Litera P
Pawlikowski Mieczysław
Pawlikowski Mieczysław (9 IX 1834 Lwów - 23 XII 1903 Kraków, poch. w Medyce), ojciec » Jana Gwalberta Pawlikowskiego. Literat (autor powieści, nowel i wierszy), publicysta, dziennikarz, działacz polit., kult. i tur. (TT), taternik. W 1863 uczestniczył w Powstaniu Styczniowym, m.…
Pawlikowskiego, Jaskinie
Pawlikowskiego, Jaskinie. P. Trzy jaskinie w zach. zboczu Kościeliskiej Doliny, u stóp Raptawickiej Turni: Mylna Jaskinia, Obłazkowa Jama i Raptawicka Jaskinia. Były znane już dawniej, ale pierwszy zbadał je dokładnie Jan Gwalbert Pawlikowski w 1885 i opisał.
Pawlikowskiego, Przełęcz
Pawlikowskiego, Przełęcz (ok. 2560 m); Pawlikowského štrbina; Pawlikowskischarte; Pawlikowski-rés. S. Pd.-wsch. siodło » Durnej Przełęczy, leżące między Durnym Szczytem a Durną Igłą. Nazwą Przełęcz Pawlikowskiego został upamiętniony » Jan Gwalbert Pawlikowski, który w 1881 dokon…
Pawłowa Polana
Nie okreslony
Pawłowska Janina
Pawłowska Janina z Klimińskich (9 III 1920 Kościelisko), siostra » Jerzego Klimińskiego, w 1939-56 pierwsza żona » Tadeusza Aleksandra Pawłowskiego. Na pocz. II wojny świat., pod okupacją niem., od października 1939 do lutego 1940 prowadziła wraz z mężem schronisko w Starej Rozt…
Pawłowska Stanisława
Pawłowska Stanisława, z domu Bulanda (22 VI 1905 Tarnów - 20 IV 1985 Kraków); od 1931 żona » prof. Bogumiła Pawłowskiego. Botaniczka (studia w UJ 1928, dr 1951), w 1928-34 nauczycielka gimnaz. w Tarnowie, w 1951-53 wykładowca w WSP w Krakowie, od 1954 adiunkt w Inst. Botaniki PA…
Pawłowski Bogumił
Pawłowski Bogumił (25 XI 1898 Kraków - 27 VII 1971 u stóp Olimpu w Grecji, poch. w Krakowie na Cment. Rakowickim). Botanik (studia w UJ 1921, dr 1922), wybitny systematyk, geobotanik i fitosocjolog, jeden z czołowych systematyków Europy i najlepszych znawców roślinności gór eur.…
Pawłowski Eugeniusz
Pawłowski Eugeniusz (13 XII 1902 Kraków - 11 XI 1986 Nowy Sącz), brat » prof. Bogumiła Pawłowskiego. Językoznawca (studia w UJ 1924, dr 1950, doc. 1964), zwł. dialektolog i onomasta, jeden z najlepszych znawców gwar pol. na Podtatrzu i w Sądecczyźnie, ponadto literat i działacz…
Pawłowski Marek
Nie okreslony
Pawłowski Tadeusz Aleksander
Pawłowski Tadeusz Aleksander, przezwisko Pstruś (22 XI 1910 Warszawa - 17 IV 1992 Zakopane, poch. na starym cment.). Taternik, alpinista, ratownik górski, kier. TOPR i GOPR, z zawodu chemik (studia w UW i UJ 1938, mgr chemii). Turystykę w Tatrach uprawiał od najmłodszych lat, ta…
Pawłowy Grzbiet
Pawłowy Grzbiet (ok. 1400-2000 m), także Grzbiet nad Pawłową lub po prostu Nad Pawłową; Nad Pavlovou; Pavlovarücken; Pavlova-hát. S.Szeroka dolna część pd. grani Krywania, na pn.-wsch. od Pawłowej Polany (od niej pochodzi nazwa).
Pax Ferdinand
Pax Ferdinand (26 VII 1858 Königinhof = Dvůr Králové nad Labem, Czechy - 1 III 1942 Wrocław). Niem. botanik (znany morfolog i cytolog), doc. Uniw. Wrocł. do 1889, potem kustosz ogrodu bot. w Berlinie (1889-93) i prof. Uniw. Wrocł. (1893-1928). Rezultatem jego podróży nauk. po Ka…
Pax Ferdinand, jun.
