Litera N
Nosalowa Przełęcz
Nosalowa Przełęcz (1101, 1103 m), błędnie Przełęcz Obłaz. P. Między Nosalem a Nieborakiem. Przez przełęcz tę prowadzi z Kuźnic znakowany szlak na Nosal. Przechodzi też przez nią nartostrada z Gąsienicowej Hali do Kuźnic.
Noskiewicz Jan
Noskiewicz Jan (8 X 1890 Sanok - 27 VIII 1963 Warszawa, poch. w Rembertowie). Zoolog (entomolog i zoogeograf), wybitny specjalista grupy żądłówek (Aculeata) z rzędu błonkówek (Hymenoptera). Docent Uniw. Lwow. (od 1937), prof. Uniw. Wrocł. (1946-63). Autor licznych prac nauk., m.…
Noskowski Zygmunt
Noskowski Zygmunt (2 V 1846 Warszawa - 23 VII 1909 tamże). Kompozytor, dyrygent, krytyk muzycz., pedagog, prof. Konserw. w Warszawie. W 1861 był po raz pierwszy w Zakopanem i Tatrach (przy Morskim Oku). Potem bywał tam wielokrotnie chodząc w Tatry na wycieczki m.in. z Tytusem Ch…
Novák František Antonín
Novák František Antonín (20 X 1892 - 17 XII 1964). Czes. botanik, prof. uniw. w Pradze. Autor licznych nauk. i pop.-nauk. publikacji bot., głównie z terenu Czech i Słowacji. Z jego prac Tatr i Pienin dotyczą: Monografická studie o Dianthus plumarius (L.) ("Věst. Král. České Spol…
Novák Vítězslav
Novák Vítězslav, do 1892 używał imienia Viktor (5 XII 1870 Kamenice nad Lipou, okres Pelhřimov - 18 VII 1949 Skuteč, okres Chrudim). Wybitny czes. kompozytor, od 1909 prof. Konserw. w Pradze, taternik, alpinista. Po Tatrach chodził dużo, po raz pierwszy w 1897, po raz ostatni by…
Nové Obzory
"Nové Obzory", podtytuł od t. 4: Spoločenskovedný sborník východného Slovenska. Wydawca: Múzeum Slovenskej republiky rád v Prešove. Rocznik wychodzący od 1959 (w 1980 t. 22).Zasadniczo ogłasza prace nauk. i recenzje dotyczące wsch. Słowacji, a więc także Spisza oraz Tatr Biel. i…
Nový Liptov
"Nový Liptov". Słow. tygodnik regionalny, ukazujący się w Mikułaszu Lipt. w 1960-67 i w I poł. 1968. Powstał z połączenia trzech czasopism lipt.: "Tvárou k dedine" (w Rużomberku), "Nová dedina podtatranská" (w Mikułaszu Lipt.) i "Horný Liptov" (w Gródku Lipt.). Zawierał wiadmośc…
Nowa Dolina
Nowa Dolina, błędnie Nowy Żleb (ok. 1000-1600 m); Nová dolina, dolina Nového potoka; Novytal; Novy-völgy. S. Druga od zach. dolina na pn. stokach Tatr Biel., dług. ok. 3 km; płynie nią Nowy Potok. N.D. zaczyna się zaraz na pd.-zach. od Podspadów jako wąski i urwisty » Nowy Żleb,…
Nowa Leśna
Nowa Leśna lub Nowoleśna (746 m); Nová Lesná; Neu Walddorf; Alsóerdőfalva. S.Wieś na Spiszu, na pd.-wsch. od Dolnego Smokowca. Mieszk. 868 w 1980.Założyli ją Berzeviczyowie w XIII w.; pierwsza wzmianka o niej z 1315 pod nazwą Villa Menhardi. Od poł. XIX w. wielu mieszkańców prac…
Nowa Polanka
Nowa Polanka (1060 m); Nová Polianka. S. Małe osiedle (tylko sanatorium wojsk.) po pd. stronie Tatr przy Drodze Wolności, między Tatrz. Polanką a Wyżnimi Hagami, kilometr na zach. od Danielowego Domu. N.P. powstała dopiero po II wojnie świat., sanatorium otwarto w 1956.
Nowa Przełęcz
Nowa Przełęcz ( 1845 m); Nové sedlo. S. Szeroka przełęcz między Muraniem a Nowym Wierchem. Służy jako przejście z Gałajdówki w Jaworowej Dolinie do górnej części Nowej Doliny. Stanowi też najłatwiejszy dostęp do wierzchołka Nowego Wierchu.
