Litera P
Poręba Jacek
Poręba Jacek (20 VI 1939). Krak. taternik i alpinista, inż. mechanik. W Tatrach wspinał się na najtrudniejszych drogach, podobnie w Alpach w 1965 i w nast. latach, w lecie i zimą. Na IV pol. wyprawie w Hindukusz w 1966 uczestniczył w IV wejściu na Noszak (7492 m) i w pierwszych…
Porębski Stanisław
Porębski Stanisław (6 X 1884 Kraków - 10 X 1960 tamże). Taternik i działacz tur., z zawodu handlowiec w Krakowie i przemysłowiec. W 1903-14 należał do najczynniejszych taterników, dokonując m.in. I wejścia na Pośredni Mięguszowiecki Szczyt (w 1903 z Włodzimierzem Boldireffem), I…
poręczówka
poręczówka lub lina poręczowa. W taternictwie oznacza linę założoną w ten sposób na wbite w skałę lub lód haki (rzadziej na bloki skalne), że służy do trzymania się w czasie wspinaczki w trudnym terenie. Poręczowanie (tj. zakładanie poręczówek) stosuje się w Tatrach rzadko, mian…
Poroniec
Poroniec (ok. 1055-730 m). P.Strumień powstający tuż na pd. od Polany Poroniec (powyżej niej), między nią a Drogą Oswalda Balzera. Płynie przez Polanę Poroniec i dłuższy czas dalej ku pn.-zach., a następnie wzdłuż szosy z Bukowiny Tatrz. na zach. do Poronina, gdzie łącząc się z…
Poroniec
Poroniec (ok. 1020-1070 m) lub Polana Poroniec. P. Duża polana nad górnym biegiem rzeki Poroniec, blisko jej źródeł, na pn. od Drogi Oswalda Balzera, a na pd.-zach. od polany Głodówki. Od dawna stały tam past. szopy.Nazwa niewątpliwie pochodzi od nazwy rzeki Poroniec. Dawniej na…
Poronin
Poronin (ok. 740 m). P. Wieś podh. (ok. 3600 mieszk.), położona 7 km na pn.-wsch. od Zakopanego przy spływie Zakopianki z Porońcem (początek rzeki Biały Dunajec). Poronin leży przy linii kolejowej i szosie Kraków-Zakopane. Odgałęzia się tu szosa przez Bukowinę Tatrz. do Morskieg…
Poroniński Rów
Poroniński Rów. P. Część » Podtatrzańskiego Rowu ciągnąca się od spływu Zakopianki z Porońcem w górę ku wsch., a potem ku pd.-wsch., do podnóża » Brzegowskiego Działu. P.R. jest więc tym samym, co » Dolina Porońca (cała).
Porońca, Dolina
Porońca, Dolina. P. Dolina, którą płynie strumień Poroniec, zwł. jej górna część, powyżej Stasikówki.Dawniej nazwą tą (Dolina Porońca) również czasem oznaczano Dolinę Suchej Wody Gąsienicowej (» Sucha Woda Gąsienicowa).
porosty
porosty (Lichenes ). Organizmy roślinne, których ciało zwane plechą, składa się z glonów i grzybów pozostających z sobą w symbiozie. P. występują na drzewach, na ziemi, na skałach, rosną b. powoli, ale odznaczają się wielką żywotnością i wytrzymałością na suszę, niskie i wysokie…
Portki
Portki (ok. 1500-1800 m). S.Całe zbocze ponad lasem na pn.-zach. stokach Żółtej Czuby, między jej zach. granią a murem skalnym zach. grani Czarnogórskiej Czuby, opadające ku gł. gałęzi Jaworowej Doliny. Na różnych mapach i w literaturze nazwa Portki (lub jej zniekształcenia Port…
porzeczka skalna
porzeczka skalna (Ribes petraeum var. carpaticum ), z rodziny Skalnicowatych (Saxifragaceae ). Duży krzew górski, do 2 m wysoki, podobny do zwykłej ogrodowej porzeczki, tylko liście ma większe, dłoniasto 3-5-klapowe, czerwone owoce są jadalne, choć b. kwaśne. Kwiaty drobne, czer…
Posadzki Józef
Posadzki Józef (18 III 1943 Zakopane). Zakop. taternik, alpinista, przewodnik tatrz., instruktor narc. PZN (od 1972).Przewodnikiem tatrz. został w 1970, kl. II w 1972, kl. I w 1977. Jest instruktorem przewodnictwa tatrz. od 1983, członkiem komisji egzaminu praktycznego dla kandy…
Posewitz Julius
Posewitz Julius (1847-1912). Pochodził z Nowej Wsi Spiskiej. Był działaczem Węg. Tow. Karp. (MKE) i zajmował się specjalnie sprawą budowy dróg u podnóża Tatr, m.in. obecnej Drogi Wolności.
