Litera T
Trzy Kopy
Trzy Kopy (ok. 2095 m); Tri kopy. S.Trzy urwiste, skaliste, turniowate kopy w gł. grani Tatr Zach., między Smutną Przełęczą a Hrubą Kopą. Kolejno od Smutnej Przełęczy są to; Skrajna Kopa (ok. 2095 m), zwana też Przednią Kopą (Prvá kopa), następnie Drobna Kopa ok. 2090 m (Druhá k…
Trzy Źródła
Trzy Źródła (1140 m) lub Trzy Studnie; Tri studničky; Drei Quellen; Három-forrás. S.Miejsce u podnóża pd.-zach. stoków Krywania, sporo poniżej Krywańskiej Polany, nad pr. brzegiem Bielańskiej Wody, gdzie od 1907 stoi Leśniczówka przy Trzech Źródłach (Studniach); horáreň pri Troc…
Trzydniowiańska Dolina
Trzydniowiańska Dolina (ok. 1100-1500 m). P. Jedna z odnóg Chochołowskiej Doliny. Wcina się w pn. stoki Trzydniowiańskiego Wierchu, a uchodzi ku dolnej (wsch.) części Chochołowskiej Polany. W poł. XIX w. (a może wcześniej) prowadzono w tej dolinie roboty górnicze. Dolna część T.…
Trzydniowiański Wierch
Trzydniowiański Wierch (1758, 1758 m). P. Wznosi się mn.w. w środku grzbietu, który oddziela Starorobociańską Dolinę od Jarząbczej Doliny i gł. gałęzi Chochołowskiej Doliny. Bywa celem wycieczek wprawnych narciarzy-turystów. Na zach. zboczu T.W. występują na powierzchni białe ży…
Trzydniówka, Hala
Trzydniówka, Hala, lub po prostu Trzydniówka. P. Jedna z dawnych hal past. w Chochołowskiej Dolinie. Znajdowała się między pn.-zach. ramieniem (Ropa) a pn. ramieniem (Kulawiec i Kopieńce) Trzydniowiańskiego Wierchu; od pn. ograniczał ją Chochołowski Potok. Pasterstwo na Hali Trz…
Trzydniówka, Polana
Trzydniówka, Polana (ok. 1080-1100 m), lub po prostu Trzydniówka. P. Polana nad pr. (pd.) brzegiem Chochołowskiego Potoku przy gł. drodze w Chochołowskiej Dolinie, koło mostu na pn.-wsch. od Chochołowskiej Polany. Z Polany Trzydniówki zaczyna się szlak narc. wiodący przez Kulawi…
Trzynastu Progów, Żleb
Trzynastu Progów, Żleb (ok. 1320-1500 m). P. Urwisty, skalisty żleb spadający z kotła Zadnie Kamienne ku pd.-zach., między Wysoką Turnią a Wysokim Grzbietem, do górnej części Wąwozu Kraków; stanowi jego górną, orogr. pr. odnogę. Żleb Trzynastu Progów opada 14 progami i wejście n…
tufury Geologia
tufury lub thufury, czyli pagórki mrozowe. Niewielkie, zazwyczaj kilkunastocentymetrowe pagórki, utworzone z materiału podłoża (zwykle gliniastego), w warunkach peryglacjalnych przez nierównomierne zamarzanie tegoż podłoża. T. występują w Tatrach Zach., np. w Czerwonych Wierchac…
Turek
Turek (1181 m); Turek. S. Lesiste wzgórze (ze skałkami) między Czaplową Doliną a Doliną Furkaską.
