Litera S
Szontagh Miklós sen.
Szontagh Miklós sen., także Nikolaus (11 VIII 1843 Dolny Kubin, Orawa - 2 XII 1899 Nowy Smokowiec, poch. tamże w kościele ewang.), syn » Daniela Szontagha. Węg. lekarz (uniw. wiedeński 1868, dr), z zamiłowań także botanik, turysta, taternik i myśliwy. Już jako uczeń szkoły średn…
Szopiński Baltazar
Szopiński Baltazar (21 XII 1846 Nowy Targ - 1912 Kałusz). Prawnik, kolekcjoner tatrz. Pochodził z rodziny osiadłej w Nowym Targu, od młodych lat robił liczne wycieczki w Tatry i już w 1868 zaczął zbierać książki dotyczące tych gór. Znał Ludwika Zejsznera, Maksymiliana Nowickiego…
Szpara, Przełęcz
Szpara, Przełęcz (2176 m); Špára; Sparajoch; Spara-hágó. S. Przełęcz między Krywaniem a Krótką. Przez Przełęcz Szparę można przejść z Doliny Niewcyrki do Ważeckiej Doliny. Ścianę pod Przełęczą Szparą przebija naturalny, 18 m długi, stromy tunel skalny (właściwa Szpara, od której…
Szpiglasowa Przełęcz Przełęcze
Szpiglasowa Przełęcz (2114, 2110 m); Szpiglasové sedlo; Miedzianejoch; Miedziane-hágó. P. Między Szpiglasowym Wierchem a Miedzianem. Przez S.P. przechodzi znakowana ścieżka tur., stanowiąca jedno z dwóch najważniejszych połączeń Doliny Pięciu Stawów Polskich z Morskim Okiem (prz…
Szpiglasowe Perci
Szpiglasowe Perci. S. Dawna nazwa zwykłej, obecnie znakowanej ścieżki, wiodącej z Doliny Pięciu Stawów Pol. na Szpiglasową Przełęcz.
Szpiglasowe Stawki
Szpiglasowe Stawki (ok. 1760-1775 m). P.Cztery maleńkie stawki na pd. stokach Doliny Pięciu Stawów Pol., położone na pd.-wsch. od pd.-zach. końca Wielkiego Stawu, dość wysoko ponad nim.
Szpiglasowy Wierch Szczyty
Szpiglasowy Wierch (2172, 2172, 2172 m); Hrubý štít; Gruby, Liptauer Grenzberg; Gruby, Liptói-határhegy. PS. Zwornikowy szczyt w gł. grani Tatr Wys., stanowiący najwyższe wzniesienie między Wrotami Chałubińskiego a Czarną Ławką. Od Miedzianego (w bocznej grani) odd
Szpor Stanisław
Szpor Stanisław (5 IV 1908 Lwów - 10 IV 1981 Gdańsk, poch. w Krakowie). Elektrotechnik (Politechn. Warsz.), specjalista techniki wysokich napięć, taternik. Przed II wojną świat. docent Politechn. Warsz., po wojnie prof. Politechn. Gdańskiej. Walczył w wojsku pol. w kampanii fran…
szreń Terminologia
Niezbyt gruba, zmarznięta skorupa na powierzchni śniegu. Powstaje przez zamarznięcie nadtajałego poprzednio śniegu. Załamuje się pod ciężarem narciarza. Zob. też lodoszreń.
