Litera S
Szczotami, Turnia nad
Szczotami, Turnia nad ( 1741 m). P. Wybitna turnia na końcu długiej, bocznej pd.-wsch. grani Zagonnego Wierchu w Wołoszynie. Swą urwistą wsch. ścianą Turnia nad Szczotami opada ku Wodogrzmotom.
Szczoty
Szczoty lub Szczoty Wołoszyńskie. P. Urwiste pn. i pn.-wsch. stoki Turni nad Szczotami w Wołoszynie opadające do Zagonnego Żlebu. Nazwa Szczoty jest czasem niewłaściwie rozciągana na wszystkie stoki Wołoszyna po stronie Doliny Roztoki.Nazwa geogr. Szczoty i termin szczoty (w gwa…
Szczuka Mieczysław
Szczuka Mieczysław (19 X 1898 Warszawa - 13 VIII 1927 w Tatrach, poch. na nowym cment. w Zakopanem). Artysta plastyk (malarz, grafik, rzeźbiarz), pionier fotomontażu w Polsce, wybitny taternik. Studiował w warsz. Szkole Sztuk Pięknych (od 1915). W 1919 zachorował na gruźlicę i w…
Szczyrba
Szczyrba (827 m); Štrba; Tschirba, Tschirben, Tschirm; Csorba, Csorba falu. S. Wieś we wsch. części Liptowa, ale już w dorzeczu Popradu, na pd. od Szczyrbskiego Jeziora. Dawniej należała do komitatu lipt., obecnie do powiatu Poprad. Mieszk. 3657 w 1980. Wieś wspomniana w dokumen…
Szczyrba Tatrzańska
Szczyrba Tatrzańska (915 m); Tatranská Štrba; Hochwald, Csorba, Tschirmer Station; Csorba, Csorba állomás. S. Osiedle, które się rozwinęło (zwł. po II wojnie świat.) koło stacji kolejowej, 4 km na pn. od wsi Szczyrba, a 12 km (szosą) na pd. od Szczyrbskiego Jeziora, przy gł. szo…
Szczyrbska Przełęcz
Szczyrbska Przełęcz; Štrbské sedlo; Csorbaer Scharte, Tschirmer Scharte, Zirbener Scharte; Csorbai-hágó. S. Najgłębiej wcięta przełęcz między Szczyrbskim Szczytem a Hrubym Wierchem, nad Młynicką Doliną i Hlińską Doliną.Nazwy pochodzą albo od nazw Szczyrbskiego Szczytu, albo wpro…
Szczyrbski Dział
Szczyrbski Dział (ok. 900 m), dawniej Wysoki Bór; Štrbské rozvodie, Štrbský prah; Hochwald. S.Szeroki, rozłożysty, rozpłaszczony grzbiet (rodzaj wyżyny z drobnymi wzniesieniami i kotlinkami), oddzielający górną (zach.) część Popradzkiej Kotliny od górnej (wsch.) części Liptowski…
Szczyrbski Szczyt
Szczyrbski Szczyt (2385 m); Štrbský štít; Csorbaer Spitze, Tschirmer Spitze, Zirbener Spitze; Csorbai-csúcs. S. Wybitny szczyt Tatr Wys., wznoszący się między Hlińską Doliną a Młynicką Doliną, na wsch. od Hrubego Wierchu.Na S.S. wchodzono od dawna, m.in. kartografowie. Pierwsze…
Szczyrbskie Jezioro
Szczyrbskie Jezioro (1350, 1346 m), dawniej także Szczerbskie Jezioro; Štrbské pleso; Csorbaer See, Tschirmer See; Csorbai-tó. S. Jedno z największych jezior tatrz., położone po pd. stronie Tatr na tarasie między wylotem Furkotnej Doliny a Młynickiej Doliny, popod pd.-wsch. końc…
Szczyrbskie Jezioro
Szczyrbskie Jezioro (1350 m); Štrbské Pleso; Szentiványi-Csorbasee, Bad Tschirmer-See; Szentiványi-Csorbató, Csorba-fürdő. S.Miejscowość leżąca przy jeziorze o tej samej nazwie (po słow. jest różnica w pisowni), najwyżej położona w Słowacji. Mieszk. 984 w 1980. Jest to jeden z g…