Nowaczyński Adolf
Nowaczyński Adolf, także Neuwert-Nowaczyński (9 I 1876 Podgórze, obecnie Kraków - 3 VII 1944 Warszawa). Dramatopisarz, satyryk, poeta, publicysta. Ok. 1900 z powodu gruźlicy kilkakrotnie przebywał w Zakopanem na kuracji. Później (już wyleczony) też bywał w Zakopanem, ostatni raz…
Nowe Jaskinie Jaskinie
W N.J. poszukiwali dawniej skarbów górale z Jurgowa i in. okolicznych wsi. Istnieją góralskie opowiadania o przygodach, jakie tam spotkały poszukiwaczy, a znaki wyryte przez nich na ścianach Wyżniej Nowej Jaskini odkrył w 1910 i opisał István Győrffy. Badania naukowe N.J. przepr…
Nowe Podhale Wydawnictwa
Tygodnik regionalny, wydawany w Nowym Targu przez Podhalańską Spółkę Wydawniczą od 1 I 1993 do 4 II 1994. Redaktorzy nacz. kolejno: zespół (nry 1 i 2), Wojciech Borek (nry 3-13), Kazimierz Strachanowski (nry 14-57). Wiadomości głównie aktualne z Nowego Targu, ale także sporo z c…
Nowe Zakopane
"Nowe Zakopane". Dwutygodnik społeczno-kulturalny, wydawany w Zakopanem w 1992. Red.: Małgorzata Kardas. Ukazały się jedynie nry 1-5.
Nowe Źródło
Nowe Źródło (ok. 1350 m). S. Dość obfite źródło tuż powyżej górnej granicy lasu na dnie Nowej Doliny. Wytryskuje po wsch. stronie Nowego Potoku i zasila go swą wodą. Tuż poniżej N.Ź., też po wsch. stronie Nowego Potoku, stoi nowy domek myśl. TANAPu.
Nowicki Franciszek Henryk
Nowicki Franciszek Henryk (29 I 1864 Kraków - 3 IX 1935 Zawoja, syn » Maksymiliana Nowickiego. Poeta, jeden z najbardziej znanych piewców Tatr, także nowelista i tłumacz, taternik. Studia humanist. na UJ (1886-90) i w Wiedniu (1890-92), z zawodu nauczyciel gimnaz. (1894-1924). W…
Nowicki Jan
Nowicki Jan (1868 Warszawa - 1 XII 1937 Kraków). Działacz na polu turystyki tatrz. i taternictwa, prawnik, wieloletni pracownik zarządu miejskiego w Krakowie (sekr., potem starszy radca). Jego najżywsza działalność tatern. przypadła na 1901-08. Dokonał wówczas m.in. pierwszych p…
Nowicki Maksymilian
Nowicki Maksymilian, także Siła-Nowicki (9 X 1826 Jabłonów k. Kołomyi - 30 X 1890 Kraków). Jeden z czołowych pol. zoologów (studia na Uniw. Lwow. 1846-48, dr 1863), początkowo nauczyciel szkół podst. 1848-52 i średnich 1852-63, potem pierwszy polski prof. zoologii UJ 1863-90, cz…
Nowickiego, Przełęcz
Nowickiego, Przełęcz (ok. 2105 m). P. Siodełko stanowiące najniższe zagłębienie grzbietu łączącego Orlą Basztę z Wielką Buczynową Turnią, bllisko tej ostatniej. Przez przełęcz tę nie ma dogodnego przejścia z wyjątkiem szlaku Orlej Perci, która przechodzi tu trzymając się w pobli…
Nowiny Spisko-Orawskie
"Nowiny Spisko-Orawskie". Osobny dod. do »"Gazety Podhalańskiej". W 1919 ukazały się nry 1-6, w 1920 nry 1-15. Anonimowym redaktorem był Juliusz Zborowski. Wydawca: Związek Polaków Spiskich i Orawskich. Wydawano w Nowym Targu.
Nowobielska Hanka
Nowobielska Hanka (pseud.), właśc. Jarosława Janina Fiutowska (od 1937), z domu Łukasiewiczówna (11 V 1912 Łuczany k. Lwowa - 3 II 1992 Białka Tatrz.), córka nauczycieli. Poetka podh., zaliczana do ludowych ze względu na rodzaj twórczości (przeważnie w gwarze podh.), oryginalnej…
Nowopacký Jan
Nowopacký Jan, także Novopacký (1821 - 1908). Czes. malarz, pejzażysta. W czasie studiów w Wiedniu podróżował po Alpach i malował góry. Z lat 1853-56 pochodzi jego seria obrazów alpejskich. W 1862 został nauczycielem rysunków w rodzinie Coburgów, do których należał Sv. Anton na…
nowotarski, powiat
nowotarski, powiat. Po nowym podziale adm. Galicji w 1782, władze austr. włączyły Nowotarszczyznę (a więc dawne starostwo nowotarskie i starostwo czorsztyńskie) wraz z Limanowszczyzną, Sądecczyzną i ziemią grybowską do » cyrkułu sądeckiego. W 1867 ten ostatni został zlikwidowany…
nowotarskie, starostwo
nowotarskie, starostwo. Przed rozbiorami Polski s.n. obejmowało Tatry Pol. i Podhale, ale bez wsi leżących nad Dunajcem na wsch. od Waksmundu, wchodzących w skład ówczesnego starostwa czorsztyńskiego.Cała Orawa i większa część Spisza należały wtedy do Węgier, a ta część Spisza,…
Nowotarszczyzna
Nowotarszczyzna. Obszar obejmujący albo całe Podhale i Tatry Pol., albo łącznie dawne starostwo nowotarskie i starostwo czorsztyńskie, albo też jedynie Nowy Targ z częścią otaczającego go Podhala, o zasięgu często niesprecyzowanym.
