Litera P
podbiałek alpejski
podbiałek alpejski (Homogyne alpina ), z rodziny Złożonych (Compositae ). Niewielka roślinka o skórzastych, prawie okrągłych, zimozielonych listkach, zebranych w kępkę przyziemną, o pędzie kwiatowym 10-30 cm wys., z jednym koszyczkiem, pajęczynowato owłosionym; kwiaty tylko rurk…
podcięty
podcięty. Obrywający się od dołu urwistymi skałami, zwykle pionowymi lub przewieszonymi, np. podcięte zbocze trawiaste.
podejście
podejście. W turystyce i narciarstwie: postępowanie pod górę. W taternictwie: postępowanie pod górę (wyjątkowo poziomo lub nawet w doł) do stóp skał, gdzie zaczyna się wspinaczka.
podejźrzon księżycowy
podejźrzon księżycowy (Botrychium lunaria ), z rodziny Nasięźrzałowatych (Ophioglossaceae ). Dość pospolity w Tatrach gatunek paproci, z dwojakimi liśćmi: jeden płonny, mięsisty, pojedynczo pierzasty, o listkach prawie półksiężycowatych osadzonych po obu stronach osi, oraz jeden…
Podhalanie
Podhalanie (sing. Podhalanin). Jest to ta część »Górali, która zamieszkuje Podhale. Niewłaściwie nazwa ta jest czasem rozciągana na ludność sąsiednich terenów w granicach Polski. Pierwotnie nazwa Podhalanie (podobnie jak nazwa Górale) oznaczała tylko ludność wiejską, ale obecnie…
Podhalanin w Ameryce
"Podhalanin w Ameryce". Ilustr. publikacja wydawana z inicjatywy Jana W. Gromady przez Stowarzyszenie Tatrzańskich Górali w Passaic, New Jersey, USA. Ukazały się trzy tomy w 1947, 1952 i 1958. Oprócz obfitych wiadomości ze środowisk podh. w USA, tematyka jest głównie podh. i tat…
Podhalanka
"Podhalanka". Podtytuł: Jednodniówka Związku Podhalan (1973-79), potem Pismo Związku Podhalan (od 1981). Ukazywała się początkowo nieregularnie jako jednodniówka: w 1973, dwukrotnie w 1975, w 1977 i 1979. Następnie jako czasopismo w 1981: rok I, nr 1 (6), potem dopiero od 1983,…
Podhalańska Prawda
"Podhalańska Prawda". Tygodnik regionalny, wydawany w Nowym Sączu w 1938 i 1939. Tematyka podh. i nowosądecka.
Podhalańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk
Podhalańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk (PTPN) w Nowym Targu. W dniu 26 V 1974 powstał tymczasowy zarząd (m.in. prof. dr Jan Rudnik i dr Stanisław Kołodziejski), który doprowadził do urzędowej rejestracji PTPN (26 XI 1974). Pierwsze walne zgromadzenie odbyło się 16 III 1975 w N…
Podhale Wydawnictwa
"Podhale", jednodniówka Związku Podhalan, Zakopane, grudzień 1967. Redakcja: Józef Kapeniak, Tadeusz Staich, Jan Antoł, Stanisław Bafia, Stanisław Nędza-Kubiniec, Zdzisław Lutrosiński, Witold H. Paryski. Zawiera dość obfitą treść o różnorodnej tematyce podh. i tatrz., także o Sp…
Podhale Terminologia
Kraina leżąca pod Tatrami po ich pn. stronie, w górnym dorzeczu Dunajca. Granice P. bywają b. rozmaicie podawane. Niektórzy autorzy rozciągali je aż po Nowy Sącz i na pn. aż na Pogórze Karpackie, co jest niesłuszne. W b. dawnej literaturze Podhalem nazywano też całe » Podtatrze,…
Podhale, Niżnie Terminologia
Pn. część Podhala, na pn. od Skalnego Podhala, zwł. obszar leżący nad dolnym biegiem rzeki Czarny Dunajec i nad Dunajcem.
