położonych stawów w Tatrach (trzeci z kolei). Bywa długo…
Teriański Stawek, Mały
Teriański Stawek, Mały (ok. 2115 m); Malé Terianske pleso. S. Niewielki stawek leżący na pd.-zach. od Wyżniego Teriańskiego Stawu w Dolinie Niewcyrce, u podnóża Niewcyrskiej Przełęczy. Jest to czwarty z kolei staw w Tatrach pod względem wzniesienia nad poziom morza.
Teriańskie Stawy
Teriańskie Stawy; Terianske plesá; Terianskoseen; Terianszko-tavak. S.Trzy stawy w Dolinie Niewcyrce: Niżni Teriański Staw, Wyżni Teriański Staw i Mały Teriański Stawek. Nazwa Teriańskie Stawy jest często ograniczana do pierwszych dwóch (większych) stawów.Pochodzenie nazwy nie j…
Terlecki Alfred
Terlecki Alfred (5 X 1883 Warszawa - 19 I 1973 Kraków, poch. na starym cment. w Zakopanem). Malarz (warsz. SSP i krak. ASP 1917), portrecista i pejzażysta. Wystawiał swe obrazy od 1913 w kraju (m.in. w Zakopanem) i za granicą. Dużo przebywał w Zakopanem, gdzie już przed I wojną…
terminologia
terminologia. W pol. piśmiennictwie o Tatrach używa się wielu terminów, z których jedne są specyficznie tatrz., a inne wprawdzie ogólnokarpackie lub nawet ogólnopolskie, jednakże albo wywodzą się z Tatr (np. z lud. gwar podtatrz., czy z taternictwa), albo są spotykane najczęście…
Tersztyánszky Daniel
Tersztyánszky Daniel (29 I 1730 Krompachy na Spiszu - 29 X 1800 Buda). Literat i uczony. Po nauce w szkołach Lewoczy i Bratysławy studiował na uniwersytetach niemieckich. W 1758-76 przebywał w Wiedniu, potem w Budzie. W 1771-76 był anonimowym redaktorem czasopisma nauk. » "Aller…
Téry Ödön
Téry Ödön (4 VII 1856 _-Béba=_béb, pd.-wsch. Węgry - 11 IX 1917 Budapeszt). Węg. taternik i działacz tur., lekarz (uniw. w Budapeszcie 1879). Do 1883 był lekarzem górn. w Bańskiej Szczawnicy, od 1884 radcą w Min. Spraw Wewn. w Budapeszcie. Jego działalność tatern. była krótkotrw…
Téry'ego, Schronisko
Nie okreslony
Tetmajer
Tetmajer (rodzina). Pol. rodzina osiadła od końca XVIII w. w Tarnowskiem, a od pocz. XIX w. również na Podhalu (Ludźmierz, Łopuszna) i w gorczańskiej Ochotnicy. Wśród członków tej rodziny byli uczestnicy powstań nar. i konspiracyjnych ruchów niepodległościowych, naukowcy, litera…
Tetmajer Adolf Przerwa
Tetmajer Adolf Przerwa (1813 Kwiatonowice k. Gorlic - 20 V 1892 Kraków), wnuk Stanisława i syn Karola Tetmajerów, a ojciec » Kazimierza i » Włodzimierza Tetmajerów. W 1831 walczył w Powstaniu Listopadowym, następnie był czynny w konspiracjach galic. i emigrował do Francji, gdzie…
Tetmajer Józef Przerwa
Tetmajer Józef Przerwa (14 III 1804 Czermna k. Jasła - 25 III 1880 Kraków), syn »Wojciecha Tetmajera, młodszy brat » Leona Tetmajera, a stryjeczny brat(?) » Adolfa Tetmajera. Matematyk (uniw. w Wiedniu 1822-25), poeta, w 1831 uczestnik Powstania Listopadowego, działacz patriot.…
Tetmajer Kazimierz Przerwa
Tetmajer Kazimierz Przerwa, właśc. Jan Kazimierz (12 II 1865 Ludźmierz na Podhalu - 18 I 1940 Warszawa, poch. tamże, a od 1986 w Zakopanem na starym cment.). Poeta i prozaik, w literaturze pol. jeden z najwybitniejszych przedstawicieli Młodej Polski. Jego czołowe utwory to poezj…
Tetmajer Leon Przerwa
Tetmajer Leon Przerwa (1800 Mikołajowice k. Tarnowa? - 1881 Łopuszna), syn »Wojciecha Tetmajera, a starszy brat poety » Józefa Tetmajera. Od 1824 właściciel Łopusznej na Podhalu, kiedy dostał ten majątek jako posag swej żony, Ludwiki Lisickiej, córki konfederata barskiego, Romua…
