Litera L
Lipták František Ludzie
Lipták František lub Fero (29 IX 1894 Kiezmark - 7 XI 1967 tamże, poch. w Bratysławie). Jeden z pionierów słow. taternictwa, działacz tur. (w KČST i KSTL) i narc. w Tatrach , z zawodu urzędnik. Z Tatrami zetknął się jako uczeń, gdy w czasie wakacji pracował w hotelach w uzdrowis…
Lipták Johann Ludzie
Lipták Johann (13 XII 1889 Wielka k. Popradu - 18 XII 1958 Warstein, RFN). Niemiec spiski, autor wielu prac hist. o Spiszu i Tatrach , działacz Karpathenvereinu (m.in. wiceprezes), w 1911-44 prof. historii i łaciny w gimnazjum niem. w Kiezmarku , w 1941-44 dyr. Institut für Heim…
Liptov Wydawnictwa
"Liptov"; Podtytuł: "Vlastivedný zborník". Nauk. dwurocznik regionalny, wydawany nieregularnie od 1970 przez Muzeum Lipt. w Rużomberku . Redaguje zespół, m.in. Emil Kufčák, Valéria Považanová, Ján Pavlík i Milan Petráš. Tematyka wszechstronna, dotycząca Liptowa i otaczających gó…
Liptov Wydawnictwa
"Liptov"; Słow. tygodnik regionalny, wydawany w Mikułaszu Lipt . od 10 VII 1968 jako kontynuacja tygodnika » "Nový Liptov ". Zawiera wiadomości z Liptowa , przeważnie bieżące.
Liptovsko-Oravské Noviny Wydawnictwa
"Liptovsko-Oravské Noviny". Regionalny miesięcznik słow., redagowany i wydawany przez Aurela Styka w Dolnym Kubinie na Orawie , a drukowany i ukazujący się w Rużomberku na Liptowie . Wydano dwa roczniki (1902-03 i 1903-04), razem 21 nrów. Kontynuacją tego miesięcznika była » "Or…
Liptowska Kotlina Miejsca
Liptowska Kotlina; Długość L.K. wynosi ok. 80 km, największa szer. ok. 20 km. Dno L.K. stanowią częściowo równiny, częściowo teren pagórkowaty, a w jej środku znajduje się wielki sztuczny zbiornik wodny: » Liptowskie Jezioro . L.K. ku wsch. poprzez niski dział wodny (Szczyrbski…
liptowski komitat
liptowski komitat; Liptovská stolica (župa), Liptovský komitát; Comitat Liptau, Liptauer Komitat (Gespanschaft); Liptó megye (vármegye); łac. comitatus Liptoviensis. S. Jednostka administracji państw. na dawnych Węgrzech, przez kilka stuleci obejmująca zasadniczo geogr. krainę »…
Liptowski Zbiór Inne
Liptowski Zbiór; Był to rodzaj małego muzeum (a właściwie zbiór okazów muzealnych), które na wniosek Rehora Urama-Podtatranskýego zostało w 1904 uchwalone przez zarząd miejskiego kasyna w Mikułaszu Lipt . Miał to być zbiór okazów geol., zool. i bot., a także starych dokumentów,…
Liptowskie Jezioro Woda
Liptowskie Jezioro; Nad pd.-wsch. brzegiem L.J. leży Mikułasz Liptowski . Wymiary L.J.: długość ok. 7 km, szerokość ok. 4,5 km, pow. 21,6 km2, pojemność całkowita 360 milionów m3.
Liptowskie Kopy Szczyty
Liptowskie Kopy; Za pośrednictwem Zaworów łączą się one w Gładkim Wierchu z gł. grzbietem Tatr Wysokich . Najwyższym szczytem L.K. jest Wielka Kopa Koprowa (2053, 2052 m). W dawnych czasach i aż do pierwszych lat po II wojnie świat. teren L.K. był często odwiedzany przez kłusown…
Liptowskie Mury Miejsca
Liptowskie Mury; Nazwę Liptowskie Mury czasem ograniczano do samego Szpiglasowego Wierchu (nawet samej jego kopuły szczytowej), kiedy indziej rozciągano i to rozmaicie: np. ku pd.-wsch. po Wrota Chałubińskiego lub nawet aż po Cubrynę , a ku pn.-zach. po Czarną Ławkę albo po Gład…
Liptowsko-Popradzka Kotlina Doliny
Liptów Miejsca
Liptów, w gwarze podh. Luptów ; L. leży całkowicie w granicach Słowacji. Z Polską (Podhalem ) graniczy poprzez Tatry Wys . i Zach . (od Cubryny po Wołowiec ), ze słow. Orawą poprzez Tatry Zach. (od Wołowca po Huciańską Przełęcz ) i poprzez Choczańskie Wierchy, a ze słow. Spiszem…
lis
lis (Vulpes vulgaris ). Znane zwierzę, należące do rodziny psów (Canidae), o rudawoszarawym futerku i puszystym ogonie, o spiczastym pysku i dużych uszach.W Tatrach Pol. żyje ok. 90 (w 1984) lisów; podchodzą nieraz aż w piętro kosówki, a nawet wyżej. Widuje się je czasem koło sc…
Lisowski Stanisław Ludzie
Lisowski Stanisław (11 II 1924 Wilno). Botanik (Uniw. Pozn. 1953, dr 1956), specjalizujący się w bryologii oraz taksonomii i florystyce roślin naczyniowych. Prof. Uniw. Pozn. (nadzw. 1979, zwycz. od 1989), od 1968 kier. Zakładu Geobotaniki. Autor ok. 180 prac naukowych. W 1956 u…
listwa skalna
listwa skalna lub po prostu listwa. W taternictwie oznacza wąziutki » gzyms skalny.
