Litera P
Przyboś Julian
Przyboś Julian (5 III 1901 Gwoźnica Dolna k. Strzyżowa nad Wisłokiem - 6 X 1970 Warszawa, poch. w Gwoźnicy), pochodził z rodziny chłopskiej. Poeta, publicysta, eseista, krytyk literacki. Studia na UJ 1926, nauczyciel szkół średnich 1923-37, poseł do Krajowej Rady Nar. 1944-47, p…
Przybylina
Przybylina (763 m); Pribylina; Pribilina; Pribilina. S. Wieś na Liptowie nad rz. Biała Lipt., na pd. od wylotu Raczkowej Doliny i Jamnickiej Doliny, a 10 km na pn.-wsch. od Gródka Lipt., przy szosie do Podbańskiej. Mieszk. 1469 w 1980. Wieś wspomniana po raz pierwszy w 1286 (jak…
Przybyska Dolina
Przybyska Dolina; Pribišská dolina. S. Dolina Tatr Orawskich, która ze wsch. części Zuberskiej Kotliny ciągnie się w górę ku pd. pod Palenicę Jałowiecką i Zuberski Wierch w gł. grani Tatr.
Przybyski Potok
Przybyski Potok; Pribišský potok, Pribisko. S. Płynie z Przybyskiej Doliny do Zuberskiej Kotliny, gdzie łącząc się z Siwym Potokiem daje początek Zuberskiej Wodzie.
przysłop
przysłop. Termin topogr., rozpowszechniony w pol., słow. i ruskich nazwach geogr. w Karpatach na obszarze wołoskich wędrówek past., ale zdarzający się tam już przed tymi wędrówkami. Oznacza pierwotnie miejsce na grzbiecie lub przełęcz, rzadziej szczyt, ale nazwy zawierające ten…
Przysłop, Polana
Przysłop, Polana (ok. 1170-1220 m) lub po prostu Przysłop, także Polana Przysłop pod Furkaską. P. Polana po zach. stronie Chochołowskiej Doliny (wysoko ponad jej dnem) na bocznym pn. odgałęzieniu grzbietu między Długą Doliną a Głębowcem, przy drodze z Długiej Polany na Polanę Ja…
przywrotnik
przywrotnik (Alchemilla ), z rodziny Różowatych (Rosaceae ), w gwarze góralskiej gęsiorka. B. pospolita roślina, cenny pastewny składnik łąk, polan i hal tatrz. W Tatrach rośnie kilkadziesiąt gatunków p., ale wszystkie są b. do siebie podobne. Liście mają kształt okrągławych lub…
Psia Jaskinia
Psia Jaskinia (1413 m). P.Jej otwór (wys. 2 m) znajduje się ok. 180 m ponad Rynkiem na dnie Wąwozu Kraków, na orogr. lw. stoku tego wąwozu, dużo powyżej Zakosistej Jaskini. P.J. ma układ piętrowy, o łącznej dług. korytarzy ok. 917 m, deniwelacja 62 m (-57,2, +4,8). Jest trudna d…
psia trawka Rośliny
psia trawka, pełna nazwa bot.: bliźniczka psia trawka (Nardus stricta), z rodziny Traw (Gramineae); w gwarze podh. psiara lub psiarka. Gęstokępkowa, b. ostra i sucha trawa o szydlastych szarozielonych liściach i wąskich niepozornych kłoskach kwiatowych, bez plew, z dość długą oś…
Psia Trawka
Psia Trawka (1183, 1183 m). P. Mała polanka nad pr. brzegiem Suchej Wody Gąsienicowej, powyżej ujścia Pańszczyckiego Potoku. Przechodzi przez nią znakowany szlak tur., wiodący z Zakopanego przez Waksmundzką Polanę do Morskiego Oka. Od 1889 stało tu małe, nie zagospodarowane schr…
Psotka Jozef
Psotka Jozef (12 II 1934 Koszyce - 16 X 1984 w Himalajach). Słow. taternik i alpinista, jeden z najwybitniejszych, z zawodu inż. elektrotechnik (1960), pedagog. Ratownik tatrz. W Tatrach wspinał się od 1950, przechodząc od 1953 szereg dróg uchodzących wtedy za najtrudniejsze (m.…
pstrąg Zwierzęta
pstrąg (Salmo trutta m. fario), z rodziny łososiowatych (Salmonidae). Ryba barwy ciemnooliwkowej w drobne czerwone plamki, zamieszkująca chłodne i bystre wody górskich potoków. Jedynie p. potokowy czyli strumieniowy (Salmo trutta m. fario) jest rodzimy w Tatrach. Poza potokami w…