Turista
"Turista". Czes. miesięcznik wydawany od pocz. 1962 w Pradze jako kontynuacja czasopisma » "Turistika Horolezectví", rocz. 1 (14). Kolejne podtytuły: "Časopis pro turisty a horolezce" (1962-64), "Časopis pro turisty, horolezce a orientační sport" (1965-68), "Magazín na cestu" (1…
Turisták Lapja
"Turisták Lapja". Węg. miesięcznik tur., wychodzący w Budapeszcie w 1889-1944. Poświęcał dużo miejsca sprawom tatrz., zwł. do I wojny świat., jednakże i potem pojawiały się w nim cenne prace dotyczące Tatr.Początkowo (1889-91) był organem sekcji budapeszt. Węg. Tow. Karp. (MKE),…
Turistaság és Alpinizmus
"Turistaság és Alpinizmus". Węg. miesięcznik wydawany w Budapeszcie w 1910-35. Jego założycielami i redaktorami byli znani taternicy węg.: Gyula Komarnicki, Jenő Serényi i János Vigyázó (red. nacz.). Wydawcą było początkowo Budapesti Egyetemi Turista Egyesület (BETE), a miesięcz…
Turistik, Alpinismus, Wintersport
"Turistik, Alpinismus, Wintersport". Niem. miesięcznik wychodzący w Kiezmarku w 1924-33 jako organ Karpathenvereinu. Powstał jako bezpośrednia kontynuacja czasopisma » "Turistik und Alpinismus" (stąd numeracja roczników od V), a uznany został oficjalnie również za kontynuację ro…
Turistik und Alpinismus
"Turistik und Alpinismus". Niem. miesięcznik wydawany w 1918-23 (razem 4 roczniki) w Kiezmarku, poświęcający dużo miejsca sprawom turystyki tatrz. i taternictwa. Wydawcami (i założycielami) byli zrazu Gyula Komarnicki i János Vigyázó z Budapesztu, a od 1920 Theodor Sauter w Kiez…
turnia Terminologia
W gwarze podh.: b. stromy, urwisty, skalisty szczyt, albo też wyróżniająca się urwista skała w grani szczytu lub w jego ścianie, czy też na zboczu. Zdrobn.: turniczka (turnicka). Synonimem słowa turnia jest turnica ; tym ostatnim terminem oznacza się też czasem turnię o kształci…
Turošík Juraj
Turošík Juraj (17 XII 1924 Závadka nad Hronom, k. Brezna). Słow. inżynier leśnik pracujący najpierw w pd. Słowacji, a od 1 II 1961 do 1988 jako dyr. TANAPu (w Tatrz. Łomnicy). Osobiście brał udział w pracach nad rekonstrukcją lasu tatrz. i jego górnej granicy. Ogłosił liczne art…
Turski Jan Kanty
Turski Jan Kanty, krypt. J.K.T. (1832 Kraków - 1870 tamże). Literat, nauczyciel gimnazjalny (m.in. w Nowym Sączu), publicysta, red. czasopism krak. i warsz. W Zakopanem i Tatrach bywał już przed 1860 (z Michałem Bałuckim?). Ogłosił m.in. Kilka rysów fotograficznych z Tatrów ("Ty…
Turysta
"Turysta". Miesięcznik (w 1952-56), potem półmiesięcznik (1957-61), wydawany w Warszawie, organ PTTK. Tematyka tur. i krajozn. (często dotycząca spraw tatrz. i podtatrz.), także taternicka. Redagował zespół. W 1956-61 sekretarzem redakcji był Tadeusz Garczyński; przyczynił się w…
Turysta
"Turysta" (1883). Czasopismo tur. wydawane i redagowane w Kołomyi przez Leopolda Wajgla w 1883 (nry 1-6). Był to organ Oddz. Czarnohorskiego TT. Oprócz różnorodnych materiałów z Czarnohory publikowano tam także sporo o działalności całego TT i w ogóle o Tatrach i Podtatrzu.
Turysta w Polsce
"Turysta w Polsce". Miesięcznik wychodzący w Krakowie w 1935-38 (rocz. 1-4, nrów 10, 12, 12 i 8). Był wspólnym organem PTT, PZN i Pol. Związku Kajakowego. Red.: Stanisław Faecher. Tematyka tur., narc., kajakowa, tatern. i alpin. (dotycząca alpinizmu pol.). Sprawy tatrz. zajmował…
turystyka
turystyka. W znaczeniu węższym (tradycyjnym): odbywanie wycieczek jako rozrywki lub wypoczynku, zwykle połączone ze zwiedzaniem obiektów przyr., kult. czy zabytkowych, albo też z udziałem w imprezach kult., sport. czy innych. W znaczeniu szerszym: wszelkie formy podróżowania, kt…
turystyka robotnicza
turystyka robotnicza. Rozwój turystyki wśród robotników pol. rozpoczął się w 1912, mn.w. równocześnie w dwóch różnych ośrodkach i niezależnie od siebie. W Krakowie (w zaborze austr.) przy Związku Stowarzyszeń Robotn. powstało w 1912 nieoficjalne Robotnicze Kółko Turystyczne, któ…
turystyka szkolna
