Litera N
niecierpek pospolity
niecierpek pospolity (Impatiens noli-tangere ), z rodziny Niecierpkowatych (Balsaminaceae ). "Nie cierpi, żeby go ruszać" - po polsku, "nie chce, żeby go dotykać" - po łacinie. Jego owoc - podłużna torebka, nawet lekko dotknięta gdy dojrzeje, pęka gwałtownie na pięć klapek, skrę…
Niedzickie Państwo
Niedzickie Państwo lub Dunajeckie Państwo, tj. dobra należące dawniej do posiadaczy Niedzickiego Zamku.PS. Prawdopodobnie już od końca XIII w. dobra te obejmowały Zamagurze Spiskie, w Tatrach Dolinę Białej Wody i Jaworową Dolinę z odnogami (od 1671 bez górnej części Koperszadów…
Niedzielski Leon
Niedzielski Leon (3 IV 1923 Hutka, pow. Gniezno). Leśnik, mgr inż. (Uniw. Pozn. 1952), nacz. inż. Dyrekcji Lasów Pomorsko-Szczecińskich 1952-59, dyr. Wolińskiego Parku Nar. 1960-72, dyr. Tatrz. Parku Nar. 1972-90. Od 1974 ogłaszał artykuły i różnego rodzaju opracowania związane…
Niedźwiedzi Przechód
Niedźwiedzi Przechód (ok. 1500 m). P.Siodełko między wierzchołkiem Skoruśniaka (1503 m) a najwyższą częścią Niedźwiedzia, za którym znajduje się Siwarowa Przełęcz.
Niedźwiedź
Niedźwiedź (ok. 1400-1550 m) lub Miętusi Niedźwiedź. P. Długi pas skał, których najwyższa część wznosi się tuż na pn.-zach. od Siwarowej Przełęczy (1531 m), oddzielając ją od Skoruśniaka (1503 m).Od swej kulminacji Niedźwiedź ciągnie się wąskim pasem skał w dół ku zach., w kieru…
Niedźwiedź
Niedźwiedź (1812, 1812 m) lub Pięciostawiański Niedźwiedź. P. Duża podłużna bula, najwyżej położona z kilku bul na stoku na pd. od Przedniego Stawu Polskiego, a sporo poniżej pn. ściany Miedzianego. Nazwa N. pochodzi od jego kształtu.
Niedźwiedź
Niedźwiedź (ok. 1660 m) lub Tomanowy Niedźwiedź. P. Wybitna grupa skał w zach. części Tomanowego Grzbietu, wysoko ponad Wolarskim Przechodem (na wsch. od niego), a na pn. od Niżniej Tomanowej Polany.
niedźwiedź brunatny Zwierzęta
niedźwiedź brunatny (Ursus arctos), z rodziny niedźwiedziowatych (Ursidae). Największe z żyjących obecnie w Tatrach (także na Babiej Górze i w Bieszczadach) zwierząt ssących. Żywi się przeważnie pokarmem roślinnym: owocami leśnymi, grzybami, pędami ziół i krzewów, chętnie jada m…
niedźwiedź jaskiniowy Zwierzęta
Żył w epoce lodowcowej w Europie, także i w Tatrach. Był znacznie większy od obecnie żyjącego niedźwiedzia brunatnego. Kości n.j. znajdują się niekiedy w jaskiniach tatrz., np. dość dużo w Magurskiej Jaskini. Nie wolno ich zabierać, ani poruszać z naturalnego położenia.
Niemiecka Drabina
Niemiecka Drabina (ok. 1990-2230 m); Nemecký rebrík; Deutsche Leiter; Német Létra. S. Duży, ukośny, piarżysty żleb wysoko w pn. ścianie Małego Kiezmarskiego Szczytu, wybiegający z wielkiego kotła (Złoty Kocioł 1986 m) w jednej trzeciej wysokości tej ściany w prawo ku górze na wy…
Niemierkiewicz Marian
Niemierkiewicz Marian (10 V 1877 Środa Wielkopolska - 25 X 1951 Gdynia). Księgarz i nakładca, muzyk, działacz społ. i kult., krajoznawca i taternik, działacz Pol. Tow. Tatrz. W 1900-01 pracował w Zakopanem w księgarni Leonarda Zwolińskiego, a własną księgarnię prowadził w Poznan…
Niesiołowski Tymon
Niesiołowski Tymon (2 X 1882 Lwów - 12 VI 1965 Toruń, poch. w Warszawie). Malarz i grafik (studia w krak. ASP 1903), także rzeźbiarz, w 1940-41 prof. w wileńskiej Szkole Sztuk Pięknych, w 1945-60 prof. uniw. w Toruniu (katedra malarstwa sztalugowego). Wystawiał od 1903 w kraju i…
Niesiołowski Witold
Niesiołowski Witold (4 VIII 1866 Suchy Grunt, pow. Dąbrowa Tarnowska - 7 I 1954 Bytom, poch. w Krakowie). Entomolog, specjalista od motyli większych (Macrolepidoptera ) i żądłówek (Aculeata ).Z zawodu był wojskowym (w armii austr. i od 1919 w wojsku pol. jako płk), ale wszystkie…
Niespodziane Stawki
Niespodziane Stawki; Studené plesá. S. Trzy niewielkie stawki w Staroleśnej Dolinie u stóp pd. ściany Strzeleckiej Turni, w Niespodzianym Ogródku. Są to: Niżni, Pośredni i Wyżni Niespodziany Stawek.Koło tych stawków znajdują się liczne niestałe oczka wodne: Niespodziane Oka. Z N…
Niespodziany Ogródek
Niespodziany Ogródek (ok. 1800 m); Strelecká plošina. S. Taras u podnóża pd. ściany Strzeleckiej Turni, powyżej dna Staroleśnej Doliny, na jej pn. stokach. Na tym tarasie leżą Niespodziane Stawki.N.O. jest niewidoczny z przebiegającej nieco poniżej niego znakowanej ścieżki turys…
Niespodziany Stawek, Niżni
Niespodziany Stawek, Niżni; Nižné Studené pleso, Studené pleso II. S. Jeden z trzech Niespodzianych Stawków w Staroleśnej Dolinie w Niespodzianym Ogródku. Pomiary pracowników TANAPu z 1961-67: pow. 0,100 ha, 50 x 40 m.