Pax Ferdinand, jun., syn znanego botanika o tym samym imieniu (zob. wyżej). Niem. zoolog, we Wrocławiu jeszcze w pierwszych latach po II wojnie światowej.Podobnie jak ojciec zajmował się trawertynami w Ganowcach na Spiszu, mianowicie ich fauną kopalną w pracy Einige fossile Inse…
Payer Hugo
Payer Hugo (24 XI 1823 Maciejowce na Spiszu - 15 III 1898 Kiezmark). Spiskoniem. działacz tur. i społ., z zawodu nauczyciel (1845-67 w Kiezmarku), potem urzędnik kasy oszczędnościowej tamże (1867-72) i dyr. banku kiezm. (1872-88). W 1861-67 był wielce zasłużonym prezesem spiskie…
pegmatyt
pegmatyt. Gruboziarnista, b. kwaśna skała, barwy białawej, różowej, czerwonawej, występująca żyłowo w granicie i gnejsie. Utworzyła się przez wykrystalizowanie składników z jeszcze gorącej cieczy, pozostałej po wytworzeniu się granitu. Skład chemiczny p. różni się nieco od grani…
Pelíšek Josef
Nie okreslony
Peltz Magnus
Peltz Magnus, błędnie Pelz (II poł. XIX w.). Niem. przemysłowiec, fabrykant lalek i zabawek w Saksonii, zięć » Ludwiga Eichborna, od którego w 1881 przejął dobra białczańsko-zakop. i był ich właścicielem do 1888, kiedy dobra te zostały sądownie zlicytowane. P. w 1881 całkowicie…
pełnik siedmiogrodzki
pełnik siedmiogrodzki (Trollius europaeus ssp. transsilvanicus ), z rodziny Jaskrowatych (Ranunculaceae ). Piękna roślina o liściach głęboko pięciodzielnie powycinanych i zazębionych, podobnych trochę do liści jaskra, o kwiatach jak niewielkie cytrynowożółte różyczki. Górale naw…
perć Terminologia
perć (plur. perci lub percie). W gwarze podh.: wąska ścieżka, czasem miejscami zanikająca, wydeptana przez owce lub krowy, przez dziką zwierzynę (kozice, jelenie itd.), także przez turystów lub taterników. Wyjątkowo używa się tego terminu na oznaczenie zbudowanego szlaku, np. Or…
Perkowski Piotr
Perkowski Piotr (17 III 1901 Oweczacze, Ukraina - ok. 15 VIII 1990). Kompozytor (studia m.in. u Karola Szymanowskiego), prof. wyższych szkół muzycz. we Wrocławiu i Warszawie, prezes różnych stowarzyszeń muzycz. Przyjaźnił się z Szymanowskim, bywał u niego w Zakopanem w "Atmie".S…
Petecki Jan Kazimierz
Petecki Jan Kazimierz (21 V 1911 Jarosław - 18 IX 1939 Tarnopol). Turysta, narciarz, taternik, działacz PTT i Klubu Wysokogórskiego, prawnik (UJ, ok. 1936, mgr). W 1930-36 był czynnym członkiem Sekcji Wioślarskiej AZS w Krakowie. Poprzez harcerstwo doszedł do turystyki górskiej…
Petőfi Sándor
Petőfi Sándor (1 I 1823 Kiskőrös k. Budapesztu - 31 VII 1849 na polu walki pod Segesvár = Sighisoara w Siedmiogrodzie, obecnie Rumunia). Wybitny węg. poeta, uczestnik rewolucji w 1848-49, walczył w armii L. Kossutha, w 1849 był adiutantem gen. Józefa Bema.W 1845 przebywał jakiś…
Petr Karel
Petr Karel (1871 1936). Czes. działacz tur., wielki miłośnik Tatr. Pisywał pod różnymi pseudonimami, najczęściej jako Karel Petrovič. Jest autorem przewodnika Průvodce po Vysokých Tatrách (Pr.1924) i ogłaszał artykuły na tematy tatrz., np. Vyšná cesta tatranská, zvaná Sokolská (…
Petrik Lajos
Petrik Lajos (1851 Sopron - 7 VI 1932). Węg. turysta, taternik i fotograf, chemik, prof. i dyr. Wyższej Szkoły Przem. w Budapeszcie. W 1891 on i przewodnicy spiskoniem. Matthias i Stefan Faith dokonali II wejścia na Jastrzębią Turnię; wejście to było wtedy mylnie uważane za pier…
Petrycki Roman
Petrycki Roman (? Poznań? - 25 VIII 1987 Warszawa). Operator film., fotograf górski, taternik, alpinista. Po II wojnie świat. mieszkał przez szereg lat w Zakopanem, potem kolejno w Krakowie i Warszawie, realizując filmy krótkometrażowe dla telewizji.W Tatrach m.in. zrealizował t…
pęknięcie
pęknięcie. W taternictwie oznacza wąską, podłużną szczelinę w skałach, o b. różnych wymiarach; zasadniczo termin ten jest synonimem » szczeliny.
piarg Terminologia
Wyraz z gwary podh., oznaczający okruchy skał różnej wielkości gromadzące się gł. u stóp ścian górskich, na mniej stromych stokach oraz w żlebach i poniżej ich wylotów. Ruchomy p. to taki, który przy stąpnięciu nań łatwo osuwa się w dół. P. gromadząc się u stóp ścian górskich i…
piarżysko
piarżysko. Duży obszar piargów.