Posewitz Theodor
Posewitz Theodor (2 XII 1851 Nowa Wieś Spiska - 12 VI 1917 Budapeszt). Spiskoniem. lekarz (uniw. budapeszt. 1868-74), geolog (akad. górn. we Freibergu 1874-77), działacz tur., autor przewodników i prac o dawnych dziejach poznawania Tatr. W 1879-84 był lekarzem w wojsku holend. n…
Poszukiwaczy Skarbów, Jaskinia
Poszukiwaczy Skarbów Jaskinia (ok. 1211 m). P.jedna z dawniej znanych jaskiń w Kościeliskiej Dolinie, na orogr. lw. zboczu Wąwozu Kraków, ok. 130 m ponad jego dnem, mn.w. naprzeciw Smoczej Jamy. Dług. korytarzy ok. 220 m, deniwelacja 25,5 m (-11 m, +14,5).Stefan i Tadeusz Zwoliń…
Pościel Jasińskiego
Pościel Jasińskiego (ok. 2125 m). P. Niewybitna przełęcz bezpośrednio na wsch. od Orlej Baszty, u stóp wielkiego uskoku jej wsch. grani. Przebiega przez nią Orla Perć. Z Doliny Pańszczycy istnieje jedna niezbyt trudna droga na tę przełęcz; na stronę Buczynowej Dolinki opada ona…
Poślednia Przełączka
Poślednia Przełączka; Posledná štrbina; Chmielowskischarte; Chmielowski-rés. S. Między Poślednią Turnią a Małą Poślednią Turniczką. Przez P.P. przechodzi Droga Jordána wiodąca na Łomnicę. Pierwsze znane wejście: Janusz Chmielowski oraz przew. Klemens Bachleda i Józef Tatar w 189…
Poślednia Przełączka,Wyżnia
Poślednia Przełączka,Wyżnia, dawniej Przełęcz pod Poślednią Turnią; Jordánova štrbina; Jordánscharte; Jordán-rés. S.Środkowa z pięciu przełączek między Durnym Szczytem a Łomnicą. Znajduje się bezpośrednio na pn.-zach. od Pośledniej Turni. Przez W.P.P. przechodzi Droga Jordána wi…
Poślednia Turnia
Poślednia Turnia; Posledná veža; Jordánspitze; Jordán-csúcs. S. Najwybitniejsza z czterech turni w grani między Durnym Szczytem a Łomnicą. Droga Jordána (wiodąca na Łomnicę) przechodzi pn.-wsch. stokiem P.T., nie wchodzi jednak na jej wierzchołek.Pierwsze wejście na P.T.: nie Öd…
Poślednia Turniczka, Mała
Poślednia Turniczka, Mała; Lomnická vežička; Chmielowskiturm; Chmielowski-torony. S. Najbliższa Łomnicy z czterech turni w grani łączącej Durny Szczyt z Łomnicą. Pierwsze wejście: Ödön Téry i przew. Martin Spitzkopf w 1877. Drugie wejście: Janusz Chmielowski oraz przew. Klemens…
pośredni
pośredni. W gwarze podh.: środkowy, będący pośrodku (podobnie w języku lit.). Występuje w wielu tatrz. nazwach geograficznych. W dawniejszej literaturze tatrz. w takich nazwach używano nieraz wyrazu środkowy (np. Środkowa Śnieżna Turnia), ale potem zwyciężył bardziej gwarowy poś…
Pośredni Wierch Goryczkowy Szczyty
Pośredni Wierch Goryczkowy (1873, 1873 m). PS.Niewielki szczyt w gł. grani Tatr Zach., między Kasprowym Wierchem a Goryczkową Czubą. Ku pn. wysyła on boczną grań, która rozdziela górną część Goryczkowej Doliny na dwie gałęzie: Goryczkowa Dolina pod Zakosy i Goryczkowa Dolina Świ…