Niespodziany Stawek, Pośredni
Niespodziany Stawek, Pośredni; Prostredné Stu-dené pleso. S. Najmniejszy z trzech Niespodzianych Stawków w Staroleśnej Dolinie.
Niespodziany Stawek, Wyżni
Niespodziany Stawek, Wyżni (1802, 1808 m); Vyšné Studené pleso, Studené pleso I. S. Największy (pn.-zach.) z trzech Niespodzianych Stawków w Staroleśnej Dolinie. Pomiary pracowników TANAPu z 1961-67: pow. 0,150 ha, 76 x 33 m.
niesporczaki
niesporczaki (Tardigrada ). B. drobne zwierzątka, dług. od 0,05 do 1,2 mm, których pozycja systematyczna nie jest ustalona, niekiedy bywają zaliczane do stawonogów. Żyją na podłożu wilgotnym, wśród mchów, porostów, w darniach roślin naczyniowych, w wodzie, przy czym jedne gatunk…
nietoperze Zwierzęta
nietoperze (Chiroptera). Jedyne ssaki zdolne do aktywnego lotu. W Europie żyją tylko nietoperze małe (Microchiroptera), z których w Polsce spotyka się jedynie mroczki (Vespertilionidae) i podkowce (Rhinolophidae). W Tatrach występuje tylko kilka gatunków mroczków, m.in. w jaskin…
nietota
nietota. W gwarze podh. nazwa nadawana roślinie widłak wroniec (Hupertia selago, Lycopodium selago ) (» widłaki). Miała ona posiadać właściwości lecznicze oraz magiczne. Niekiedy nazwę tę przypisuje się omyłkowo in. roślinom.Nazwy tej użył Tadeusz Miciński jako tytułu jednej ze…
Niewcyrka
Niewcyrka lub Dolina Niewcyrka; Nefcerka, Nefcerská dolina; Neftzertal; Nefcer-völgy. S. Jedna z najważniejszych odnóg Koprowej Doliny (po jej wsch. stronie), między Hrubym Wierchem a Krywaniem. W N. znajdują się Teriańskie Stawy; z dolnego wypływa Niewcyrski Potok z Niewcyrskim…
Niewcyrska Polanka
Niewcyrska Polanka (ok. 1350-1400 m); Nefcerská polianka. S. Nad dolnym progiem Niewcyrki, wśród lasu nad pr. (pn) brzegiem Niewcyrskiego Potoku.Ok. 1880 zbudowano tu domek myśl. dla arcyks. Rudolfa oraz szopę dla służby i naganiaczy, w związku z polowaniami na kozice. Szopa słu…
Niewcyrska Przełęcz
Niewcyrska Przełęcz (ok. 2270 m); Nefcerské sedlo, dawniej Suchovodské sedlo i Krátke sedlo; Neftzerjoch, dawniej Sucha-Pass i Suchawodajoch; Nefcer-hágó, dawniej Szucha-hágó. S. Szeroka przełęcz między Ostrą a Krótką. Przez N.P. prowadzi łatwe przejście z Doliny Niewcyrki do Su…
Niewcyrski Potok
Niewcyrski Potok; Nefcerský potok; Neftzerbach; Nefcer-patak. S. Wypływa z Niżniego Teriańskiego Stawu, płynie Doliną Niewcyrką (na pewnej przestrzeni pod ziemią), tworzy » Niewcyrskie Siklawy i osiągnąwszy dno Koprowej Doliny wpada jako lw. dopływ do Koprowej Wody w jej środk.…
Niewcyrskie Siklawy
Niewcyrskie Siklawy; Nefcerské vodopády. S. Są to trzy piękne wodospady, jakie tworzy w swoim biegu Niewcyrski Potok. Pierwszy od dołu to Niżnia Niewcyrska Siklawa (Nižný Nefcerský vodopád, Malý vodopád). Następny to Pośrednia Niewcyrska Siklawa lub po prostu Niewcyrska Siklawa…
Niezabitowski Edward Feliks
Niezabitowski Edward Feliks, także Lubicz-Niezabitowski (30 V 1875 Bugaj k. Miłosławia, pow. wrzesiński - 5 XI 1946 Poznań). Lekarz i zoolog (studia lek. na UJ 1894-99, dr 1900 oraz studia przyr. tamże 1894-1902), prof. Uniw. Pozn. 1921-39 i 1945-46. W czasie okupacji niem. prac…
niezapominajka alpejska
niezapominajka alpejska (Myosotis alpestris ), z rodziny Szorstkoliściowych (Boraginaceae ). B. podobna do zwykłej niezapominajki błotnej, tylko kwiaty ma ciemniej i intensywniej niebieskie, właściwie szafirowe, a liście i łodygi szarawo owłosione.Jest to roślina wysokogórska, p…
Niska Ławka
Niska Ławka; Nízka lávka. S. Przełączka między Szczyrbskim Soliskiem a Młynickim Soliskiem w Soliskowej Grani.