Piarżysta Dolina
Piarżysta Dolina; Piargová dolinka. S. Jest to górna część Ciemnosmreczyńskiej Doliny: jej trzecie piętro (z Wyżnim Ciemnosmreczyńskim Stawem) i czwarte (najwyższe) piętro. Nazwa P.D. jest pochodzenia lud., od słowa piarg. Dla górali podh. w dawnych czasach dolina ta była jednym…
Piarżysta Przełęcz, Skrajna
Piarżysta Przełęcz, Skrajna, dawniej Zachodnia Przełęcz pod Cubryną; Smrečinské sedlo, Temnosmrečinské sedlo; Südwestliches Smrečiner Joch; Délnyugati-Szmrecsini-hágó. S. Wcięcie w grani łączącej Cubrynę z Koprowym Wierchem w miejscu, gdzie stromo opadająca pn.-wsch. grań tego o…
Piarżysta Przełęcz, Zadnia
Piarżysta Przełęcz, Zadnia, dawniej Wschodnia Przełęcz pod Cubryną; Sedlo pod Čubrinou, sedlo pod Čubrinkou; Nordöstliches Smrečiner Joch; Északkeleti-Szmrecsini-hágó. S. Wąska szczerba mn. w. w połowie długości grani łączącej Cubrynę z Koprowym Wierchem, między Cubrynką a Piarż…
Piarżyste Czuby
Piarżyste Czuby; Piargový chrbát. S. Turniczki i garby w grani między Zadnią Piarżystą Przełęczą a Skrajną Piarżystą Przełęczą. Pierwsze przejście granią: A. Pawłowski, Mieczysław Świerz i Władysław Ziętkiewicz w 1921.Nazwa: od Piarżystej Doliny.
piarżysty Terminologia
Pokryty lub wypełniony piargiem, np. piarżyste zbocze, piarżysty żleb.
Piasecki Eugeniusz
Piasecki Eugeniusz (13 XI 1872 Lwów - 17 VII 1947 Ptaszyn k. Cieplic, poch. w Poznaniu), syn »dra Wenantego Piaseckiego. Lekarz (studia w UJ 1891-96, dr), teoretyk wychowania fiz., narciarz i taternik, działacz harcerski. Prof. Uniw. Pozn. 1919-39 i 1945-47 oraz Uniw. Lwow. 1939…
Piasecki Stanisław
Piasecki Stanisław (15 XII 1900 Lwów - 12 VI 1941 Palmiry k. Warszawy), najstarszy syn » Eugeniusza Piaseckiego. Literat, publicysta, krytyk lit., skrajnie prawicowy działacz polit., taternik, mgr ekonomii Uniw. Pozn. 1925. Dużo przebywał w Zakopanem, gdzie w 1917 otrzymał matur…
Piasecki Wenanty
Piasecki Wenanty (15 VII 1832 Magdalówka k. Tarnopola - 25 VIII 1909 Linz, Austria). Lekarz (studia przerywane, w UJ, uniw. w Pradze i UJ 1867, dr 1870), propagator przyrodolecznictwa, teoretyk i nauczyciel wychowania fiz., jeden z pionierów ruchu gimnastycznego w Polsce, działa…
piaskowiec
piaskowiec. Skała osadowa, powstała z ziarn piasku, posklejanych lepiszczem (wapiennym, ilastym, żelazistym lub krzemionkowym). Piaskowce w Tatrach powstawały w triasie, w jurze, także w kredzie, a częściowo i w eocenie jako składniki zespołu fliszowego. Skały piaskowcowe występ…
Piątkiewicz Bronisław
Piątkiewicz Bronisław (14 IX 1878 Babica, pow. Rzeszów - 4 XII 1966 Warszawa). Geodeta (Politechn. Lwow. i Uniw. Lwow. 1898-99, UJ 1899-1902 i za granicą), w Polsce jeden z pierwszych specjalistów od fotogrametrii, kier. Oddziału Fotogeodezyjnego Min. Robót Publ. 1924-32, prof.…
Piątkowski Eugeniusz
Piątkowski Eugeniusz (3 VIII 1898 Kraków - 12 I 1976 Warszawa). Nauczyciel (wydz. filoz. UJ 1916-21), urzędnik, taternik, fotografik tatrz., w 1959-65 kier. biura zarządu gł. Klubu Wysokogórskiego. Po Tatrach chodził dużo i często od 1908, najpierw tylko turystycznie, później ta…
Piekielnikowa Turnia
Piekielnikowa Turnia; Pekelník; Höllenturm; Pokol-torony. S. Turnia w pd.-wsch. grani Diablowiny, nad Szatanią Przełęczą. Nazwa P.T.: » Szatan.