Tetmajer Włodzimierz Przerwa
Tetmajer Włodzimierz Przerwa, właśc. Sylwester Włodzimierz Leon (31 XII 1861 Harklowa - 26 XII 1923 Bronowice k. Krakowa), syn » Adolfa Tetmajera, przyrodni brat poety » Kazimierza Tetmajera. Malarz i grafik (studia w krak. SSP i za granicą), poeta, prozaik, publicysta, działacz…
Tetmajer Wojciech Przerwa
Tetmajer Wojciech Przerwa, pierwszy Tetmajer związany z Podhalem. Wraz z braćmi Stanisławem i Aleksandrem w 1794 uzyskał potwierdzenie szlachectwa od władz austr. w Tarnowie. W 1817 kupił od władz austr. dobra ziemskie w Ludźmierzu wraz z folwarkami w Krauszowie i Rogoźniku na P…
Tetmajera, Przełęcz
Nie okreslony
tetraedryt
tetraedryt. Minerał stanowiący grupę związków i zawierający gł. siarczek miedzi i antymonu oraz w różnych połączeniach srebro, arsen, ołów, cynk, niekiedy nawet rtęć. Barwa t. jest stalowoszara, czarniawa lub niebieskawa. T. występuje w żyłach hydrotermalnych; w Tatrach był gł.…
Tępa
Tępa (2293, 2284 m); Tupá; Tupa; Tupa. S. Rozłożysty szczyt między Stwolską Przełęczą (która go oddziela od Kończystej) a Przełęczą pod Osterwą. Ogranicza Dolinę Złomisk od pd. Pierwsze znane wejście: Franz Dénes i towarzysze w 1895, ale całe pd. i wsch. stoki T. były od dawna t…
Tibelly (Tibély) Károly
Tibelly (Tibély) Károly (6 II 1813 Podgrodzie Spiskie - ok. 1870 Brezno). Spiski malarz, portrecista i pejzażysta. Tematem wielu jego krajobrazów są Tatry (od 1834) i Spisz. Romantyczny charakter ma jego widok od Zbójnickich Want na otoczenie Staroleśnej Doliny i Doliny Małej Zi…
Tillego, Domek
Tillego, Domek; Tillyho útulňa; Tilly-Hütte. S. Domek myśliwski Hohenlohego, zbudowany przez niego w 1898 na przełęczy Stary Szałas (między Golicą a Karczmarskim Wierchem) i nazwany wtedy Tilly-Hütte od zdrobniałego imienia Tilly (od Ottilie) małżonki Hohenlohego. Nazwę niem. Ti…
tłustosz alpejski
tłustosz alpejski (Pinguicula alpina ), z rodziny Pływaczowatych (Lentibulariaceae ). Górska roślina owadożerna. Kwiaty ma białe z jasnożółtymi plamkami, przypominające trochę lwie pyszczki, łodyżka kwiatowa ok. 20 cm wysoka. Liście w różyczce przyziemnej, dość szerokie, podłużn…
tobogan
tobogan. Specjalnego rodzaju sanie na szerokich płozach (lub o płaskim dnie, stanowiącym jedyną płozę), używane w górach m.in. do zwożenia ofiar wypadków górskich. W Tatrach Pol. po II wojnie świat. zaczęto używać modelu udoskonalonego przez przewodnika tatrz., Władysława Gąsien…
tojad Rośliny
tojad (Aconitum firmum, A. callibotryon, A. napellus), z rodziny Jaskrowatych (Ranunculaceae). Dość wysoka, do 1,5 m, roślina o granatowofioletowych, hełmiastych kwiatach, a liściach dłoniastych, drobniej lub grubiej głęboko wcinanych. Występuje na granicie i wapieniu od krainy…
Tokarnia
Tokarnia (1220, 1220 m); Tokarňa, Tokáreň; Tokarnia; Tokarnya. S. Duży, przeważnie lesisty regiel w pn.-wsch. części Tatr Biel., na pd. od dolnej części Zdziarskiej Doliny, a na zach. od górnej części Doliny Kotliny. Popod T. od pd. leży Dolina za Tokarnią, a od zach.: dolna czę…
Tokarnią, Dolina za
Nie okreslony
Tokarnią, Potok za
Tokarnią, Potok za; Babilovský potok; Babilovskibach. S. Potok płynący Doliną za Tokarnią w Tatrach Biel.; zaraz poniżej wylotu tej doliny wpada on od strony pr. (zach.) do Bielskiego Potoku. Górna połowa Potoku za Tokarnią (od wysokości ok. 880 m w górę) to Babi Potok.
