Litera P
Papirus Johann Andreas
Papirus Johann Andreas (II poł. XVIII w.). Pochodzący ze Śląska pomocnik stolarza w Maciejowcach na Spiszu, poszukiwacz skarbów tatrz. (przez 22 lata). Jesienią 1771, zaskoczony niepogodą, zginął w górnych partiach Kiezmarskiej Doliny, prawdopodobnie w Dzikiej Dolinie lub Jastrz…
Papirusowe Turnie
Papirusowe Turnie; Čierne veže; Papirustaltürme, Papirustürme; Papirusz-tornyok. S. Trzy urwiste turnie w pd.-zach. grani Czarnego Szczytu; kolejno od Przełęczy Stolarczyka są to: Mała, Pośrednia i Wielka Papirusowa Turnia. Pierwsze wejście na wszystkie trzy: Alfred Martin i prz…
paprocie
paprocie (Filices ). Rośliny zarodnikowe o zielonych, najczęściej pierzastych liściach. U niektórych gatunków na liściach tych w pewnym okresie od spodu tworzą się brunatnawe kupki, zawierające zarodnie, w których mieszczą się zarodniki. U in. gatunków p. wyrastają specjalne liś…
Para Jan
Para Jan. Jeden z pierwszych przewodników tatrz. znanych z nazwiska. Wiadomo o nim tylko tyle, że był przewodnikiem Jakuba Krauthofera w czasie wycieczki przez Gąsienicową Halę do Morskiego Oka w 1842, i że nie znając tej trasy wyprowadził swego klienta omyłkowo na Zmarzłą Przeł…
Parczewski Jan Stanisław
Parczewski Jan Stanisław (24 VIII 1912 Kraków). Prawnik (UJ 1935, mgr), działacz społ., polit. i ochrony przyrody, osiadły w Zakopanem. Uczestnik kampanii wrześniowej 1939. Wieloletni przewodniczący zakop. oddziału Ligi Ochrony Przyrody (od 1974). W 1983 współzałożyciel i czł. p…
pardwa
pardwa (Lagopus ). Wbrew niektórym ogłaszanym informacjom nie występuje w Tatrach. Żyła natomiast w dawniejszych epokach i znajduje się wśród szczątków kopalnych z końca ostatniego zlodowacenia w jaskiniach Nowego Wierchu w Tatrach Bielskich.
park narodowy
park narodowy. Obszar dostatecznie rozległy (w Polsce nie mniejszy niż 500 ha), stanowiący możliwie pierwotne lub mało przekształcone środowisko (ekosystemy), odznaczający się szczególnie wysokimi i niepowtarzalnymi wartościami przyr., zabytkowymi, bądź hist., estetycznymi, huma…
Park Przyrody w Tatrach
Park Przyrody w Tatrach. Został ustanowiony zarządzeniem Min. Rolnictwa i Reform Rolnych z 26 VI 1939: "O uznaniu lasów państwowych na obszarze Nadleśnictwa Jaworzyna i Zakopane w krakowsko-śląskim okręgu Lasów Państwowych za lasy ochronne i o utworzeniu jednostki organizacyjnej…
Parma Christian
Parma Christian (15 I 1942 Cieszyn). Speleolog, wydawca. Do 1964 mieszkał na Zaolziu, potem w Zakopanem, a następnie w Warszawie.Działalność jaskiniową prowadził od 1963. W Tatrach był współodkrywcą Jaskini nad Kotlinami (1966-68, od otworu do połączenia ze Śnieżną Jaskinią), ws…
Partsch Joseph
Nie okreslony
partyzanci
partyzanci. W czasie II wojny świat. oddziały partyzanckie, walczące z okupantem niem., przebywały w Tatrach gł. po stronie słow., w Tatrach Wysokich i Zachodnich. Działały one w 1943-45, biorąc w 1944 czynny udział w Słow. Powstaniu Narodowym. Pierwsze grupy partyzanckie na Lip…
Paryski Witold Henryk
Paryski Witold Henryk (10 IX 1909 Pittsburgh, USA). Krajoznawca, taternik, tatrz. przewodnik i ratownik, alpinista, działacz ochrony przyrody, absolwent medycyny (UJ 1933), tłumacz polskich prac nauk. na język ang., autor wielu prac o Tatrach i Podtatrzu z różnych dziedzin (tatr…
Parzątczak
Parzątczak (1486, 1486 m). PS. Grzbiet po zach. stronie Chochołowskiej Doliny, między Bobrowcem a Furkaską. Nazwa pochodzi od lud. nazwy czosnku skalnego (Allium montanum ): parzątka .