Szczyrbskie Jezioro, Nowe
Szczyrbskie Jezioro, Nowe (ok. 1320 m); Nové Štrbské Pleso, dawniej Móryho osada; Neu Csorbaer See, Neu Tschirmer See; Móry-telep, Újcsorbató-Mórytelep. S. Małe osiedle nad jeziorem o tejże nazwie. Nad pd. brzegiem stoi dom wczasowy "Baník", u stóp wzgórza » Kłot.Osiedle powstał…
Szczyrbskie Jezioro, Nowe
Szczyrbskie Jezioro, Nowe (1318, 1315 m); Nové Štrbské pleso; Neu Csorbaer See, Neu Tschirmer See; Új-csorba-tó. S.Małe jezioro, pół km na pd.-wsch. od Szczyrbskiego Jeziora. Wzdłuż wsch. brzegu N.S.J. biegnie szosa, która ze Szczyrby Tatrz. dochodzi do Szczyrbskiego Jeziora. Na…
szczyt Terminologia
Wybitna, samodzielna góra. Nazwy tej używa się również na oznaczenie samego wierzchołka góry, ale w praktyce tur. i tatern. lepiej tego unikać, gdyż jest dwuznaczne. Górale podh. nazywają szczyt czyli górę zazwyczaj wierchem, a słowo gwarowe szczyt (scyt) oznacza u nich (jeżeli…
Szelągowski Stanisław
Szelągowski Stanisław (7 IV 1884 Antonowo k. Łomży - 15 IX 1953 Brzeziny k. Łodzi). Lekarz, taternik. alpinista, działacz tur. i społeczny. Od ok. 1918 mieszkał w Brzezinach, przez wiele lat był dyrektorem szpitala powiatowego, pełnił różne funkcje społ. w samorządzie miejskim.…
Szeligiewicz Marian
Szeligiewicz Marian (13 VII 1911 Grybów - 10 II 1987 Zakopane, poch. w Nowym Sączu). Lekarz (radiolog i specjalista od medycyny sport.), długoletni pracownik i kier. poradni sport. w Zakopanem, pilot, narciarz, taternik, ratownik górski, od 1943 czł. TOPR, potem Grupy Tatrz. GOP…
Szentiványi
Szentiványi (ród), także Szent-Ivany i Szent-Iványi. Węg. ród szlachecki, jeden z najstarszych rodów ziemiańskich na Liptowie, z siedzibą w Św. Janie Lipt. (węg. Szent-Iván lub Szentiván, słow. Svätý Ján). Wspólne były początki lipt. rodów Szentiványi, »Pongrác, » Szmrecsányi, »…
Szentiványi József
Szentiványi József (1817 Budapest - 1906). Właściciel wielkich posiadłości na Liptowie i w Tatrach (od Grani Baszt i Szczyrbskiego Jeziora po Krywań), działacz Węg. Tow. Karp. (MKE).W 1872 postawił nad pd. brzegiem Szczyrbskiego Jeziora pierwszy tu budynek, domek myśl., w którym…
Szentiványi Márton
Szentiványi Márton lub Martin (20 X 1635 lub 1633 Św. Jan Lipt. 8 (29?) III 1705 Tyrnawa). Węg. jezuita, polihistor, profesor m.in. w Monachium, Wiedniu i Tyrnawie.Jego gł. dzieło (o charakterze encyklopedycznym): Curiosiora et selectiora variarum scientiarum miscellanea (Tyrnav…
Szepesfalvy János
Szepesfalvy János, pierwotnie Szurák János (15 V 1882 Lewocza - 6 I 1959 Budapeszt). Węg. botanik (bryolog), od 1905 pracownik Węg. Muzeum Nar. w Budapeszcie.Jego prace o mchach dotyczą też Tatr i Spisza, np. Adatok Északmagyarország móháflórájához ("Bot. Közlem." 1908, 1911), M…
Szepesi Hiradó
"Szepesi Hiradó". Węg. czasopismo regionalne wychodzące na Spiszu w 1922-39.
