Litera S
Sawicki Jan
Sawicki Jan (16 XII 1909 Bereźnica Królewska k. Żydaczowa). Wybitny taternik okresu międzywoj., w 1911-39 zamieszkały w Zakopanem. Taternictwo uprawiał najbardziej czynnie od 1925 do 1939; od 1929 należał do czołowych taterników. W 1925-29 chodził na wspinaczki m.in. z Tadeuszem…
Sawicki Jerzy
Sawicki Jerzy, przezwisko Szmaciarz (14 VII 1931 Warszawa - 11 IX 1968 w katastrofie lotn. nad Morzem Śródziemnym między Korsyką a Niceą). Taternik, alpinista, fizyk (UW 1954, dr 1957), autor wielu prac nauk. z dziedziny fizyki jądrowej, w 1968 kier. działu fizyki jądrowej w Mię…
Sawicki Jerzy
Sawicki Jerzy (3 IV 1937 Kraków). Mgr inż. elektryk (krak. AGH 1960), od 1959 pracownik nauk. AGH, przewodnik tatrz. od 1966, działacz w dziedzinie turystyki, przewodnictwa tatrz. i ochrony przyrody (m.in. Tatr). Współzałożyciel Pol. Klubu Ekologicznego i od 1981 przewodniczący…
Sawicki Ludomir
Sawicki Ludomir (14 IX 1884 Wiedeń - 3 X 1928 Kraków). Wybitny geograf (studia w Wiedniu, dr 1907), podróżnik, prof. UJ 1917-28, twórca i kier. Inst. Geogr. UJ, czł. koresp. PAU (1919), jeden z założycieli Pol. Tow. Geogr., autor licznych prac nauk., z których wiele dotyczy Tatr…
Saysse-Tobiczyk Kazimierz
Saysse-Tobiczyk Kazimierz, do 1918 Franciszek Kazimierz Tobiczyk (12 I 1891 Gorlice - 5 IX 1980 Warszawa). Literat, publicysta, turysta i narciarz wysokogórski, prawnik (uniw. we Lwowie i Wiedniu, dr 1920 na Uniw. Lwow). Przed I wojną świat. jego działalność tur. i narc. była zw…
Sborník Muzeálnej Slovenskej Spoločnosti
"Sborník Muzeálnej Slovenskej Spoločnosti". Czasopismo nauk. (o zmiennej częstotliwości ukazywania się), wydawane w Turczańskim Św. Marcinie w 1896-51 (z przerwą w 1914-25), od 1898 jako dodatek do » "Časopisu Muzeálnej Slovenskej Spoločnosti". Stanowiły one wspólnie aż do I woj…
Sborník Prác o Tatranskom Národnom Parku
"Sborník Prác o Tatranskom Národnom Parku", od t. 11, 1969: "Zborník Prác o Tatranskom Národnom Parku". Rocznik naukowy wydawany od 1957 przez dyrekcję TANAPu.Jest to jedno z najważniejszych wydawnictw periodycznych poświęconych Tatrom. Zawiera głównie prace nauk., ale także inf…
Schabenbeck Henryk
Schabenbeck Henryk (11 V 1886 Przemyśl - XI 1939 Krzesławice pod Krakowem, poch. w Zakopanem). Fotografik i zasłużony działacz społeczny. Osiadł w Zakopanem w 1906 i prowadził tu własny zakład fot. "Stefa". W latach międzywoj. był jednym z najlepszych fotografików tatrz. Swe pra…
Schauer Ernst
Schauer Ernst (20 VIII 1812 Dröysig k. Zeitz, Saksonia - 22 VI 1888 Pieniaki, pow. złoczowski). Niem. zoolog ("spolszczony Saksończyk"), faunista, ornitolog i preparator. W 1844-50 był konserwatorem i preparatorem w Muzeum Zool. UJ, a w 1850-62 preparatorem we Lwowie u Włodzimie…
Schechtel Edward
Schechtel Edward (13 X 1886 Kołomyja - 24 V 1957 Poznań). Zoolog (Uniw. Lwow. 1911), hydrobiolog. Zajmował się głównie ichtiologią i rybactwem. Prof. Uniw. Pozn. 1923-57 z przerwą wojenną.Jego pierwsze prace są poświęcone wodopójkom (Hydracarina), np. Eine neue Hydrachniden-Gatt…