Tokarska Przełęcz
Tokarska Przełęcz (1045 m). S. Szerokie, głęboko wcięte siodło między Gołym Wierchem w dolnej części pn. grani Bujaczego Wierchu a zach. wierzchołkiem Tokarni. Ze środk. partii Doliny za Tokarnią można przejść przez T.P. do dolnej części Doliny pod Koszary. Na wsch. stokach T.P.…
Tokarski Julian
Tokarski Julian (29 III 1883 Stanisławów - 17 X 1961 Kraków). Geolog i gleboznawca. Prof. ULw (1919-20 i 1935-39), prof. Politechn. Lwow. (1920-35), prof. UJ (1945-53), prof. AGH (1947-60) i krak. WSR (1953-60), czł. PAU (1932) i PAN (1952). W Tatrach prowadził badania petrogr.…
Tokarski Potok
Tokarski Potok, dawniej czasem Babina; Tokársky potok, Tokárenský potok, Babina; Grosser Urenbach; Tokarski-patak. S. Główny potok Doliny pod Koszary w Tatrach Bielskich. Powstaje ze spływu potoków płynących z Koszarów, a uchodzi od pr. (pd.) strony do Bielskiego Potoku, zaraz p…
Tomanowa Dolina
Tomanowa Dolina lub Tomanowa Dolina Polska. P. Duża odnoga Kościeliskiej Doliny, odgałęziająca się przy Smytniej Polanie i podchodząca od zach. pod Tomanową Przełęcz. Otaczają ją Smreczyński Żar, Tomanowy Grzbiet, Ciemniak, Tomanowy Wierch Polski i Smreczyński Wierch. W T.D. zna…
Tomanowa Dolina Liptowska
Tomanowa Dolina Liptowska; Tomanova dolina, Tomanovská dolina; Tomanowatal; Tomanowa-völgy. S.Odnoga Cichej Doliny Liptowskiej, podchodząca od wsch. pod Tomanową Przełęcz. Otoczenie: Czerwone Wierchy, Tomanowy Wierch Polski i Tomanowy Wierch Liptowski.
Tomanowa Hala
Tomanowa Hala. P. Dawna hala past. w górnej części Tomanowej Doliny (odnogi Kościeliskiej Doliny), obejmowała też górną część Wąwozu Kraków z jego stokami, aż po Upłazkową Turnię i Wysoką Turnię, a więc teren zawarty między Tomanowym Grzbietem a Wysokim Grzbietem. Od południa ha…
Tomanowa Polana, Niżnia
Tomanowa Polana, Niżnia (ok. 1270-1330 m). P. Zachodnia z dwóch polan na dnie Tomanowej Doliny, po pn. stronie Tomanowego Potoku.
Tomanowa Polana, Wyżnia
Tomanowa Polana, Wyżnia (ok. 1350-1410 m). P. Wschodnia (gł.) z dwóch polan na dnie Tomanowej Doliny. Stały tu niegdyś szałasy, a w latach międzywoj. zbudowano także tzw. wzorową bacówkę. Pod koniec II wojny świat. przebywali tu partyzanci.
Tomanowa Przełęcz
Tomanowa Przełęcz (1686, 1686 m); Tomanovské sedlo, Tomanovo sedlo; Tomanowapass, Ticha-Pass, Tichy-Pass, Cicha-Pass, Koscieliszker Pass; Tomanowa-hágó, Cicha-hágó. PS. Głęboko wcięta przełęcz między Czerwonymi Wierchami (Ciemniakiem) a Tomanowym Wierchem Polskim. Jest to jedna…
Tomanowa Siklawa
Tomanowa Siklawa (ok. 1250 m); Tomanov vodopád, Tomanovský vodopád. S. Niewielki wodospad (wys. 6 m) na Tomanowym Potoku Liptowskim, już blisko jego ujścia do Cichej Wody Liptowskiej.
Tomanowe Stawki
Tomanowe Stawki, dawniej też Przybylińskie Stawki; Tomanovské plesá, Tomanove plesá, Tomanove plieska. S.Trzy małe stawki w górnej części Tomanowej Doliny Liptowskiej, popod Tomanową Przełęczą. Z dwóch największych stawek pn.-zach. znajduje się najbliżej Tomanowej Przełęczy, na…
Tomanowy Grzbiet
Tomanowy Grzbiet (ok. 1490-2000 m). P. Nieco na zach. od wierzchołka Ciemniaka (w Czerwonych Wierchach) odgałęzia się (na wysokości ok. 2000 m) od Wysokiego Grzbietu i opada najpierw ku pd.-zach., a potem ku zach., aż do Wolarskiego Przechodu (ok. 1490 m), którym T.G. jest oddzi…