Parzychwost, Dolina
Parzychwost, Dolina; dolina Parichvost. S. Duża odnoga Jałowieckiej Doliny, odgałęziająca się od niej na wysokości ok. 1000 m i wznosząca się zrazu ku wsch., a potem ku pn.-wsch. pod Banikowską Przełęcz i Banówkę. Odnogą Doliny Parzychwost, odchodzącą od niej ku pn. pod Salatyńs…
Parzychwost, Potok
Nie okreslony
parzydło leśne
parzydło leśne (Aruncus dioicus, A. silvester ), z rodziny Różowatych (Rosaceae ). Roślina zielna, do 2 m wysoka, tworząca gęste kępy, najczęściej dwupienna, wyjątkowo trafiają się męskie i żeńskie kwiaty na jednym egzemplarzu. Liście wielkie, podwójnie lub potrójnie pierzaste;…
Pasierb-Orland Jan
Pasierb-Orland Jan (26 XII 1903 Kraków - 5 VIII 1984 Zakopane, poch. na starym cment.). Pianista i kompozytor (Konserw. Muzycz. w Krakowie 1923 i Warszawie). W Warszawie organizował i prowadził chóry, m.in. Chór Orlanda w 1935 (występował w radiu). W Zakopanem mieszkał najpierw…
Passendorfer Edward
Passendorfer Edward (13 I 1894 Wadowice Górne, pow. mielecki - 10 VIII 1984 Warszawa). Geolog (UJ 1912-19, dr), wybitny badacz stratygrafii Tatr, popularyzator wiedzy geol., działacz ochrony przyrody, od 1955 czł. PROP. Prof. uniw. w Wilnie (1936-39), Toruniu (1945-52) i Warszaw…
Pasternakowa Turniczka
Pasternakowa Turniczka; Pastrnakova vežička. S. Wybitna turniczka w zach. ścianie Turni nad Drągiem, oddzielona od tejże ściany siodełkiem Pasternakowy Przechód. Nazwą Pasternakowej Turniczki i Pasternakowego Przechodu jest upamiętniony słow. przewodnik » Ján Pastrnak.
pasterstwo Terminologia
Warunki gosp. na Podtatrzu były niegdyś przyczyną silnego rozwoju p. Na Podhalu licha gleba, niesprzyjający klimat, przeludnienie i niski stan kultury rolnej powodowały, że ludność musiała poza rolnictwem szukać dodatkowych źródeł wyżywienia, m.in. w intensywnie rozwiniętej hodo…
Pastrnak Ján
Nie okreslony
pastwiskowa forma drzew
pastwiskowa forma drzew. Półkulista lub stożkowata forma koron młodych świerczków, ok. 1-2 m wysokich. Forma ta powstaje wskutek ciągłego ogryzania przez owce młodych pędów, co powoduje rozwijanie się tzw. śpiących pączków. I te jednak również zostają z czasem ogryzione, tak że…
Paszucha Kazimierz
Paszucha Kazimierz, pseud. Abazy (19 XII 1908 Nowy Targ - 26 V 1990 Kraków, poch. w Batowicach). Taternik, alpinista, chemik (UJ 1937, mgr), pracownik wytwórni farb i lakierów, potem zakładów winiarskich w Krakowie. Taternictwo uprawiał od 1931, równocześnie wspinając się dużo w…
patria
patria, gwarowo patryja (na Podhalu i gdzie indziej). Jest to znak (sygnał) mierniczy, stawiany na szczytach i in. wzniesieniach w formie tzw. wieży triangulacyjnej. Od takiej właśnie patrii sterczącej na wierzchołku pochodzi jedna z nazw Skrajnej Baszty: Patria (słow., niem. i…
Pauli Edward
Pauli Edward. Od 1889 (lub wcześniej) do 1892 nadleśniczy i rządca dóbr szaflarsko-poronińskich Adama Uznańskiego, potem nadleśniczy w Lubeszce. W czasie pobytu na Podhalu (mieszkał wtedy w Poroninie) zajmował się też badaniem jaskiń tatrz. W 1889-91 badał Goryczkową Jaskinię (z…
Pauli Żegota
Pauli Żegota, do 1831 Ignacy (1 VII 1814 Nowy Sącz - 20 X 1895 Kraków). Historyk, archeolog, bibliotekarz, bibliograf, jeden z pierwszych pol. etnografów i krajoznawców, badacz polskiej i słowiańskiej kultury lud., autor licznych prac. W niem. artykule Sagen des polnischen Volke…
Paully Marian
Nie okreslony
Paulo Andrzej