Scheidt Franciszek
Scheidt Franciszek (2 IV 1759 Kraków - w końcu sierpnia 1807 Krzemieniec). Botanik, chemik i fizyk (Uniw. Krak. 1777, dr 1779), prof. Uniw. Krak. 1790-1803 (usunięty przez władze austr. przy germanizacji uniwersytetu), kier. Ogrodu Botanicznego Uniw. Krak. 1787-1805. Urządzał dl…
Scherfel Aurel Wilhelm
Scherfel Aurel Wilhelm, w węg. publikacjach Aurél Vilmos S. (23 IV 1835 Wielka k. Popradu - 23 IV 1895 tamże). Spiskoniem. aptekarz, chemik i botanik (uniw. w Wiedniu 1855, dyplom aptekarza w wieku 20 lat), działacz społeczny. W 1855-91 prowadził w Wielkiej aptekę odziedziczoną…
Scherffel Aladár
Scherffel Aladár (19 I 1865 Nowa Wieś Spiska - 1 VI 1939 Tihany, Węgry). Węg. (spiskoniem.?) botanik, algolog, prof. dr honoris causa. Na pocz. XX w. odegrał ważną rolę w tatrz. badaniach nad glonami, m.in. nad glonami naśnieżnymi, które powodują zabarwienie płatów śnieżnych (cz…
Scherner Carl Albert
Scherner Carl Albert (1825 - 1889). Prof. uniw. we Wrocławiu, działacz turystyczny. Był wielkim miłośnikiem Tatr i miał duże zasługi w rozwoju turystyki niem. ze Śląska w Tatry. Pisywał artykuły o Tatrach i Spiszu do lewockiego "Zipser Bote", wrocławskiego "Breslauer Zeitung" it…
Schiele Aleksander
Schiele Aleksander (27 IX 1890 Warszawa - 6 IV 1976 Konstancin, poch. w Warszawie na cment. ewang.-augsb.). Taternik, alpinista, narciarz (turysta i zawodnik), zasłużony działacz tur. i narc., inż. architekt (politechn. w Wiedniu 1917). Taternictwo uprawiał od 1905 do 1965, pocz…
Schiele Kazimierz
Schiele Kazimierz (27 IX 1890 Warszawa - 16 V 1956 Zakopane). Taternik, alpinista, narciarz (turysta i zawodnik), zasłużony działacz narc. i tur., inż. mechanik (politechn. w Wiedniu 1910-17 z przerwami). Zaczął uprawiać taternictwo w 1905 mając 14 lat, zrazu w towarzystwie prze…
Schiele Tadeusz
Schiele Tadeusz (19 II 1920 Zakopane - 22 III 1986 tamże), syn » Kazimierza Schiele. Taternik, narciarz, grotołaz, lotnik. Taternictwo uprawiał przed II wojną świat. (początkowo z ojcem) i po niej. Grotołazem tatrz. stał się dopiero po wojnie. Już przed II wojną świat. został pi…
Schille Fryderyk
Schille Fryderyk (20 XII 1850 Mladá Boleslav, Czechy - 14 II 1931 Strzałków k. Stryja). Leśnik (studia w Mariebrunn, egzamin państw. w Pradze), entomolog. Jako leśnik pracował kolejno na Wołyniu 1872-76, Morawach 1877-78 i w Polsce pd., w 1882-1906 głównie w Sądecczyźnie. Człone…
Schneider Gustav
Schneider Gustav (1834-1900). Niem. botanik, z zawodu zarządca kopalni, mieszkał w Cunnersdorf (Kunnersdorf) k. Jeleniej Góry (Hirschberg) na Śląsku. Znał trochę język polski. W 1878-90 prowadził badania bot. w Tatrach. Wsp. z Ernestem Sagorskim jest autorem dwutomowej Flora der…
Schneigert Zbigniew
Schneigert Zbigniew (30 III 1910 Lwów). Inż. dróg i mostów (Politechn. Lwow., w 1966 dr w Politechn. Śląskiej), turysta, taternik (czł. Klubu Wysokogórskiego), narciarz, czł. ZG PTT w 1946-50. Od czerwca 1945 wieloletni przewodniczący Miejskiego Komitetu SD w Zakopanem i równocz…
