Litera O
oreofity Rośliny
oreofity lub orofity. Rośliny wysokogórskie, żyjące na większych wysokościach i mające centrum występowania powyżej górnej granicy lasu. W Tatrach oreofitami są wiechlina wiotka (Poa laxa), goryczka lodnikowa (Gentiana frigida), kuklik rozesłany (Geum reptans), pierwiosnek maleń…
Organy
Organy (ok. 1450 m). P. Wybitna dość zwarta grupa skał po wsch. stronie Kościeliskiej Doliny, wysoko nad Pisaną Polaną, na pn.-wsch. od niej. W O.znajdują się Zbójnickie Okna i in. jaskinie. Skalisty grzbiet O. ciągnie się od Zbójnickich Okien w górę ku pd.-wsch. aż ponad Czarną…
Orkan Władysław
Orkan Władysław, właśc. Franciszek Smreczyński, do 1898 Smaciarz (27 XI 1875 Poręba Wielka, pow. limanowski - 14 V 1930 Kraków, poch. w 1931 na starym cment. w Zakopanem). Literat, publicysta, działacz ludowy. Pochodził z rodziny chłopskiej w Gorcach. Uczestniczył w życiu społ.…
Orla Baszta
Orla Baszta (2175, 2177 m); Orlia bašta; Adlerbastei; Sas-orom. P. Pierwszy od zachodu szczyt w grupie Buczynowych Turni, między Granatami a Wielką Buczynową Turnią. Pierwsze wejście na O.B.: Janusz Chmielowski w 1902. Zimą: Aleksander Litwinowicz i Mariusz Zaruski w 1910. Orlą…
Orla Perć
Orla Perć; Orlia prt; Adlerweg; Sas-út. P. Szlak tur. wiodący długim grzbietem szczytów i turni od Zawratu przez Kozie Wierchy, Granaty, Buczynowe Turnie na Krzyżne, a dawniej także przez Wołoszyn aż do Polany pod Wołoszynem. Od Zawratu po Krzyżne szlak ten jest znakowany farbą…
Orle Turniczki
Orle Turniczki; Orlie vežičky. P. Dwie turnie w zach. grani Orlej Baszty, ponad Granacką Przełęczą. Kolejno od zach. są to Wielka Orla Turniczka (ok. 2160 m) i Mała Orla Turniczka (nieco niższa). W poprzek pn. ścian Orlich Turniczek przebiega Orla Perć.
Orlicz Michał
Orlicz Michał (30 IX 1906 Okocim - 4 VIII 1978 Kraków). Geograf i klimatolog (studia na Uniw. Lwow. 1929, dr 1933), prof. w PIHM i IMGW od 1966, czł. Komitetu Zagosp. Ziem Górskich PAN (od 1966) i in. komisji PAN. W 1948-67 był kierownikiem Wysokogórskiego Obserwatorium Meteor.…
Orliczowa Jadwiga
Orliczowa Jadwiga, z domu Malicka (3 VIII 1910 Przemyśl - 30 III 1978 Zakopane), żona » Michała Orlicza. Geograf i klimatolog (studia na Uniw. Lwow. 1933, potem dr i doc.), w 1933-41 nauczycielka i następnie dyr. w szkołach średnich we Lwowie.Od 1948 była pracownikiem nauk., a w…
Orłowicz Mieczysław