Szepesi Hirlap
"Szepesi Hirlap". Węg. dziennik regionalny wychodzący w Nowej Wsi Spiskiej w 1903-04 jako spiska mutacja jakiegoś dziennika budapeszteńskiego. W lutym 1904 połączył się z dziennikiem » "Szepesi Lapok".Dziennik "Szepesi Hirlap" wychodził też w 1924-25.
Szepesi Hirnök
"Szepesi Hirnök" (1909-18). Węg. tygodnik regionalny wychodzący w Lewoczy na Spiszu jako węg. kontynuacja niemieckojęzycznego » "Zipser Bote", również w numeracji swych roczników: XLVII-LVI; nazwa "Zipser Bote" pozostała zresztą jako dodatkowy tytuł.Kontynuacją czasopisma "Szepe…
Szepesi Lapok
"Szepesi Lapok" (1885-1918). Jedno z gł. czasopism węg. na Spiszu, wychodzące w Nowej Wsi Spiskiej (rocz. I-XXXIV), w 1885-1903 jako tygodnik, potem różnie, 3-7 razy tygodniowo.
Szepesmegyei Történelmi Társulat
Szepesmegyei Történelmi Társulat, niem. Zipser Historische Gesellschaft, słow. Spišský dejepisný spolok (Spiskie Tow. Historyczne), z siedzibą w Lewoczy. Powstało 18 XII 1883, przestało istnieć w 1946. Jego celem było badanie i propagowanie historii Spisza (łącznie z Tatrami), o…
Szepesmegyei Történelmi Társulat Évkönyve
"Szepesmegyei Történelmi Társulat Évkönyve". Rocznik nauk. wydawany w Lewoczy na Spiszu przez Spiskie Tow. Historyczne (» Szepesmegyei Történelmi Társulat), zrazu regularnie corocznie, potem z przerwami.Za lata 1885-91 ukazały się roczniki I-VII (red. Kálmán Demkó), potem np. ro…
Szermentowski Józef
Szermentowski Józef, do 1860-62 także Szermętowski (16 II 1833 Bodzentyn k. Kielc - 6 IX 1876 Paryż, poch. w Montmorency). Malarz, pejzażysta (także malarstwo rodzajowe). Studia w warsz. Szkole Sztuk Pięknych (1852-57). Od 1860 mieszkał w Paryżu (odwiedził Pireneje). Wystawiał d…
Szeroka Dolina
Szeroka Dolina lub Szeroka Dolina Jaworzyńska; Široká dolina; Širokatal, Sirokatal, Breitberg Tal; Siroka-völgy. S. Największa dolina wcinająca się od pn. w grupę Szerokiej Jaworzyńskiej. Odgałęzia się od Jaworowej Doliny zaraz powyżej Jaworzyny Spiskiej. W górnej części S.D. zn…
Szeroka Dolina Bielska
Szeroka Dolina Bielska lub po prostu Szeroka Dolina; kotol pod Širokým sedlom; Breites Tal, Kessel des Breiten Feldes. S. Jest to gł. górna odnoga Doliny do Regli, powyżej jej wysokiego progu skalnego (Reglane Spady, ok. 1300-1500 m). Ograniczona jest przez pn. ramię Szalonego W…
Szeroka Jaworzyńska
Szeroka Jaworzyńska (2221, 2210 m); Široka, Javorinská Široka; Široka, Siroka, Javoriner Siroka; Siroka. S. Najwyższy szczyt rozłożystego gniazda górskiego znajdującego się na pd. od Jaworzyny Spiskiej, a na pn. od Jaworowych Turni, między dolną częścią Jaworowej Doliny z jednej…
Szeroka Przełęcz
Szeroka Przełęcz lub Szeroka Przełęcz Jaworzyńska (2039 m); Široké sedlo; Širokasattel, Siroka Sattel; Siroka-nyereg. S. Bezpośrednio na pd. od szczytu Szerokiej Jaworzyńskiej, którą oddziela od Jaworowych Turni. Przez S.P. można przejść z dolnej części Doliny Białej Wody do Zie…
