Litera S
Sekcja Miłośników Gór PTK
Sekcja Miłośników Gór PTK. Założona w poł. grudnia 1910 w Warszawie przy Pol. Tow. Krajoznawczym przez grono miłośników gór, zwł. Tatr, w celu organizowania wycieczek górskich w lecie i zimie oraz zdobywania i popularyzowania wiedzy o górach. W 1914 włączono się też do akcji och…
Sekcja Narciarska AZS w Krakowie
Sekcja Narciarska AZS w Krakowie. Powstała z inicjatywy geologa » Władysława Pawlicy w 1909 jako Sekcja Sportów Zimowych przy krak. AZS, ale już w 1910 zmieniono nazwę na: Sekcja Narciarska AZS. Była to jedna z najważniejszych sekcji AZS i zarazem jedna z czołowych pol. organiza…
Sekcja Narciarska Oddziału TT Beskid
Sekcja Narciarska Oddziału TT "Beskid" w Nowym Sączu. Jej założycielami byli dwaj taternicy: Roman Gdesz i Ignacy Król, który został jej pierwszym przewodniczącym, a Gdesz pierwszym instruktorem narciarskim.Sekcja ta powstała w 1906, zrazu pod nazwą Oddział Narciarski Towarzystw…
Sekcja Narciarska PTT
Sekcja Narciarska PTT. Trzecia z kolei pol. organizacja narc. (po Oddziale Narciarskim Tow. Tur. "Beskid" z 1906 i po Karpackim Tow. Narciarzy ze stycznia 1907). Powstała w kwietniu 1907 w Zakopanem, z inicjatywy Stanisława Barabasza, Mieczysława Karłowicza i Mariusza Zaruskiego…
Sekcja Ochrony Tatr TT
Sekcja Ochrony Tatr TT. Założona w 1912 w Zakopanem w celu ochrony krajobrazu i przyrody Tatr. Była to pierwsza na ziemiach polskich organizacja poświęcona wyłącznie sprawom ochrony przyrody. Urządzała odczyty i dyskusje publ., wydawała broszury i plakaty, zorganizowała Ochotnic…
Sekcja Przyjaciół Zakopanego TT
Sekcja Przyjaciół Zakopanego TT. Utworzenie tej Sekcji zostało uchwalone na wiecu członków TT w Zakopanem w 1912, a zadaniem jej miała być praca nad rozwojem kulturalnym Zakopanego. Sekcja ta została formalnie utworzona w 1914, jednak wybuch I wojny świat. położył jej koniec.
Sekcja Przyrodnicza TT
Sekcja Przyrodnicza TT. Powstała w Zakopanem w 1910 (statut zatwierdzono w 1911) jako ośrodek wymiany myśli pomiędzy przebywającymi w Tatrach i Zakopanem przyrodnikami oraz w celu popularyzacji wiedzy przyrodniczej. Od 1910 urządzano posiedzenia nauk., odczyty nauk. i pop.-nauk.…
Sekcja Taternicka AZS w Krakowie
Sekcja Taternicka AZS w Krakowie (STAZS Kraków). Jedna z trzech macierzystych organizacji, z których połączenia w 1935 powstał Klub Wysokogórski. W 1922, mimo istnienia Sekcji Turystycznej PTT, przeżywającej wówczas okres osłabionej działalności, w gronie najmłodszego pokolenia…
Sekcja Taternicka AZS w Warszawie
Sekcja Taternicka AZS w Warszawie (STAZS Warszawa). Powstała w wyniku prowadzonych od końcowych miesięcy 1925 starań Mieczysława Szczuki i in. taterników warsz. o stworzenie pierwszej organizacji tatern. w Warszawie. Próbowano najpierw zorganizować Koło Taternickie (później Sekc…
Sekcja Taternicka Klubu Sportowego Tatry
Sekcja Taternicka Klubu Sportowego "Tatry". Powstała w Zakopanem w kwietniu 1932 z inicjatywy » Bohdana Filipowskiego, który był gł. motorem jej działalności. W pierwszym zarządzie byli: Filipowski (prezes), Stanisław Motyka (sekr.), Jan Staszel, Tadeusz A. Pawłowski i W.H. Pary…