Orłowicz Mieczysław (17 XII 1881 Komarno k. Lwowa - 4 X 1959 Warszawa). W 1906 -59 jeden z czołowych działaczy tur. i krajozn. w Polsce, a do 1939 także w dziedzinie organizacji sportu. Z wykształcenia był prawnikiem (dr 1905 na Uniw. Lwow.), studiował też historię sztuki. W 191…
Orłowski Tadeusz
Orłowski Tadeusz (13 IX 1917 Kazań nad Wołgą). Taternik i alpinista, z zawodu lekarz internista (nefrologia i transplantologia). Dyplom lekarza uzyskał na tajnym UW (1943), na którym był też wykładowcą, w 1949 dr. W 1954-55 dyr. Szpitala PCK w Korei, w 1962-75 prof. AM w Warszaw…
Orłowski Witold
Orłowski Witold (28 VII 1909 Essentuki na Kaukazie - 14 XI 1968 Durban, Afryka Pd.), brat » Tadeusza Orłowskiego. Taternik i alpinista, chemik. Turystykę w Tatrach uprawiał od 1922, taternictwo od 1927, od 1930 dokonując też pierwszych wejść. W 1939 walczył w kampanii wrześniowe…
Ormicki Wiktor Rudolf
Ormicki Wiktor Rudolf, do 1924 Nusbaum (1 II 1898 Kraków lub Staroniwa k. Rzeszowa - 17 IX 1941 Mauthausen). Geograf (studia na UJ 1926, dr), zajmował się zwł. geografią gospodarczą wsi i rolnictwa oraz demografią. Od 1923 asystent, a od 1935 adiunkt Inst. Geogr. UJ, w 1930 doc.…
Ornaczańska Przełęcz
Ornaczańska Przełęcz (1795, 1795 m). P.Najgłębiej wcięta przełęcz w grzbiecie Ornaku, między Zadnim Ornakiem a Pośrednim Ornakiem. Leży niżej od pobliskiej Siwej Przełęczy, która ogranicza Ornak od pd. Spod O.P. ku pn.-wsch. zbiega wielki Ornaczański Żleb.
Ornaczańska, Wielka Polana
Ornaczańska, Wielka Polana (ok. 1100-1140 m). P. Duża polana w dolnej części Pyszniańskiej Doliny nad zach. brzegiem Pyszniańskiego Potoku, nieco powyżej jego połączenia z Tomanowym Potokiem, u stóp wsch. zboczy góry Ornak. Przez jej dolny (pn.) kraniec przechodzi znakowany szla…
Ornaczański Potok
Ornaczański Potok (ok. 1600-1110 m). P. Lw. dopływ Pyszniańskiego Potoku powstający ze źródeł na wsch. stokach Pośredniego Ornaku i spływający Ornaczańskim Żlebem ku pn.-wsch. Na znacznych odcinkach woda O.P. ginie pod powierzchnią.
Ornaczański Żleb
Ornaczański Żleb (ok. 1150-1500 m). P. Wielki żleb na wsch. stokach góry Ornak, który spod Ornaczańskiej Przełęczy spada ku pn.-wsch., w kierunku górnego (pd.) końca Wielkiej Polany Ornaczańskiej. Żlebem tym płynie Ornaczański Potok.
Ornaczańskie, Wyżnie
Ornaczańskie, Wyżnie (ok. 1360 m). P. Płaśnia mn.w. w połowie odległości między Wielką Polaną Ornaczańską a Ornaczańską Przełęczą, po orogr. lewej stronie Ornaczańskiego Żlebu. Stały tu niegdyś past. budynki Hali Ornak.