Litawiński Tadeusz Ludzie
Litawiński Tadeusz (2 V 1902 Podgórze-Kraków - 23 V 1986 Zakopane). Inż. budowlany, kolekcjoner dzieł sztuki. Od 1928 mieszkał w Zakopanem i prowadził tu własne biuro architektoniczno-budowlane. W czasie II wojny świat. był aresztowany przez gestapo, ale uciekł z transportu do n…
literatura
literatura. (Uwaga. Różnego rodzaju rękopiśmienne dokumenty z wiadomościami o Tatrach są omówione pod in. hasłami: archiwa i archiwalia, dokumenty lokacyjne, lustracje, poznanie Tatr, spiski, testamenty.) Okres pierwszy (wiek XVI). W tym okresie nie ma jeszcze żadnych druków poś…
litwor
litwor (Angelica archangelica, Archangelica officinalis) czyli arcydzięgiel, z rodziny Baldaszkowatych (Umbelliferae ). Roślina o liściach dużych, 3- lub 4-krotnie pierzastych, z dużą wydętą pochwą w miejscu ich przyczepu do łodygi. Kwiaty w baldaszkach, zielonawobiałe, drobniut…
Litworowa Dolina Doliny
Litworowa Dolina lub Litworowa Dolina Upłaziańska (bo należała do Hali Upłaz ); Ku Wielkiej Świstówce w Miętusiej Dolinie opada L.D. wielkim urwistym progiem. Turyści, którzy ze zwykłych, znakowanych szlaków przez Czerwone Wierchy zabłądzili do tej doliny, próbowali nieraz - zam…
Litworowa Dolina Doliny
Litworowa Dolina lub Litworowa Dolina Białowodzka; Litworową Dolinę, w której znajduje się Litworowy Staw , otaczają Litworowy Szczyt , Wielicki Szczyt i Hruba Turnia . Przez L.D. biegnie znakowany szlak tur., wiodący z Polany pod Wysoką na Polski Grzebień . Nazwa doliny pochodz…
Litworowa Jaskinia, Wielka Jaskinie
Litworowa Jaskinia, Wielka; Przed przyłączeniem do Wielkiej Jaskini Śnieżnej była to jedna z największych jaskiń tatrz.; szósta w Tatrach pod względem długości (ok. 4500 m) i głębokości (deniwelacja 361 m: -354, +7). Zwiedzanie W.L.J. jest b. trudne. Oprócz pionowych studni (głę…
Litworowa Przełęcz Przełęcze
Litworowa Przełęcz Przełęcze
Litworowa Przełęcz lub Litworowa Przełęcz Białowodzka; Dla taterników stanowi połączenie Wielickiej Doliny z górnym piętrem Kaczej Doliny . Pierwsze znane wejście: August Otto i przew. Pavel Čižák (Csizák) w 1897. Zimą: Maximilian Bröske i przew. Johann Hunsdorfer sen. w 1904. N…
Litworowe Spady Miejsca
Litworowe Spady; L.S. są ograniczone po bokach ścianami skalnymi Litworowego Ratusza (od pn.) i Mułowego Ratusza (od pd.-zach.). Przejście urwiska L.S. jest b. trudne i ryzykowne, toteż ulegali tu wypadkom turyści, którzy przy schodzeniu z Czerwonych Wierchów zabłąkali się do Li…
Litworowy Dzwon Jaskinie
Litworowy Dzwon lub Jaskinia pod Wantą; Deniwelacja 165 m (-151, +14), dług. ok. 400 m. Otwór jaskini znany już dawniej góralom. Jest trudno dostępna i była eksplorowana coraz głębiej w 1961 (krak. grotołazi Ryszard Rodziński i towarzysze, -28 m), 1964 (warsz. grotołazi, -144 m)…
Litworowy Grzbiet Miejsca
Litworowy Grzbiet, mylnie Ratusz lub Litworowy Ratusz; L.G. oddziela Kobylarzowy Żleb od dolnego odcinka Litworowej Doliny Upłaziańskiej w Czerwonych Wierchach .