Schodkami, Przełączka nad
Schodkami, Przełączka nad (ok. 1595 m). S. Wąska przełączka w Kozim Grzbiecie w Tatrach Biel., między Limbową Skałą a Rysią Skałą. Dawniej przez tę przełączkę prowadziła znakowana ścieżka tur., stanowiąca najłatwiejsze dojście od "Szarotki" w Dolinie do Siedmiu Źródeł do biegnąc…
Schodki
Schodki (ok. 1330-1460 m) lub Zwyżki; Schodíky; Treppchen; Lépcsőke. S. Strome, lesiste zbocze na dolnym progu Doliny Małej Zimnej Wody, zarówno poniżej jak i powyżej Olbrzymiego Wodospadu.Nazwa Schodki i inne o podobnym znaczeniu pochodzą stąd, że pierwotna ścieżka wiodąca tym…
Schodki
Schodki (ok. 1630 m). P. Środk. odcinek dawnej owczej perci wiodącej z Siwarowej Przełęczy po stronie Miętusiej Doliny stokami Zagonnej Turni na Zagonną Przełęcz w pn.-zach. grani Małołączniaka. Jest to stromy odcinek perci przekraczającej tu skalistą grzędę Zagonnej Turni i są…
Schodki, Przełęcz
Schodki, Przełęcz (ok. 2065 m). P. Szeroka przełęcz między Małym Kozim Wierchem a Kołową Czubą. Prowadzi przez nią przejście z Pustej Dolinki do Dolinki pod Kołem, lub też na Zawrat.Nazwa Przełęczy Schodki pochodzi od schodkowatych tarasików na jej stoku od strony Pustej Dolinki.
Scholcz Friedrich
Scholcz Friedrich lub Frigyes, także Scholtz i Solcz (16 VII 1831 Ruskinowce, Spisz - 25 X 1911 Kiezmark). Spiskoniem. pedagog, prozaik, poeta, publicysta, historyk Spisza (studia na uniw. w Jenie). W liceum w Kiezmarku był profesorem 1858-1903 i dyrektorem 1870-79. Redaktor tyg…
Scholtze Adolf
Scholtze Adolf (5 XII 1833 Warszawa - 4 VI 1914 tamże? poch. na cment. ewang.-augsb.?). Chemik i przemysłowiec warsz., współwłaściciel i dyr. fabryki chemikaliów, działacz społeczny. Miłośnik przyrody i nauk przyr., inicjator założenia Muzeum Tatrz. w Zakopanem i gł. twórca tej…
Schouppé Alfred
Schouppé Alfred (23 XII 1812 Grabownica k. Sanoka - 17 IV 1899 Szczawnica). Pol. malarz i ilustrator (studia w Warszawie i Rzymie), jeden z założycieli Tow. Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. Wystawiał od 1845 (gł. w Warszawie i Krakowie), obrazy tatrz. od 1856. Malował pejzaże…
Schramm Ryszard Wiktor
Schramm Ryszard Wiktor (8 VI 1920 Poznań). Biochemik i fizjolog roślin, autor licznych prac nauk., od 1985 prof. zwycz. Uniw. Pozn. Taternik, alpinista, polarnik.Wspinał się w Tatrach od 1939, dokonując wielu pierwszych wejść zarówno w lecie (np. wsch. ścianą Granatów, pn. ścian…
schron
schron. W Tatrach (i w innych górach) termin ten ma dwa znaczenia:1.Schron turystyczny, lub po prostu schron, to małe, prymitywnie urządzone, nie zagospodarowane schronisko dla turystów, taterników lub alpinistów.2. Schron jaskiniowy, lub po prostu schron (albo schronisko), to k…
schroniska Terminologia
W turystyce schronisko oznacza budynek przeznaczony do nocowania turystów i wydawania im posiłków. Dawniej istniały też w Tatrach schroniska nie zagospodarowane, czyli schrony, np. na Krzyżnem, na Pysznej Hali, na Przełęczy pod Kondracką Kopą, u wylotu Starorobociańskiej Doliny,…
Schröter Adam