turystyka szkolna. Zachowane wiadomości o dawnych wycieczkach szkolnych w Tatry są fragmentaryczne, ale dowodzą, że t.sz. jest ściśle powiązana z rozwojem turystyki tatrz., prawie od samych jej początków (» turystyka). Już na przełomie XVI i XVII w. » Adam Kunisch prowadził swyc…
turzyce
turzyce (Carex ). Rośliny trawiastokształtne, ale nie trawy, od których różnią się m.in. trójgraniastą łodygą bez kolanek, owocami w pęcherzykach, kwiatami często jednopłciowymi, zebranymi w kłosy, bądź to oddzielnie pręcikowe i oddzielnie słupkowe, bądź część kłosa stanowią kwi…
Twarda Ściana
Twarda Ściana (ok. 1790 m). P. Środkowa część muru skalnego na pr. (pn.-zach.) od Mułowych Spadów ponad Wielką Świstówką w Miętusiej Dolinie. T.Ś. jest oddzielona od pn.-wsch. ściany Miętusiej Kazalnicy szerszą depresją Twardych Spadów, a od Turni nad Dziurawem węższą depresją Ś…
Twarde Spady
Twarde Spady. P.Część wysokiego urwiska skalnego, które od pn.-wsch. brzegu Szerokiego Upłaziańskiego opada b. stromo ku Wielkiej Świstówce w Miętusiej Dolinie. Jest to część wklęsła tego urwiska, ograniczona z pr. (pn.-zach.) strony wypukłą Twardą Ścianą (ok.1740 m), a z lewej…
Twardowski Jan
Nie okreslony
Twardy Grzbiet
Twardy Grzbiet (ok. 1850-2090 m). P. Górna część pn.-zach. ramienia Ciemniaka w Czerwonych Wierchach, ciągnąca się od Chudej Przełączki w górę do wierzchołka Ciemniaka. Przez T.G. prowadzi znakowany szlak tur. z Kościeliskiej Doliny przez Polanę Upłaz na Czerwone Wierchy. Często…
Twardy Upłaz
Twardy Upłaz (ok. 1900-2020 m). P. Trawiaste zbocze po pn.-wsch. stronie środk. partii » Twardego Grzbietu w Czerwonych Wierchach, opadające ku środk. części Mułowej Doliny. T.U. sięga ku górze do samej krawędzi Twardego Grzbietu. Nazwa T.U. pochodzi od licznych kamieni na jego…
Tydzień Gór
Tydzień Gór (w Łodzi). Nawiązując do tradycji podobnych imprez Polskiego Tow. Tatrz. (» Tydzień Tatrzański) i Związku Ziem Górskich (» Święto Gór), od 1983 organizowano w Łodzi coroczny Tydzień Gór. Organizatorzy: Zakład Geografii Miast i Turyzmu Instytutu Geografii Uniw. Łódz.,…
Tydzień Tatrzański
Tydzień Tatrzański. Pierwszą imprezę o takiej nazwie zorganizowało Tow. Tatrz. z okazji swego 40-lecia, w Zakopanem, 3-10 VIII 1913. Program obejmował: Wiec Tatrzański z dyskusją o problemach Tow. Tatrz., cykl zebrań i odczytów o tematyce zakop. i tatrz. (m.in. Jana Gwalberta Pa…
Tygodnik Podhalański
"Tygodnik Podhalański". Regionalne czasopimo ukazujące się w Zakopanem od grudnia 1989 (w listopadzie 1993 numer dwusetny). Uważane jest za kontynuację "Biuletynu Podhalańskiego", wydawanego konspiracyjnie od stycznia 1986 do września 1989. Wydawca "Tygodnika Podh.": Zakopiański…
Tygodnik Zakopiański
Nie okreslony
Tylka-Suleja Andrzej
Tylka-Suleja Andrzej (5 I 1855 Kościelisko - 8 IX 1915 Zakopane). Podh. pisarz ludowy, jeden z pierwszych, którzy sami spisywali swoje utwory i starali się o ich druk. W jego twórczości (w gwarze podh.) najważniejsze są opowiadania (częściowo spisane na podstawie gawęd Sabały),…
Tylka-Suleja Wojciech
Tylka-Suleja Wojciech (1870 Kościelisko - przed VIII 1916 w Albanii w czasie służby wojsk.). Wybitny przewodnik tatrz. i ratownik górski. Mieszkał w Zakopanem. Przewodnictwo zaczął uprawiać nieco przed 1900, klasę II miał już w 1902, a przewodnikiem klasy I został w 1903. Wkrótc…
Tylkowa Przełączka
Tylkowa Przełączka; Tylkova štrbina. S. W bocznej pd. grani Żabiej Turni Mięguszowieckiej, bezpośrednio na pn. od Tylkowej Turniczki, a mn.w. na jednej wysokości z Wyżnią Żabią Przełęczą.
Tylkowa Turniczka
Tylkowa Turniczka; Tylkova vežička. S. Wybitna turniczka w bocznej pd. grani Żabiej Turni Mięguszowieckiej, wznosząca się ok. 10 m ponad Tylkową Przełączkę. Nazwami Tylkowa Turniczka i Tylkowa Przełączka został upamiętniony jeden z najlepszych przewodników tatrz., » Wojciech Tyl…
Tyrałówka
Tyrałówka (ok. 1205-1250 m). P.Duża polana wysoko wśród lasu na pd.-zach. zboczu Wielkich Korycisk, po zach. stronie Chochołowskiej Doliny. Nazwa od nazwiska góralskiego: Tyrała.