Paulo Andrzej. Taternik, alpinista, grotołaz, geolog (dr inż.). Wspinał się w Tatrach (m.in. na nowych drogach o wielkich trudnościach) w latach 1960. i 1970. W 1971 uczestniczył w czechosł.-pol. wyprawie, która w Andach Ekwadoru dotarła w głąb krateru wulkanu Cotopaxi. W 1975 b…
Pavúky
Pavúky (Pająki). Grupy wybitnych taterników czechosł., b. aktywnych w latach 1960. i 1970. Dokonali wtedy wielu pierwszych przejść letnich i zimowych o ekstremalnych trudnościach, m.in. na ścianie Kazalnicy Mięguszowieckiej (Droga Pająków).Do grupy tej należeli: Ivan Dieška, Pet…
Pawlewska-Szydłowska Irena
Pawlewska-Szydłowska Irena, I voto Fabrycy (7 II 1892 Lwów - 18 II 1982 Poznań), córka »Bronisława Pawlewskiego. Taterniczka, jedna z najwybitniejszych przed I wojną świat., działaczka ochrony przyrody. Studia: Na Sorbonie 2 lata (matematyka) i na Uniw. Lwow. (wydz. przyr.). Od…
Pawlewski Bronisław
Pawlewski Bronisław (13 I 1852 Wołowa, pow. płocki - 29 I 1917 Lwów). Chemik (UW 1876), od 1885 prof. Politechn. Lwow., w 1916-17 czł. Nacz. Komitetu Nar. (NKN). Uprawiał turystykę, w 1901 zachęcił do taternictwa wybitnych potem taterników » Zygmunta Klemensiewicza i » Romana Ko…
Pawlewski Tadeusz
Pawlewski Tadeusz (16 II 1890 Lwów - 5 III 1970 Szczecin), syn » Bronisława Pawlewskiego, brat » Ireny Pawlewskiej (-Szydłowskiej). Taternik, narciarz wysokogórski, inż. budownictwa (Politechn. Lwow.). Brał udział w obu wojnach światowych. Po Tatrach chodził dużo, turystycznie o…
Pawlica Władysław
Pawlica Władysław (28 V 1886 Poronin - 20 XII 1919 Kraków, poch. w Zakopanem), syn znanego działacza góralskiego, Franciszka Pawlicy. Petrograf i mineralog (UJ 1908, dr 1913), narciarz, turysta, taternik, fotograf. Już na trzecim roku studiów rozpoczął pod kierunkiem prof. Józef…
Pawlikowscy z Medyki
Pawlikowscy z Medyki. Rodzina przez kilka pokoleń osiadła w Medyce k. Przemyśla (od 1809 do 1939), a równocześnie częściowo we Lwowie (1891-39) i w Zakopanem, we własnym Domu pod Jedlami na Kozińcu (od 1897). Członkowie wszystkich kolejnych pokoleń P. od 1809 odegrali ważne i ró…
Pawlikowska Aniela
Nie okreslony
Pawlikowska-Jasnorzewska Maria
Pawlikowska-Jasnorzewska Maria, I voto Bzowska 1915-18, II voto Pawlikowska 1919-29, III voto Jasnorzewska 1933-45 (24 XI 1891 Kraków - 9 VII 1945 Manchester, Anglia), córka » Wojciecha Kossaka. Poetka, dramatopisarka, malarka. W czasie swego drugiego małżeństwa (z Janem Gwalber…
Pawlikowski Jan Gwalbert
Pawlikowski Jan Gwalbert (18 III 1860 Medyka k. Przemyśla - 5 III 1939 Lwów, poch. w Zakopanem na starym cment.), syn » Mieczysława Pawlikowskiego, brat Tadeusza Pawlikowskiego (dyr. teatrów). W młodości taternik i tatrz. speleolog, potem jeden z czołowych działaczy pol. w dzied…
Pawlikowski Jan Gwalbert Henryk
Pawlikowski Jan Gwalbert Henryk (13 VII 1891 Medyka - 26 I 1962 Zakopane, poch. na starym cment.), syn » Jana Gwalberta Pawlikowskiego, brat » Michała Pawlikowskiego, drugi mąż » Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. Literat, działacz kult., społ. i sport., taternik, narciarz, zna…
Pawlikowski Maciej Józef
Nie okreslony
Pawlikowski Michał
Pawlikowski Michał (2 III 1887 Wiedeń - 15 XI 1970 Londyn, poch. w Zakopanem na starym cment.), syn » Jana Gwalberta Pawlikowskiego, brat » Jana Gwalberta Henryka Pawlikowskiego. Literat, historyk sztuki, historyk kultury, publicysta, red. "Lamusa" 1908-14, wydawca "Biblioteki M…