Sekcja Taternictwa Jaskiniowego Klubu Wysokogórski
Sekcja Taternictwa Jaskiniowego Klubu Wysokogórskiego Kraków. Uważana jest za kontynuację » Klubu Grotołazów (który powstał w 1950) poprzez kolejne organizacje jask.: Oddziałowa Sekcja Taternictwa Jaskiniowego PTTK Kraków, Sekcja Taternictwa Jaskiniowego Krakowskiego Koła Klubu…
Sekcja Tatrzańska
Sekcja Tatrzańska przy Komisji Przewodnickiej Zarządu Wojewódzkiego PTTK w Nowym Sączu. Powstała w 1988 i skupiła ponad 40 przewodników tatrz. z woj. nowosądeckiego (poza Zakopanem i Skalnym Podhalem), zrzeszonych organizacyjnie w Kołach Przewodników przy poszczególnych Oddziała…
Sekcja Turystyczna PTT
Sekcja Turystyczna PTT. Najstarsza z trzech macierzystych organizacji Klubu Wysokogórskiego, wchodząca początkowo w skład Towarzystwa Tatrzańskiego (jako STTT), a potem w skład Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego (jako STPTT). Narodziny STT to narodziny nowoczesnego pol. taterni…
Sekcja Wysokogórska Oddziału Górnośląskiego PTT
Sekcja Wysokogórska Oddziału Górnośląskiego PTT w Katowicach. Zaraz po II wojnie świat. na Górnym Śląsku rozpoczął się żywy rozwój turystyki wysokogórskiej i taternictwa. Ruchem tym opiekował się Oddział Górnośląski PTT w Katowicach, a prowadzili go zamieszkali na Śląsku członko…
Sektion Schlesien des UKV
Sektion Schlesien des UKV lub Zweigverein Schlesien des KV; węg. M.K.E. Sziléziai-osztály. Sekcja Śląska Węg. Tow. Karp., jedyna na terenie Niemiec aż do I wojny świat., powstała w 1887 i miała siedzibę we Wrocławiu. Skupiała niem. członków głównie z Dolnego i Górnego Śląska. W…
Sembrat Kazimierz
Sembrat Kazimierz (4 XI 1902 Kraków - 22 VII 1988 Wrocław). Zoolog (Uniw. Lwow. 1924, dr 1925), działacz ochrony przyrody, prof. Uniw. Lwow. 1939-41 i Uniw. Wrocł. 1945-73, dyr. Instytutu Zool. tamże, od 1952 czł. Komitetu Zool. PAN, od 1946 przewodniczący Wrocł. Komitetu Ochron…
Semkowicz Władysław
Semkowicz Władysław (9 V 1878 Lwów - 19 II 1949 Kraków). Historyk (Uniw. Lwow. 1903), prof. UJ 1916-48, czł. PAU 1919. W 1939-40 wraz z in. profesorami UJ był więziony w niem. obozie koncentr. w Sachsenhausen. Jego liczne prace nauk. dotyczą różnych ziem pol. oraz spraw ogólnych…
Serafin Roman
Serafin Roman (10 III 1912 Zakopane - 10 III 1992 tamże, poch. na starym cment.). Zakop. fotograf zawodowy i fotografik (czł. Związku Pol. Artystów Fotografików), narciarz (skoczek) i taternik. W 1928-32 uczeń, a w 1934-39 i 1948-76 pracownik firmy fot. Henryka Schabenbecka w Za…
Serafin Władysław
Serafin Władysław (22 IX 1905 Kraków - 16 II 1988 tamże). Malarz (krak. ASP), zamieszkały w Krakowie.Wśród jego tatrz. i podtatrz. pejzaży oraz scen rodzajowych są obrazy olejne i pastele: Limba nad Morskim Okiem, Dolina Białego Potoku, Przełom Dunajca, W góralskiej chacie, Giew…
serdak
serdak. W gwarze podh.: krótki barani kożuszek bez rękawów, rodzaj kamizeli. Dawniej był noszony w Tatrach przez pasterzy, kłusowników góralskich i podh. przewodników, a także b. często przez pol. turystów. Zob. też ubiór turystyczny.