psy
psy. Owczarek podhalański był hodowany na Podhalu od dawna; używano go we wsi do pilnowania domu, a w Tatrach do strzeżenia szałasu i owiec, tych ostatnich zwł. w nocy, dawniej przed napadami wilków. Psy miały wtedy obrożę nabijaną kolcami jako obronę w walce z wilkami, które at…
pszczoła miodna
pszczoła miodna (Apis mellifica, A. mellifera ). Należy do błonkówek (Hymenoptera ), do grupy żądłówek (Aculeata ). Żyje zawsze w dużych skupieniach, rojach, nigdy pojedynczo. Górskie pszczoły, głównie rasy kraińskiej, są nieco mniejsze od niżowych i znacznie ciemniejsze (melani…
pszonak
pszonak (Erysimum ), z rodziny Krzyżowych (Cruciferae ). Wśród kilku pszonaków rosnących w Tatrach wyróżniają się szczególnie dwa: p. Wahlenberga (E. wahlenbergii ) i p. Wittmanna (E. wittmannii ).Pierwszy, o ciemnożółtych, miodowo pachnących kwiatach, uważany był do niedawna za…
Ptak
Ptak (ok. 2135 m). P. Oryginalna w kształcie turnia należąca do grupy Buczynowych Turni, a wznosząca się między Małą Buczynową Turnią a Kopą nad Krzyżnem. Pierwsze wejście: Kazimierz Schiele w 1907.Nazwa Ptak pochodzi od kształtu tej turni podobnego do głowy ptaka. Dawniej stoso…
ptaki Zwierzęta
Liczniejsze są w położeniach niższych, gdzie jest więcej zarośli i drzew liściastych. Im wyżej, tym p. występują mniej licznie, i tam gł. jako gatunki górskie, przystosowane do ostrego klimatu i trudnych warunków życia. W krainie uprawy i w reglu dolnym żyją przede wszystkim zna…
Ptakiem, Przełączka pod
Ptakiem, Przełączka pod (ok. 2105 m). P. Między Ptakiem a Kopą nad Krzyżnem. Przełączka pod Ptakiem jest łatwo dostępna z obu stron, ale przejście przez nią nie jest prawie używane wobec istnienia dogodnej ścieżki wiodącej przez pobliskie Krzyżne.
Ptakowska-Wyżanowicz Halina
Ptakowska-Wyżanowicz Halina (1909 Częstochowa - 1 XII 1965 na morzu k. Bremy, poch. w Warszawie na Służewcu). Taterniczka, literatka, mgr inż. chemii, pracownik Centr. Instytutu Informacji Nauk.-Techn. i Ekon. w Warszawie, autorka dwóch cennych prac o klejeniu metali i ich obrób…
Ptasia Studnia
Ptasia Studnia (otwór 1627 m). P. Jaskinia po lw. (wsch.) stronie Mułowych Spadów w Czerwonych Wierchach, w pn. ścianie Mułowego Ratusza. Dojście do wylotu P.S., znad Mułowych Spadów, jest b. trudne. Jaskinia składa się z systemu głębokich studni (do 101 m głęb.) i na ogół ciasn…
Ptasiowska Dolina
Ptasiowska Dolina, także (niezbyt słusznie) Dolina pod Ptasiowskiemi Turniami; dolina pod Vtačie turne, dolina Medzi rígle; Vogelturmtal. S. Krótka odnoga Doliny Bielskiego Potoku, odgałęziająca się od niej naprzeciw Ptasiowskich Turni i wznosząca się ku pd.-zach. (między Wielki…
Ptasiowski Potok
Ptasiowski Potok. S. Prawoboczny dopływ Bielskiego Potoku, wypływający z Ptasiowskiej Doliny, naprzeciw Ptasiowskich Turni. Od nich ma swą nazwę.
Ptasiowskie Turnie
Ptasiowskie Turnie (1096 m); Vtáčie Turňe, Vtáčie turne; Vogeltürme. S. Od północy lesiste, a od południa skaliste wzniesienie tuż na pd. od najwyższego punktu grzbietu Brzegi (1061, 1058 m), na pd. od górnego (zach.) końca wsi Zdziar pod Tatrami Bielskimi.P.T. wznoszą się swymi…
puch
puch. Świeżo spadły, suchy, lekki, puszysty śnieg.