Niska Przełęcz
Niska Przełęcz (1831, 1819 m); Nízke sedlo. PS. Przełęcz w gł. grani Tatr Zach., między Łopatą Chochołowską a Jarząbczym Wierchem. Z Jarząbczej Doliny można przejść przez N.P. do Jamnickiej Doliny.
Niski Wierch
Niski Wierch (896, 893 m). P. Wzgórze na pn.-wsch. od Wysokiego Wierchu (1016 m) w Bukowinie Tatrz., nad pr. (pd.) brzegiem Zarówieńskiego Potoku.
Niskie Turnie
Niskie Turnie (ok. 1700-1890 m). P. Zwarty pas skał nad górną częścią Jarząbczej Doliny, na pn. stokach Jarząbczego Wierchu.
Nitsch Kazimierz
Nitsch Kazimierz (1 II 1874 Kraków - 26 IX 1958 tamże). Językoznawca (UJ 1895, dr 1899), prof. UJ 1910-17, 1920-39 i 1947-52, kier. Zakładu Językoznawstwa PAN w Krakowie 1953-58. Członek koresp. AU 1911, czł. czynny PAU 1924, czł. PAN 1952. W czasie II wojny świat. wraz z in. pr…
Nitsch Matthias
Nitsch Matthias, znany wśród taterników jako Bubi Nitsch (ur. 1908). Spiskoniem. taternik, przewodnik tatrz., ratownik górski. W 1933-39 był jednym z najbardziej aktywnych taterników i najlepszych przewodników tatrz.; przebywał dużo w schronisku przy Zielonym Stawie Kiezmarskim,…
Nižňanský Jozef
Nižňanský Jozef (19 XII 1913 Rużomberk, Liptów). Słow. dziennikarz (studia dziennikarskie w Pradze 1936), działacz tur., autor przewodników turystycznych. Publikował liczne artykuły na różne tematy związane z turystyką w Tatrach i na Podtatrzu, a także na dalszych terenach Słowa…
niżni
niżni. W gwarze podh. i innych podtatrzańskich słowo to (wymawiane niźni ) oznacza: niższy, niżej położony. Występuje często w nazwach geogr., np. Niżnie Rysy. Poprawnie mówi się: niżni, niżnia, niżnie (a nie: niżny, niżna, niżne).
Niżni Staw Bystry
Niżni Staw Bystry (ok. 1843, 1837 m); Dolné Bystré pleso, Nižné Bystré pleso. S. Najniżej leżący z Bystrych Stawów w Bystrej Dolinie; znajduje się w gł. gałęzi tej doliny, na pd.-wsch. od Anusinego Oczka i kotliny zwanej Suchym Zadkiem.Pomiary Jerzego Młodziejowskiego z 1935: po…
nornica ruda Zwierzęta
Gryzoń, jeden z najliczniej występujących w tatrz. piętrach lasu i kosodrzewiny. Futerko na grzbiecie ma rude, po bokach szaropopielate, na brzuszku i piersiach białe. Żywi się nasionami, młodymi pędami i pączkami, bulwami i cebulkami roślinnymi. Jest większa niż ten sam gatunek…
Nosal
Nosal (1206, 1206 m). P.Lesisty, uwieńczony urwistymi skałami regiel wznoszący się nad Bystrem i Kuźnicami w Zakopanem, między Doliną Bystrej a Olczyską Doliną. Dawniej na wapiennych skałach N. rosły obficie szarotki, które zostały mocno wyniszczone przez niekulturalnych turystó…
Nosalem, Polana pod
Nosalem, Polana pod (ok. 920-955 m). P. Duża, pochyła polana u dołu pn. stoków Nosala, schodząca aż do domów na Bystrem i ul. Oswalda Balzera w Zakopanem.Popularne boisko narc. z kilkoma wyciągami narc. i dolną stacją wyciągu krzesełkowego na Nosal oraz dolną częścią i metą toru…