Serényi Jenő
Serényi Jenő (5 IX 1884 Nowa Wieś Spiska - 14 VII 1915 w bitwie pod Doberdo na froncie austr.-włoskim, poch. na cment. Farkásret w Budapeszcie). Węg. taternik, alpinista i narciarz, prawnik. Działalność tatern. rozpoczął w 1904. W 1906 i 1907 towarzyszem jego wspinaczek w Tatrac…
serwituty
serwituty lub służebności. Były to pewne uprawnienia przysługujące chłopskim posiadaczom ziemi ornej, polan lub hal do ograniczonego korzystania z pobliskich lasów, pierwotnie królewskich lub dworskich, a w późniejszych czasach państwowych lub prywatnych, w obrębie » cerkli. Upr…
sery Terminologia
W szałaśnictwie karp. (m.in. w Tatrach) wyrabia się ser ze świeżego mleka owczego zwarzonego (sklaganego) przez podpuszczkę (z żołądka cielęcia karmionego wyłącznie mlekiem). Świeży ser owczy w dużej, dość miękkiej bryle, nie solony i nie owędzany to » bundz, zwany też grudą, gr…
sesleria tatrzańska
sesleria tatrzańska (Sesleria sadlerana ssp. tatrae ), z rodziny Traw (Gramineae ). Mocna, do pół m wys. trawa, liście ma płaskie, dość szerokie (do pół cm), sinawozielone, odziomkowe równe długości łodygi lub dłuższe. Wiecha kwiatowa w kształcie pozornego, dość grubego, walcowa…
Seweryn Tadeusz
Seweryn Tadeusz (21 VIII 1894 Żabno k. Dąbrowy Tarnowskiej - 17 I 1975 Kraków). Etnograf (UJ 1918, dr 1930), historyk sztuki (UJ), malarz i grafik (krak. ASP 1918), dyr. Muzeum Etnogr. w Krakowie 1937-39 i 1945-65, wykładowca na UJ (od 1954 prof.). Autor licznych prac nauk. i po…
Sępia Przełączka
Sępia Przełączka; Supia štrbina; Mittlere Fünfseenscharte; Középső-Öt-tavi-csorba. S. Między Pięciostawiańską Turnią a Sępią Turnią.Pol. i słow. nazwa S.P. pochodzą od Sępiej Turni, a nazwa niem. i węg. od nazw Pięciostawiańskiej Turni.
Sępia Turnia
Sępia Turnia (ok. 2540 m); Supia veža; Chmielowskispitze; Chmielowski-csúcs. S. Czwarta z kolei turnia w grani biegnącej od Baraniej Przełęczy w stronę Małego Durnego Szczytu. Wznosi się między Pięciostawiańską Turnią a Czubatą Turnią. Pierwsze wejście: Alfred Martin i przew. Jo…
sferosyderyt
sferosyderyt. Skała osadowa składająca się z węglanu żelaza z domieszką kalcytu. Występujeáw postaci kulistych lub nieco spłaszczonych utworów w skale ilastej, na obrzeżu Tatr, poniżej Toporowej Cyrhli na urwistym brzegu potoczka Bucznika. Jest to zabytek przyrody chroniony praw…
Siarkan
Siarkan (ok. 2275, 2260 m); Dračia hlava; Drachenseeturm; Sárkány-tavi-torony. S. Najwyższy szczyt Siarkańskiej Grani, zaraz na pd. od Siarkańskiej Przełęczy, a po wsch. stronie Smoczej Dolinki.Nazwa Siarkana jest związana z podaniami lud. o smoku w Tatrach, a pochodzi od słow.…
Siarkańska Grań
Siarkańska Grań; Dračí hrebeň; Drachenseegrat; Sárkány-tavi-gerinc. S. Grań ciągnąca się od Siarkańskiej Przełęczy ku pd. i oddzielająca Smoczą Dolinkę od Złomiskiej Zatoki. W S.G. wznoszą się Siarkan i Złomiska Turnia. Nazwa S.G.: od Siarkana.