puchacz Zwierzęta
Największa z żyjących w Tatrach sów. Odznacza się charakterystycznymi pęczkami piór nad uszami, o wyglądzie rożków lub dużych rozchylonych uszu. P. w Tatrach jest ptakiem rzadkim i mało widywanym z racji nocnego trybu życia. Zamieszkuje lasy reglowe, gnieździ się w rozpadlinach…
Puchalski Włodzimierz
Puchalski Włodzimierz (6 III 1908 Mosty Wielkie, pow. Żółkiew - 19 I 1979 na wyspie King George, Szetlandy Południowe, Antarktyka). Przyrodnik (ornitolog), wybitny fotografik i filmowiec (scenarzysta, reżyser i operator) w dziedzinie pop.-nauk. filmów przyr., pisarz, inż. rolnik…
puciera
puciera. Największe naczynie używane przez pasterzy owiec w Tatrach (i gdzie indziej w Karpatach). P. ma dno okrągłe, nieco mniejsze od otworu naczynia, boki zrobione z klepek świerkowych, z obręczami, bez uchwytów. Puciery bywały co najmniej dwie w każdym szałasie, były różnej…
Pudło Ludwik
Pudło Ludwik (18 XII 1911 Nowy Sącz - 4 III 1990 tamże). Nauczyciel (w czasie II wojny świat. w Dzianiszu, po wojnie w Zakopanem), przewodnik tatrz. od 1953, ratownik tatrz. (od 1953 czł. TOPR, potem Grupy Tatrz. GOPR). Najpierw był przewodnikiem podh., od 1953 przewodnikiem tat…
Pusch Georg Gottlieb
Pusch Georg Gottlieb, także Jerzy Bogumił Pusch lub Pusz (15 XII 1790 Kohren-Sahlis k. Altenburga w Saksonii - 2 X 1846 Warszawa, poch. na cment. ewang.-augsb.). Niem. geolog i paleontolog (Akad. Górn. we Freibergu saskim 1806-10), a także prawnik (uniw. w Lipsku 1810-15), od 18…
Puškáš Arno
Puškáš Arno (4 II 1925 Koszyce). Słow. taternik, alpinista, przewodnik tatrz. klasy I, ratownik górski, publicysta, grafik i malarz (amator). W pierwszych latach po II wojnie świat. był to czołowy taternik czechosł., jeden z pierwszych w Czechosłowacji, który uzyskał tytuł mistr…
Pusta Dolina
Pusta Dolina lub Pusta Dolinka. Nazwa, która dawniej oznaczała kilka różnych dolin tatrz.: Mała Dolinka pod Giewontem, Sucha Dolina Kondracka, Kozia Dolinka nad Zmarzłym Stawem Gąsienicowym, Dolina Złomisk, Pusta Dolinka u podnóża pd. ściany Zamarłej Turni. Nazwa utrwaliła się j…
Pusta Dolinka
Pusta Dolinka; Pustá dolinka. P. Niewielka, zawalona złomami i piargami dolinka, stanowiąca odgałęzienie Doliny Pięciu Stawów Polskich. Otaczają ją: Kozi Wierch, Kozie Czuby, Zamarła Turnia, Mały Kozi Wierch i Kołowa Czuba.Przez P.D. prowadzi znakowany szlak tur. na Kozią Przełę…
Pusta Grań
Pusta Grań; Pustý hrebeň. S. Dolna część pn. grani Małego Ganku, od pn.-wsch. skraju Galerii Gankowej w dół poprzez Kaczą Turnię i Pustą Ławkę aż do Gankowej Strażnicy.Nazwa P.G.: od Pustej Ławki.
Pusta Kotlina
Pusta Kotlina (ok. 2000-2100 m); Pustá kotlina, a słow. nazwa Rovienková kotlina obejmuje Pustą Kotlinę wraz z niedaleką Graniastą Kotliną. S. P.K. jest jedną z kotlin w górnej części Staroleśnej Doliny. Leży popod górnym odcinkiem Świstowego Grzbietu, pn.-wsch. granią Świstoweg…
Pusta Ławka
Pusta Ławka; Pustá lávka; Pustabank; Puszta-csorba. S. Wybitne siodło w dolnej części pn. grani Małego Ganku (w środk. części Pustej Grani), między Kaczą Turnią a Zadnią Pustą Turnią. Przejście przez P.Ł. stanowi dla taterników dogodne połączenie górnej części Ciężkiej Doli
Pusta Żlebina
Pusta Żlebina; Francúzska roklina, Francúzska mulda. S. Długi, stosounkowo płytki żleb, wrzynający się w Puste Pole na wsch. stokach Wielkiej Łomnickiej Baszty, na pd.-zach. od Łomnickiego Stawu, a na pd. od wyciągu krzesełkowego.Nazwy słow. powstały z jakichś asocjacji z franc.…
Puste Oko
Puste Oko; Pusté oko. S. Najmniejszy i najniżej leżący z trzech Pustych Stawów w Staroleśnej Dolinie, nieco na pd.-wsch. od Pustego Stawu. Okresowo wysycha.
Puste Pole
Puste Pole; Pusté pole; Wüstes Feld; Puszta-mező. S. Ta część wsch. zbocza Łomnickiej Grani, która kulminuje w wierzchołku Wielkiej Łomnickiej Baszty, zaraz na pd. od Łomnickiego Pola. Narc. wyciąg krzesełkowy znad Łomnickiego Stawu biegł pierwotnie poprzez P.P., które stało się…
Puste Stawy
Puste Stawy; Pusté plesá. S. Trzy stawy na dnie Pustej Kotliny w Staroleśnej Dolinie: Pusty Staw, Mały Pusty Stawek i Puste Oko.
Puste Turnie
Puste Turnie; Pusté veže. S. Dwie turnie tuż na pn. od Pustej Ławki w dolnej części pn. grani Małego Ganku, a więc w Pustej Grani. Zadnia Pusta Turnia (Zadná Pustá veža) wznosi się swym wierzchołkiem w samej Pustej Grani i jest zwornikiem krótkiej, bocznej zach. grani ze Skrajną…