Litworowy Przechód Przełęcze
Litworowy Przechód; Przez to siodełko prowadzi dogodne i nietrudne przejście z Kobylarzowego Żlebu do dolnego odcinka Litworowej Doliny Upłaziańskiej w Czerwonych Wierchach .
Litworowy Ratusz Szczyty
Litworowy Ratusz, dawniej po prostu Ratusz; L.R. stanowi zach. zakończenie » Litworowego Grzbietu .
Litworowy Staw Woda
Litworowy Staw lub Litworowy Staw Gąsienicowy; Częściowo zarasta go turzyca . Pomiary WIG z 1935: 0,48 ha, 116,5 x 66,4 m, głęb. 1,1 m. Nazwa L.S. pochodzi od litworu . Inna jego nazwa (też ludowa): Sobkowy Staw.
Litworowy Staw Woda
Litworowy Staw lub Litworowy Staw Białowodzki; W Litworowej Dolinie (odnodze Doliny Białej Wody ), u stóp pn.-zach. ściany Wielickiego Szczytu . Pomiary Wiktora Ormickiego z 1929: 1,720 ha, 170 x 158 m, głęb. 19,0 m. Pomiary Franza Stummera i Josefa Schaffera z 1929: 1,6709 ha,…
Litworowy Szczyt Szczyty
Litworowy Szczyt; Pierwsze wejście: August Otto i przew. Pavel Čižák (Csizák) w 1897. Zimą: Károly Fodor, Lajos K. Horn i Jenő Serényi w 1909. Nazwa Litworowego Szczytu pochodzi od leżącej u jego stóp Litworowej Doliny . Niem. nazwa Wagnerspitze i węg. nazwa Wagner-csúcs miały u…
Litworowy Upłaz Miejsca
Litworowy Upłaz; L.U. sięga ku pn. aż do górnego (wsch.) końca Litworowego Grzbietu . Na L.U. znajdują się otwory kilku jaskiń, m.in. Wielkiej Litworowej Jaskini , czyli obecnie najwyższy otwór Wielkiej Jaskini Śnieżnej , a także Niebieska Studnia.
Lityński Alfred Ludzie
Lityński Alfred (16 IX 1880 Bligrad, Besarabia - 23 III 1945 w transporcie kolejowym, poch. w Smoleńsku). Zoolog, wybitny limnolog i hydrobiolog (w tej dziedzinie pierwszy pol. ekolog), badacz fauny stawów tatrz. W szkole średniej i w czasie studiów przyr. na uniw. w Dorpacie (1…
lodospad Terminologia
1) Formacja lodowa, która się tworzy z zamarzania ściekającej wody i przypomina swym kształtem zamarznięty wodospad. Lodospady w Tatrach powstają najczęściej w żlebach, kominach i rynnach, na ich progach lub w stromszych odcinkach. Tworzą się również przez zamarzanie wodospadów…
lodoszreń Terminologia
Gruba, zlodowaciała skorupa na powierzchni śniegu, nie załamująca się pod ciężarem narciarza (» szreń).
Lodowa Baszta Szczyty
Lodowa Baszta; W pobliżu L. B., na pd.-wsch. od niej, jest otwór Lodowej Jaskini w Ciemniaku. Na niektórych mapach L.B. jest błędnie oznaczona nazwą Lodowiec, która jest nazwą lud. owej jaskini.
Lodowa Dolinka Doliny
Lodowa Dolinka; W górnej części dolinki znajduje się Lodowy Stawek . Przez L.D. prowadzą znakowane szlaki tur. na Lodową Przełęcz i Czerwoną Ławkę . Nazwa L.D. pochodzi od długo w lecie zalegających w niej śniegów i lodów.
Lodowa Jaskinia Litworowa Jaskinie
Lodowa Jaskinia Litworowa; Zwiedzanie jaskini jest trudne i uciążliwe z powodu jej ciasnoty. W początkowej części przez cały rok utrzymuje się śnieg i zalodzenie o zmiennym zasięgu, w lecie zwykle od otworu w głąb 70 m. Otwór jaskini wypatrzył z dala Marian Kruczek w czerwcu 196…
Lodowa Jaskinia Małołącka Jaskinie
Lodowa Jaskinia Małołącka; Długość jaskini ok. 100 m, deniwelacja ok. 25 m (-20, 5 m). W gł. komorze zastano lód grubości 5 m i nacieki lodowe oraz stawek dług. 2 m. Dostęp do wnętrza jaskini bywa zablokowany lodem. Jaskinię odkryli i zbadali Marian Kruczek i Stanisław Wójcik w 1