Siarkańska Przełęcz
Siarkańska Przełęcz; Dračie sedlo; Drachenseesattel; Sárkány-tavi-nyereg. S. Szerokie, piarżyste siodło między masywem Wysokiej (od pn.) a Siarkanem (od pd.). Przez S.P. prwadzi zwykła droga z Doliny Złomisk na Wysoką. Nazwa S.P.: od Siarkana.
Siarzewski Wiesław
Siarzewski Wiesław (20 VI 1954 Zakopane). Geograf (UJ 1978 mgr), taternik, speleolog, fotograf górski, od 1979 pracownik nauk. TPN (od 1980 w Pracowni Naukowo-Badawczej TPN). Autor prac nauk. i popularnych. Z dziedziny speleologii tatrz. ogłosił: Rozwój i dalsze kierunki badań j…
Sichulski Kazimierz
Sichulski Kazimierz (17 I 1879 Lwów - XI 1942 tamże). Malarz (krak. ASP 1904 i w Wiedniu 1908), prof. ASP w Krakowie 1930-39. Malował pejzaże, obrazy rodzajowe (m.in. liczne o tematyce huculskiej), dekoracje, projekty witrażowe itd. Był też znakomitym karykaturzystą. W 1914-16 w…
Sieczka Maciej
Sieczka Maciej, właśc. Gąsienica-Sieczka (3 IV 1824 Zakopane - 25 IX 1897 tamże, poch. na starym cment.). Góral podh., jeden z najlepszych i najsłynniejszych przewodników tatrz. w II poł. XIX w. Poznał doskonale Tatry jako wieloletni myśliwy, zwł. koziarz, ale polował też na nie…
Sieczkowa Przełączka, Pośrednia
Sieczkowa Przełączka, Pośrednia. P.Między Zadnim Granatem a Pośrednim Granatem. Przechodzi przez nią Orla Perć.Nazwy tej przełączki i dwóch sąsiednich (zob. niżej) upamiętniają przew. Macieja Sieczkę, który już w 1867 prowadził tu turystów.
Sieczkowa Przełączka, Skrajna.
Sieczkowa Przełączka, Skrajna.P. Między Pośrednim Granatem a Skrajnym Granatem. Przechodzi przez nią Orla Perć.
Sieczkowa Przełączka, Zadnia
Sieczkowa Przełączka, Zadnia. P. Między Czarnymi Ścianami a Zadnim Granatem. Orla Perć przebiega poniżej niej, po zach. stronie.
Siedem Źródeł
Siedem Źródeł (1252 m), dawniej też Pięć Źródeł i Zimne Źródła lub po prostu Źródła; Sedem prameňov; Sieben Quellen, Siebenbrünnen. S. Grupa źródeł (3-7, zależnie od stanu wody) wytryskujących ze stromego, orograficznie prawego (pd.-zach.) boku Doliny do Siedmiu Źródeł w Tatrach…
Siedlecki Michał
Siedlecki Michał (8 IX 1873 Kraków - 11 I 1940 w niem. obozie koncentr. w Sachsenhausen, poch. w Krakowie). Wybitny zoolog (studia w UJ 1895), prof. UJ (1904-39), czł. AU (1903), autor licznych prac nauk. i pop.-nauk., podróżnik (m.in. Egipt, Jawa, Cejlon), działacz ochrony przy…
Siedlecki Stanisław
Siedlecki Stanisław (17 IX 1912 Kraków), syn »Michała Siedleckiego. Geolog (dr 1949), taternik, alpinista, badacz polarny. Pracownik Inst. Geol. (1952-56, w 1954 doc.), Zakładu Nauk Geol. PAN (1956-64, w 1964 prof.) i Norweskiego Inst. Geol. w Trondheim (1966-80). Turystykę w Ta…