Pośredni Wierszyk
Pośredni Wierszyk; Prostredný vrch, Prostredný chrbát. S.Długa, boczna pn.-zach. grań Koprowego Wierchu opadająca w kierunku Ciemnych Smreczyn. Odgranicza Hlińską Dolinę od Ciemnosmreczyńskiej Doliny.Nazwa Pośredni Wierszyk wywodzi się z dawnej nazwy Koprowego Wierchu: Pośredni…
Pośrednia Grań
Pośrednia Grań (2440, 2441 m); Prostredný hrot, Stredohrot; Mittelgrat; Közép-orom. S. Jeden z najwspanialszych w kształcie szczytów tatrz., wznoszący się między Staroleśną Doliną a Doliną Małej Zimnej Wody, w długiej bocznej grani, która w Małym Lodowym Szczycie odchodzi od gł.…
Pośrednia Jaskinia
Pośrednia Jaskinia (trzy otwory: 1477, 1487 i 1488 m). P. Najmniejsza z trzech jaskiń po orogr. lw. stronie Żlebu Trzynastu Progów. Jej otwory znajdują się powyżej otworu Jaskini za Siedmiu Progami, a tuż poniżej wejścia do Wysokiej Jaskini. Dług. korytarzy 46 m. Deniwelacja 11…
Pośrednia Polana Mięguszowiecka
Pośrednia Polana Mięguszowiecka (ok. 1225-1260 m) lub po prostu Pośrednia Polana; Prostredná polana, Prostredná Mengusovská polana; Prostredna, Prosztredna-Wiese; Postredna-rét. S. Wielka polana nad rz. Poprad u ujścia Mięguszowieckiej Doliny. Na polanie tej Droga Wolności i kol…
Pośrednia Turnia
Pośrednia Turnia (2128, 2121, 2128 m); Prostredná kopa; dawniej Pośrednia Turnia, obecnie Mittlerer Turm; dawniej Pośrednia Turnia, obecnie Középső-torony. PS. Szczyt między Skrajną Turnią a Świnicą. Pd. zboczem P.T. przebiega znakowana ścieżka wiodąca z Kasprowego Wierchu na Św…
Potęga Edward Mieczysław
Potęga Edward Mieczysław (13 X 1890 Stanisławów - 2 I 1974 Łódź). Nauczyciel przyrody szkół podst., od 1920 w Łodzi, zasłużony działacz w dziedzinie dydaktyki i popularyzacji wiedzy przyr. oraz ochrony przyrody, działacz Pol. Tow. Krajozn. W 1927 był inicjatorem i założycielem Ł…
Potkański Karol
Potkański Karol, właśc. Jan Nepomucen Karol P. (16 IV 1861 Prędocinek k. Radomia - 16 VIII 1907 Kraków). Historyk (studia na UJ 1883 i za granicą, dr UJ 1900), prof. UJ 1901-07, czł. koresp. AU 1902. Taternik i alpinista. W Zakopanem i Tatrach był po raz pierwszy w 1874, a potem…
Potocki Andrzej
Potocki Andrzej (10 VI 1861 Krzeszowice - 12 IV 1908 Lwów, poch. w Krzeszowicach). Właściciel wielkich dóbr ziemskich i zakładów przem., polityk, w 1903-08 namiestnik Galicji, zamordowany przez nacjonalistę ukraińskiego.Był członkiem Tow. Tatrz. od 1892 i jego prezesem w 1901. J…
Potocki Jerzy
Potocki Jerzy (5 III 1932 Lwów - 4 IX 1966 w Hindukuszu). Taternik, alpinista, archeolog (UJ i Uniw. Pozn. 1955), pracownik nauk. w Zakładzie Archeologii Małopolski Inst. Historii Kultury Materialnej PAN, czł. rady redakc. czasopisma "Z Otchłani Wieków". Autor prac z dziedziny a…