Schröter Adam, także Schroeter, Schroetter itp. (ok. 1525 Żytawa nad rzeką Nysą lub miasto Nysa - ok. 1572). Poeta piszący po łacinie. Studia za granicą i od 1552 w Akademii Krakowskiej. Autor elegii, epigramatów, panegiryków i poematów opisowych, m.in. o Niemnie i Wieliczce. Gł…
Schultes Joseph August
Schultes Joseph August, także Schultess (15 IV 1770 (1773?) Wiedeń - 21 IV 1831 Landshut). Austr. lekarz, chemik, mineralog i botanik, prof. chemii i botaniki Uniw. Krak. (1806-08), potem prof. uniw. w Innsbrucku i w bawarskim Landshut. W czasie pobytu w Krakowie podróżował spor…
Schweitzer Antonius
Schweitzer Antonius. Autor akwarelowej panoramy Tatr (malowanych znad Wielkiej Łomnicy) z XVIII w.: Montes Carpatici, qualiter sese Lomnitzae sistunt, z łac. tekstem objaśniającym. Barwna reprodukcja całości (tj. panoramy i jej objaśnień) ukazała się w książce J. Brandobura Do T…
Sdruženie pre záchrannú službu v Tatrách
Sdruženie pre záchrannú službu v Tatrách (lub Združenie pre záchrannú službu vo Vysokých Tatrách, potocznie Záchranná služba). Organizacja ratownictwa górskiego utworzona w 1927 z inicjatywy i przy pomocy oddziału Czechosł. Czerwonego Krzyża (Československý Červený kríž) w Tatrz…
Seide Gabriel
Seide Gabriel lub Gábor (1907 - ok. 1945 Kiezmark). Spiskoniem. taternik, z zawodu leśnik na Spiszu. W czasie nauki w liceum kiezm. wprowadził go w taternictwo jego nauczyciel, » Alfred Grosz. S. wspinał się z in. Spiszakami w latach międzywoj., przechodząc też nowe drogi w Tatr…
Sekcja Alpinistyczna CWKS
Sekcja Alpinistyczna CWKS, początkowo Sekcja Wysokogórska CWKS. Powstała 8 VII 1951 przy Centralnym Wojsk. Klubie Sport. wskutek kryzysu organizacyjnego, istniejącego wtedy między Klubem Wysokogórskim (wkrótce potem zlikwidowanym) a jego macierzystym PTTK. Przewodniczącym Sekcji…
Sekcja Alpinizmu AZS
Sekcja Alpinizmu AZS w Gliwicach. Akademickie Zrzeszenie Sportowe (AZS) powstało w 1949 przez przeorganizowanie Akademickiego Związku Sportowego (AZS). W 1950 w AZS Gliwice stworzono Sekcję Turystyczną (inicjator i kier. w 1950-51: Stanisław Zacny z Andrychowa, turysta górski i…
Sekcja Alpinizmu ZG PTTK i GKKF
Sekcja Alpinizmu ZG PTTK i GKKF. W czerwcu 1954, likwidując » Komisję Taternictwa PTTK, utworzono Sekcję Alpinizmu Zarządu Głównego PTTK z uprawnieniami sekcji GKKF, jako nacz. organizację taternictwa i alpinizmu w Polsce, z siedzibą w Warszawie. Przewodniczącym został Wawrzynie…
Sekcja Grotołazów
Sekcja Grotołazów Akademickiego Klubu Turystycznego we Wrocławiu (przy Radzie Okręgowej Zrzeszenia Studentów Polskich). Od 1955 jako Sekcja Taternictwa Jaskiniowego przy Sekcji Alpinizmu PTTK, a od 1958 jako Sekcja Grotołazów AKT Wrocław. Organizacja ta rozpoczęła działalność w…
Sekcja Ludoznawcza TT
Sekcja Ludoznawcza TT. Powstała w 1911 w Zakopanem z inicjatywy znanego etnografa, Bronisława Piłsudskiego, który był jej prezesem w 1911-14. Zajmowała się głównie Podhalem i Tatrami, ale także Orawą i Spiszem. Gromadzono okazy ludowej kultury materialnej, zbierano różnego rodza…