Nowotny Gustaw
Nowotny Gustaw (12 XI 1882 Mikołajowice k. Tarnowa - 27 X 1944 Dachau). Lekarz (dr na UJ 1907), chirurg, od 1912 do 1939 w Zakopanem, narciarz turysta i lekarz TOPR. Autor prac o chir. leczeniu gruźlicy. W 1912-39 był dyrektorem szpitala w Zakopanem, równocześnie od 1912 do lat…
Nowotny Gustaw jun.
Nowotny Gustaw jun.(1910 Kraków - 1955 Zakopane), syn » dra Gustawa Nowotnego. Lekarz (Akad. Med. w Gdańsku 1952), chirurg, od 1953 w Sanatorium Dziecięcym na Bystrem w Zakopanem, narciarz turysta. Jego grób na nowym cment. w Zakopanem jest zarazem symboliczną mogiłą jego ojca.
Nowowiejski Feliks
Nowowiejski Feliks (7 II 1877 Wartembork = Barczewo, pow. olsztyński - 23 I 1946 Poznań). Kompozytor i dyrygent, dyr. Tow. Muzycznego w Krakowie (1909-14), prof. Konserw. w Poznaniu (1919-26).Skomponował m.in. Trzy pieśni weselne podhalańskie (na głos i fort.) oraz muzykę do ope…
Nowy Potok
Nowy Potok; Nový potok. S. Powstaje nad górną granicą lasu na dnie Nowej Doliny (ok. 1450 m) i płynie jej środkową i dolną częścią. Tuż powyżej górnej granicy lasu N.P. jest zasilony wodą z » Nowego Źródła. Nieco powyżej Podspadów N.P. wpada do Jaworowego Potoku (ok. 930 m) jako
Nowy Wierch
Nowy Wierch (1999, 2009 m); Nový vrch; Novy, Höhlenberg; Novy. S. Jeden z gł. szczytów Tatr Biel.; wznosi się w zach. części ich gł. grani między Muraniem a Hawranią. N.W. wysyła w pn.-zach. kierunku długą, skalistą grań zwaną Kominami Zdziarskimi; oddziela ona Hawranią Dolinę o…
Nowy Żleb
Nowy Żleb (ok. 1000-1100 m). S. Dolna część Nowej Doliny w Tatrach Biel., tworząca tu głęboki, stromy i wąski jar z licznymi progami skalnymi. Zob. też Nowa Dolina.
numulity
numulity (Nummulites ). Wielkie otwornice (pierwotniaki) żyjące w ciepłym morzu eoceńskim zalewającym przed wiekami Pratatry w trzeciorzędzie.Skały ze skamieniałymi, wielokomórkowymi skorupkami n. spotkać można w wielu miejscach u wylotu dolin reglowych; zwł. znana jest skałka u…
Nyárády Erasmus Iúlio
Nyárády Erasmus Iúlio, także Julius i Gyula (7 IV 1881 Ungeny = Ungheni, Mołdawia - 10 VI 1966 Budapeszt, poch. w Cluj). Rum. botanik z Siedmiogrodu (studia uniw. w Budapeszcie 1904). Profesor szkoły średniej w Kiezmarku 1904-11, potem w Rumunii. W 1922-42 dyrektor muzeum i ziel…
Nyka Józef
Nyka Józef (5 XII 1924 Łysinin k. Żnina). Taternik, alpinista, krajoznawca, publicysta, autor przewodników, red. "Taternika". W 1940-45 mieszkał na Podhalu, w 1944-45 był partyzantem w AK, gł. w Gorcach, także w Tatrach. Studia dziennikarskie w Warszawie 1947-50. Turystykę w Tat…
nyża
nyża. W taternictwie oznacza zagłębienie w skalistym terenie, co najmniej takich rozmiarów, aby zmieścił się człowiek, choćby w pozycji zgiętej. Bywają też znacznie większe nyże.Synonim przestarzały, już nie używany w taternictwie: nisza.