potok Terminologia
Podhalanie używają tego słowa nie tylko w jego powszechnie przyjętym znaczeniu (tj. strumień), ale też aby określić dolinę lub jar potoku. Wtedy np. mówi się, że jakieś osiedle leży "w potoku", tzn. w dolinie potoku. Występuje to też w nazwach miejscowych, gdzie np. Chyców Potok…
Potok spod Kopy
Potok spod Kopy, mylnie Napoje; Napájadlový potok; Tränkenbach; Itatópatak. S. Główny potok Doliny Przednich Koperszadów. Płynie spod Przełęczy pod Kopą dnem owej doliny, a na wysokości ok. 1320 m (już na dnie Kiezmarskiej Doliny) łączy się z Zielonym Potokiem i oba wspólnie two…
Potok z Polany
Potok z Polany; Poliansky potok. S. Gł. potok Bobrowieckiej Doliny (odnogi Jałowieckiej Doliny). Na wysokości ok. 1000 m spływa się z Potokiem Parzychwost, co daje początek Jałowieckiemu Potokowi.
powietrze
powietrze. Powietrze, jak wiadomo, jest mieszaniną (nie związkiem) i składa się w 4 częściach z azotu, 1 części tlenu oraz b. drobnych, śladowych części innych gazów (np. argon, ksenon, krypton) i zmiennej ilości pary wodnej. Powietrze tatrzańskie, szczególnie w partiach leśnych…
powodzie
powodzie. Z racji b. obfitych opadów bezpośrednio, a pośrednio z powodu silnego odlesienia Podhala i niektórych zboczy górskich w Tatrach, p. zdarzają się dość często. Ponieważ opady górskie są nagłe i duże, a fala powodziowa pędzi nadzw. szybko, przeto p. bywają nieoczekiwane i…
powojnik alpejski
powojnik alpejski (Clematis alpina, Atragene alpina ), z rodziny Jaskrowatych (Ranunculaceae ), dawniej niekiedy powojnica. Pnącz tatrz., jeden z nielicznych w Polsce. Może się on wyciągnąć i do 5-6 m, oplatając się dokoła młodych świerków czy jodeł, albo wspinając po skałach, c…
powstanie Tatr
powstanie Tatr. Tatrzański trzon krystaliczny (»budowa skalna Tatr) jest autochtoniczny, tj. powstał na miejscu. Najstarszymi jego skałami są łupki krystaliczne (zmetamorfizowane czyli przeobrażone stare skały osadowe, a także i magmowe), dziś występujące gł. w Tatrach Zach., a…
Pozdiejew Jerzy
Pozdiejew Jerzy, pierwotnie Izmaił (11 VIII 1918 Otradna na Kaukazie - 10 V 1977 Zakopane). Inż. leśnik (pozn. WSR 1957), działacz społ. (harc., ochrony przyrody itd.), zamieszkały w Zakopanem w 1930-35, 1944-53, 1956, 1958-77. Walczył w kampanii wrześniowej w 1939. Ojciec P. by…
poziomka
poziomka (Fragaria ), z rodziny Różowatych (Rosaceae ). Znana roślina leśna, dająca smaczne wonne "owoce". Liście trójlistkowe, kwiaty białe, pięciopłatkowe, niewielkie, "owoc" czerwony soczysty (nie jest to właściwy owoc, tylko rozrośnięte, zmięśniałe dno kwiatowe), na jego pow…