Podhale, Skalne Terminologia
Pd. część Podhala. S.P. obejmuje miejscowości położone najbliżej Tatr. Pn. granica Skalnego Podhala nie jest ustalona. Należą do niego bezsprzecznie Brzegi, Bukowina Tatrz., Małe Ciche, Murzasichle, Poronin, Zakopane, Kościelisko i Witów. Co do dalszych wsi zdania są podzielone;…
Podjavorinská L'udmila
Podjavorinská Ludmila, właśc. Riznerová Ludmila (26 IV 1872 Horné Bzince = Bzince pod Javorinou, okres Trenčín - 2 III 1951 Nové Mesto nad Váhom, poch. w miejscu urodzenia). Słow. pisarka (poezja i proza), publikująca od 1887. Zbiorowe wyd. jej utworów: Sobrané spisy I-III (Ma.…
Podobiński Leon
Podobiński Leon (15 I 1907 Tarnów - 13 VIII 1983 Zakopane, poch. w Kościelisku). Leśnik, pracownik TPN, działacz ochrony przyrody (zwł. zwierzyny tatrz.). Z zamiłowania przyrodnik, studia ekon. (WSH w Poznaniu 1928-32, mgr) oraz niepełne studia prawnicze (UJ 1926-28) i dorywcze…
Podolák Ján
Podolák Ján (17 V 1926 Dolná Súča, okres Trenčín). Słow. etnograf (UK w Bratysławie 1951), doc., pracownik UK i Inst. Etnogr. SAV. Zajmował się m.in. badaniami nad pasterstwem karpackim. Terenu Tatr i Podtatrza dotyczą jego prace: Prvé výsledky výskumu pastierstva v oblasti Vyso…
Podskalnia Polanka
Podskalnia Polanka (ok. 970 m). P. W dolnej części dolinki Skalnite, tuż powyżej jej wylotu, na pd.-zach. od Wawrzeczkowej Cyrhli.
Podspady
Podspady ( 912 m); Podspády; Podspady, Rausch, Rauschen; Podspady, Zúgó. S.Osiedle przy Drodze Wolności między Jaworzyną Spiską (3 km od niej) a Zdziarem, u stóp zach. części Tatr Bielskich, nad Jaworowym Potokiem. Odchodzi tu droga biegnąca na pn. przez granicę państw. do Jurgo…
Podspadzki Rów
Podspadzki Rów. S. Część » Podtatrzańskiego Rowu, w której leży Jaworzyna Spiska i Podspady. Ku wsch. ciągnie się do podnóża Zdziarskiej Przełęczy, za którą (ku wsch.) znajduje się Zdziarski Rów.P.R. w piśmiennictwie słow. jest niekiedy traktowany jako zach. część Zdziarskiego R…
Podtatranké Noviny
"Podtatranké Noviny". Tygodnik ukazujący się w Popradzie od 1960 (w 1984 rocznik 25). Stanowi niejako kontynuację tygodnika » "Tatranské Noviny" (1954-61), ale mniej od niego zajmuje się tematyką tatrz., chociaż często ogłasza interesujące dane z terenu Tatr.
Podtatrzański Rów
Podtatrzański Rów; Podtatranská brázda. PS. System kotlin i podłużnych depresji ciągnący się bezpośrednio u pn. podnóża Tatr od wsi Huty i Zuberzec na zachodzie, aż po wieś Zdziar i miejscowość Tatrz. Kotlina na wschodzie. Ten system kotlin i depresji, którego ciągłość jest miej…
Podtatrze Wydawnictwa
Podtytuł nru 1 i 2: Region-ludzie-czasy, nru 3: Magazyn społeczno-turystyczny; potem bez podtytułu. Czasopismo zakop. ukazujące się od stycznia 1975 nieregularnie, 1-4 razy rocznie. Nry 1-28 nienumerowane, tylko datowane porą roku (np. Zima 1980) lub samym rokiem, ale potem włąc…
Podtatrze Terminologia
Obszar leżący u podnóża Tatr i otaczający je wokoło; zasięg jego jest rozmaicie oznaczany przez różnych autorów. W najszerszym pojęciu Podtatrze to zespół czterech krain: Podhale, Spisz, Liptów, Orawa, ale jest to nadmierne rozszerzanie i takie Podtatrze obejmowałoby stoki sąsie…
podziały Tatr i Podtatrza
podziały Tatr i Podtatrza. W różnych celach, nauk. i praktycznych, stosowano nieraz bardziej ogólne lub szczegółowe podziały obszaru Tatr i Podtatrza, ale jednomyślności w tej dziedzinie nie ma, choćby w określeniu zasięgu czy granic samych Tatr lub granicy między Tatrami Wysoki…
poezja
poezja. Poezja polska. Wskazanie najstarszych wzmianek o Tatrach w poezji pol. nie jest sprawą prostą, gdyż w poprzednich stuleciach (aż do poł. XIX w.) nazwy Tatry, Karpaty, Krępak, Krapak itp. były stosowane wymiennie i raz oznaczały rzeczywiście Tatry, a kiedy indziej Karpaty…