Ornak
Ornak (1867 m). P. Wyniosła góra między Starorobociańską a Pyszniańską Doliną; jej długi grzbiet ciągnie się od Siwej Przełęczy ku pn. do Iwaniackiej Przełęczy. Trzy gł. wierzchołki Ornaku kolejno od pd. ku pn. to Zadni Ornak (1867 m, najwyższy), Pośredni Ornak (1853, 1854 m) i…
Ornak, Hala
Ornak, Hala. P. Dawna hala past. w Kościeliskiej Dolinie zajmująca dolną (pn.) połowę Pyszniańskiej Doliny, przeważnie po jej zach. stronie, u stóp góry Ornak i na jej wsch. stokach. Polany tej hali to Wielka Polana Ornaczańska i Mała Polanka Ornaczańska, a budynki past. stały t…
Orolín Michal
Orolín Michal (1 X 1943 Kravany, Spisz). Słow. taternik i alpinista, w Czechosłowacji jeden z czołowych; z zawodu mechanik lotniczy. W Tatrach przeszedł liczne nowe drogi o wielkich trudnościach: na pn.-wsch. ścianie Pośredniej Grani (w 1967 i zimą w 1968), na Żółtej Ścianie (19…
Oružinský Ján
Oružinský Ján (13 II 1895 - 28 IX 1961). Słow. taternik i alpinista, w 1929-33 sekr. JAMESu, a w 1949 jego wiceprezes. W latach 1930. był jednym z najlepszych słow. taterników. Prowadził szkolenie przewodników w Tatrach Słow. oraz szkolenie wspinaczkowe w skałkach na Słowacji i…
orzechówka Zwierzęta
orzechówka (Nucifraga caryocatactes), z rodziny Krukowatych (Corvidae). Ptak wielkości kawki, o upierzeniu brunatnym w białe perełkowate cętki na piersiach i brzuchu. Gnieździ się gł. w górach, rzadko i nielicznie w niektórych okolicach niżowych. Masywny dziób ułatwia orzechówce…
orzeł przedni
orzeł przedni czyli skalny (Aquila chrysaëos ), z rodziny sokołów (Falconidae ). Wspaniały ptak żyjący w górach, ale również i na niżu. Rozpiętość jego skrzydeł dochodzi do 230 cm. Dziób ma silny, zakrzywiony, u nóg po 4 palce opatrzone mocnymi szponami. Ubarwienie brunatne, w o…
orzesznica
orzesznica (Muscardinus avellanarius ), z rodziny pilchowatych (Muscardinidae ). Mały gryzoń, do 8 cm dług. ciała, z włochatym ogonem dług. do 7 cm. Sierść ma jasnorudawą, pierś i podgardle białe. Żyje w strefie lasów i kosodrzewiny, zamieszkuje zarośla, podszyt leśny, niekiedy…
Oscypek
"Oscypek". Czasopismo tatern., wydawane nieregularnie w Poznaniu w 1951-56 (razem 18 numerów powielanych z fotografiami) przez Koło Poznańskie Klubu Wysokogórskiego. Kolejni redaktorzy: Przemysław Kuleszyński (1951, nr 1), Ryszard W. Schramm (1952-54, nry 2 -13), Antoni Gąsiorow…
Osiecki Stanisław
Osiecki Stanisław (20 V 1875 Ciechanów - 12 V 1967 Warszawa). Krajoznawca, taternik, działacz turystyczny. Od 1905 b. czynny działacz ruchu lud. i polityk, w 1919-27 poseł i 1919-22 wicemarszałek Sejmu, w 1923 min. reform rolnych, w 1925-26 min. przemysłu i handlu, w czasie II w…
Osiecki Stefan
Osiecki Stefan (23 II 1902 Warszawa - 7 V 1977 Londyn), syn » Stanisława Osieckiego. Taternik, alpinista, narciarz, inż. architekt (Politechn. Warsz. 1929), grafik, filmowiec. Walczył w Wojsku Pol. w 1920 i w 1939 (w obronie Lwowa), po czym przez Węgry i Francję przedostał się d…
Osobita
Osobita (1687, 1687 m); Osobitá. S. Szczyt w bocznej grani Tatr Zach. nad Orawicami, między Doliną Bobrowiecką, Mihulczą, Błotną i Zuberską. Jest dobrze widoczny z Zakopanego ku zach., na krańcu Tatr. W gwarze podh. osobity = oddzielny, osobny, a w języku słow. osobitý = swoisty…