sztandarowe formy drzew Rośliny
sztandarowe formy drzew, zwane też chorągiewkowymi. Szczególna forma koron drzew w górach, zwł. świerków i limb, polegająca na rozwijaniu się konarów i gałązek tylko po jednej, odwietrznej stronie pnia. Wpływa na to wiatr, który działa w sposób mechaniczny wyginając i łamiąc od…
sztuka ludowa
sztuka ludowa. W samych Tatrach sztuka lud. (plastyczna) to prawie wyłącznie sztuka pasterzy tatrz., objawiająca się zarówno w ich własnych wytworach, jak i w takich rękodziełach twórców lud. z Podtatrza, które były użytkowane głównie lub w sposób szczególnie charakterystyczny p…
szturowcy
szturowcy (słow. štúrovci). Grupa słow. literatów i działaczy nar. skupionych koło » Ludovíta Štúra (1815-56) lub wyznających jego idee i program. W ich twórczości (zwł. w poezji) często występują Tatry i Krywań jako symbole wyzwolenia narodu słow. z niewoli, np. w wierszach » S…
Szubert Awit
Szubert Awit (3 VII 1837 Oświęcim - 27 V 1919 Szczawnica, poch. w kaplicy na cment.). Malarz (krak. SSP 1856 i w Rzymie 1856-59), fotograf zawodowy (uczeń Bohra i Angerera w Wiedniu 1860-63). W powstaniu 1863 był kurierem. W 1867 osiadł w Krakowie, gdzie otworzył zakład fotograf…
Szubert Leon Napoleon
Szubert Leon Napoleon (ok. 1913 - 8 II 1992 Warszawa). Turysta i taternik, wieloletni pracownik przemysłu leśnego. Wspinał się w Tatrach m.in. z Janem Sawickim i Tadeuszem A. Pawłowskim, swymi kolegami z gimnazjum zakopiańskiego. Znawca literatury alpin. i jej zbieracz, autor li…
Szukiewicz Maciej
Szukiewicz Maciej (13 V 1870 Sztokholm - 28 IX 1943 Kraków). Dramatopisarz, poeta, krytyk lit., tłumacz. Studia w Pradze (chemia), Lwowie i Krakowie (wydz. filoz. 1900). Od 1899 kustosz Muzeum Nar. w Krakowie, potem Domu Matejki. Co najmniej od 1890 bywał często w Zakopanem i pi…
Szukiewicz Wojciech
Szukiewicz Wojciech (26 I 1867 Sztokholm - X 1944 Grodzisk Mazowiecki), brat »Macieja Szukiewicza. Publicysta, działacz społ. (m.in. zakop. "Sokoła") i emigracyjny. Od 1891 lub wcześniej bywał dużo w Zakopanem i Tatrach. Pisywał wówczas do "Gazety Zakop." (1893) i zwł. do "Przeg…
Szumski Juliusz
Szumski Juliusz (5 IV 1926 Kraków). Taternik, alpinista, turysta, narciarz, z zawodu architekt (Politechn. Krak. 1952), mgr inż. 1956. W 1951-89 pracownik Krak. Biura Projektowo-Badawczego Budownictwa Przem.(od pomocnika techn. po głównego inż. specjalistę), m.in. był konsultant…
Szweykowski Jerzy
Szweykowski Jerzy (11 VII 1925 Kraków). Botanik, prof. Uniw. Pozn., kierownik Zakładu Genetyki Instytutu Biologii tamże, cz. koresp. (1973) i czł. rzecz. PAN (1989). Badania bot. w Tatrach prowadził od 1952, głównie nad wątrobowcami i z tej dziedziny od 1956 ogłosił szereg prac,…
Szymanowski Karol
Szymanowski Karol (6 X 1882 Tymoszówka, Ukraina - 29 III 1937 Lozanna, poch. w Krakowie w Grobach Zasłużonych na Skałce). Jeden z największych pol. kompozytorów, pianista, w 1927-29 dyr. Konserw. Muzycz. w Warszawie, w 1930-32 rektor Wyższej Szkoły Muzycz. tamże. Twórczość Sz. p…
Szymborski Wincenty Władysław
Szymborski Wincenty Władysław (5 IV 1870 Czartki Wielkie, pow. sieradzki - 9 IX 1936 Kraków). Zasłużony dyrektor zakop. dóbr Władysława Zamoyskiego w 1904-22, potem dóbr kórnickich w 1923-26.Uczestniczył b. aktywnie w różnych sprawach Zakopanego, np. w związku z budową nowego gm…
Szyszyłowicz Ignacy
Szyszyłowicz Ignacy (30 VII 1857 Granica, woj. kieleckie - 17 II 1910 Lwów). Botanik (UJ, dr 1883), bryolog, prof. WSR w Dublanach od 1891, potem prof. Uniw. Lwowskiego. Jeden z twórców i gł. działaczy Pol. Tow. Emigracyjnego. Bywał często w Zakopanem i prowadził wieloletnie bad…
Szyszyłowiczowa Anna
Szyszyłowiczowa Anna, żona » Ignacego Szyszyłowicza. Malarka. Pierwsza kobieta, która została członkiem Sekcji Tur. TT, już w pierwszym roku jej istnienia, w 1903. Z jej taternictwa wiadomo, że w latach 1893-97 weszła na Kozi Wierch Żlebem Kulczyńskiego przed założeniem tam sztu…