poezja ludowa
Nie okreslony
Pogan Eugenia
Pogan Eugenia, z domu Banach (15 IX 1919 Kraków). Botanik (UJ 1948, dr 1950), prof. UJ od 1973, kier. Zakładu Cytologii i Embriologii Roślin UJ (1964-69), dyr. Inst. Botaniki UJ (1971-73, 1976-81), czł. Komitetu Bot. PAN. Prowadziła badania i publikowała prace z dziedziny kariol…
Pogorzelski Maciej
Pogorzelski Maciej, przezwisko Bąbel (31 X 1942 Częstochowa - 10 VIII 1966 w Alpach, poch. w Częstochowie). Taternik, alpinista, grotołaz, od 1964 czł. ochotnik Grupy Tatrz. GOPR, student geologii (UW). Turystykę górską uprawiał od młodych lat, wspinał się w Tatrach od 1961, od…
pojemność turystyczna
pojemność turystyczna. Termin, który się rozpowszechnił po II wojnie świat. i oznacza dla danego obszaru maksymalną liczbę turystów, która może go zwiedzać bez trwałego (nieodwracalnego) zniszczenia jego naturalnego (pierwotnego) środowiska przyrodniczego. Nie ma sposobu ścisłeg…
Pokrywczyński Zenon
Pokrywczyński Zenon (15 X 1905 Włocławek - 7 XII 1992 Zakopane). Malarz (pejzażysta), od 1936 osiadły w Zakopanem. Studia na krak. ASP 1945-1950. Był nauczycielem rysunku i malarstwa w Liceum Sztuk Plastycznych w Zakopanem. Tematem jego malarstwa są zwł. Tatry i Bałtyk. Wśród je…
pokrzywa
pokrzywa (Urtica dioica ), z rodziny Pokrzywowatych (Urticaceae ). Roślina rodzima w niższych strefach Tatr, wyżej synantropijna, zawleczona przez człowieka i przede wszystkim przez wypas owiec. Tworzyła ogromne skupienia, zwł. przy szałasach i schroniskach, dochodziła aż do 176…
Pokutnicy
Nie okreslony
Pokutnik
"Pokutnik". Czasopismo tatern. wydawane w Krakowie przez grupę taterników krak. zwanych »Pokutnikami. Było odbijane na powielaczu, a ilustrowane odbitkami fotograficznymi. Ukazały się nry: 1 (niedatowany, 1942), 2-3 (niedatowany, 1944), 4 (1947) i 5 (1948); nry 1-3 należały do p…
Pol Wincenty
Pol Wincenty (20 IV 1807 Lublin - 2 XII 1872 Kraków, poch. na Cment. Rakowickim, od 1881 na Skałce). Poeta, geograf, etnograf (studia we Lwowie, Wilnie i Krakowie), uczestnik Powstania Listopadowego, w 1849-52 prof. nadzw. geografii UJ (pierwsza katedra geografii w Polsce, a dru…
Pola, Krzyż
Pola, Krzyż. P. Żelazny krzyż osadzony w starym kamieniu młyńskim, stojący po prawej (zach.) stronie drogi, gdy się idzie Kościeliską Doliną z Pisanej Polany na Smytnią Polanę, już blisko tej ostatniej. Kamień młyński pochodzi ze starego młyna do mielenia rudy srebrnej sprzed ki…
Polak Kazimierz Stanisław
Polak Kazimierz Stanisław (22 II 1923 Kraków - 16 IX 1985 tamże). Historyk (UJ 1970), bibliotekarz, bibliograf literatury górskiej. Praca magisterska: Problemy Spisza i Orawy w świetle publicystyki polskiego Podhala (1918-1924) (1970). Pracował w Bibl. Jagiellońskiej, w krak. an…
Polakiewicz Wacław
Polakiewicz Wacław (1 VIII 1942 Lwów). Historyk (Uniw. Łódzki 1974), pracownik naukowy Muzeum Tatrz. w Zakopanem od 1978, od 1988 kustosz. Zajmuje się głównie wątkami niepodległościowymi w dziejach i kulturze podhalańskiej.Jest on autorem scenariuszy szeregu wystaw w Muzeum Tatr…
polana
Nie okreslony
pole
pole. W tatrz. terminologii topograficznej jest to pochyła i stosunkowo płaska powierzchnia na dnie lub zboczu doliny lub w ścianie szczytu. Pole zależnie od swego pokrycia może być piarżyste, trawiaste, śnieżne, lodowe. Występuje też w nazwach geogr., np. Strzeleckie Pola. Jeże…
polnik tatrzański Zwierzęta
Mały gryzoń wysokogórski, odkryty w Tatrach krótko przed II wojną światową. Ciało jego, pokryte szarobrunatnawym futerkiem, mierzy 15-20 cm, przy czym sam ogon ma 5-7 cm. Pyszczek opatrzony jest długimi do 5 cm "wąsami" dotykowymi, tzw. wibrysami. P.t. podchodzi na najwyższe szc…