Ossowski Godfryd
Ossowski Godfryd (8 XI 1835 Kozarynówka, Ukraina - 16 IV 1897 Tomsk, Syberia). Geolog, archeolog i speleolog, jeden z pierwszych badaczy jaskiń tatrz. (także jaskiń Ałtaju). Członek Komisji Antropologicznej AU od 1878. W 1879-93 przebywał w Krakowie.W 1879-86 badał jaskinie Jury…
Osterwa
Osterwa (1984 m); Ostrva; Osterwa, Osterva; Oszterva. S. Wierch wznoszący się bezpośrednio ponad Popradzkim Stawem od pd.-wsch. strony, jako zakończenie pd.-zach. grani Tępej. Dobry punkt widokowy na otoczenie Mięguszowieckiej Doliny i zwł. Doliny Złomisk. Magistrala Tatrz. prze…
Osterwą, Przełęcz pod
Osterwą, Przełęcz pod ( 1959 m); Sedlo pod Ostrvou, Sedlo Ostrvy; Osterva-Sattel; Oszterva-nyereg. S.Szeroka, płytka przełęcz między Tępą a Osterwą, tuż koło wierzchołka tej ostatniej. Przez Przełęcz pod Osterwą przechodzi Magistrala Tatrz. wiodąc z Batyżowieckiej Doliny do Popr…
Osterwie, Igła w
Osterwie, Igła w (ok. 1890 m); Ihla v Ostrve; Elisenturm; Erzsike-torony. S. Wysmukła igła skalna w najwyższej części zach. urwisk Osterwy. Wspinaczki na Igłę w Osterwie mają dla taterników charakter raczej treningowy. Pierwsze wejście: Ernst Dubke i przew. Johann Franz sen. w 1…
Ostra
Ostra (2349, 2351 m); Ostrá; Ostra, Scharfkammspitze; Osztra. S.Drugi z kolei szczyt na wsch. od Krywania, między Krótką a Furkotem. Długa, boczna pd. grań Ostrej oddziela Furkotną Dolinę od Suchej Doliny Ważeckiej.
Ostra, Mała
Ostra, Mała (1712 m); Malá Ostrá, Malé Ostré. S. Niewielki szczyt w pd. grani Siwego Wierchu, pierwszy na pd. od jego wierzchołka.
Ostra, Wielka
Ostra, Wielka (1765, 1763 m) lub po prostu Ostra; Ostrá, Ostré. S. Piramidalny w kształcie szczyt w pd. grani Siwego Wierchu, pierwszy na pd. od Małej Ostrej.
ostrewka
ostrewka. W gwarze podh. ostrewka lub rzadziej ostrew to pień niewielkiego świerka z krótko obciętymi gałęziami. Wbity pionowo w ziemię służył na Podhalu do układania kopek siana, a w Tatrach oparty luźno bywał używany przez juhasów (potem także przez turystów) jako rodzaj drabi…
ostroga
ostroga. W taternictwie ostroga oznacza dolny koniec grzędy, żebra, filara itp., wcinający się w piarżyska niżej od reszty ściany lub przynajmniej od jej sąsiednich partii.
Ostrowski Tadeusz
Ostrowski Tadeusz (4 VII 1881 Wiedeń - 4 VII 1941 Lwów). Taternik i alpinista, lekarz (studia na UW i w Kazaniu 1906), wybitny chirurg, od 1923 prof. Uniw. Lwow., autor licznych prac naukowych.Był jednym z pierwszych pionierów nowoczesnego taternictwa bezprzewodnikowego. W 1903…
Ostrowski Wiktor
Ostrowski Wiktor (16 VI 1905 Jekatierinosław, potem Dniepropietrowsk - 19 I 1992 Warszawa). Taternik, alpinista, podróżnik, inż. budownictwa lądowego (Politechnika Warsz. 1936). Tatry poznał w 1924, a już od 1925 uprawiał taternictwo, zwł. w 1930-35, kiedy dokonał szeregu pierws…
ostrożeń głowacz
ostrożeń głowacz lub krótko głowacz (Cirsium eriophorum ), z rodziny Złożonych (Compositae ). Jest to roślina pokaźna, osiągająca nieraz ponad 1,5 m wys., o grubej, sztywnej łodydze, w górnej części zwykle rozgałęzionej. Liście w zarysie podługowate, głęboko pierzastodzielne, o…