Szeroka Przełęcz Bielska
Szeroka Przełęcz Bielska (1832, 1830 m) lub krótko Szeroka Przełęcz; Široké sedlo, Široké pole; Breiter Sattel, Breites Feld; Szélesmező. S. Między Płaczliwą Skałą a Szalonym Wierchem. Spod S.P.B. ku pn.-wsch. spada Szeroka Dolina Bielska, górna odnoga Doliny do Regli.Znakowana…
Szerokie Pole Bielskie
Szerokie Pole Bielskie lub po prostu Szerokie Pole (ok. 1500-1900 m); Široké pole; Breites Feld; Szélesmező. S. Szerokie, trawiaste wsch. zbocze Płaczliwej Skały, ograniczone od góry jej wsch. grzędą i pd.-wsch. granią, a opadające aż do dna Szerokiej Doliny Bielskiej.S.P.B. się…
Szerokie Upłazy
Szerokie Upłazy (1991, 1985 m); Široké Úplazy, mylnie Kotlová; Siroki Uplazi. S. Najwybitniejsze wzniesienie w długim pd.-wsch. grzbiecie Bystrej (2248 m), mn.w. w jego środku.
Szilágyi'ego, Altana
Szilágyiego, Altana (1267, 1263 m) lub Pomnik Szilágyiego; - ; Szilágyi-Denkmal, Aussichtsturm auf dem Kämmchen; Szilágyi-emlék. S. Żelazobetonowy pawilon widokowy tuż poniżej Siodełka Smokowieckiego, przy pierwszym od góry zakręcie szosy do Starego Smokowca. Przed wyrośnięciem…
szkoły taternictwa
szkoły taternictwa i turystyki górskiej. Pierwsza tego rodzaju szkoła w Polsce, to Szkoła Taternictwa, zorganizowana z ramienia Koła Zakop. KWPTT przez Zofię Radwańską-Kuleszynę (-Paryską) w 1939. Szkoła ta mieściła się w już dziś nie istniejącym, maleńkim dwuizbowym starym schr…
szlaki turystyczne
szlaki turystyczne w Tatrach to trasy, którymi chodzą turyści. W dolnych partiach Tatr s.t. prowadzą często drogami jezdnymi, a poza tym przeważnie ścieżkami i to albo specjalnie zbudowanymi do celów tur., albo pierwotnie do celów innnych, np. myśl. czy past. (» ścieżki). Czasem…
Szmrecsányi
Szmrecsányi (ród). Węg. ród szlachecki na Liptowie, z siedzibą we wsi lipt. Smreczany (węg. Szmrecsán, słow. Smrečany) i stąd jego nazwisko. Ród ten wywodzi się od komesa Bogomera, podobnie jak kilka in. rodów ziemiańskich na Liptowie; zob.: Szentiványi (ród). Do Szmrecsányich n…
Szokalski Jan
Szokalski Jan (8 I 1913 Warszawa - 7 X 1961 w Tatrach, poch. w Warszawie). Turysta, taternik i grotołaz, mgr filozofii UW, z zawodu nauczyciel szkół średnich w Biłgoraju i Poroninie, potem red. w warsz. wydawnictwie "Wiedza Powszechna".Jest autorem dwóch przewodników: Dolina Koś…
Szontagh Dániel
Szontagh Dániel (3 I 1809 Záskalie, Orawa - 4 IV 1867 Tyrnawa, Słowacja). Węg. prawnik, z zamiłowań historyk i botanik. Był on na Orawie urzędnikiem komitatu (1830-49) i sędzią (1850-58) w Dolnym Kubinie, potem w Trenczynie i od 1861 w Tyrnawie. Opublikował szereg swych prac his…
Szontagh Miklós jun.
Szontagh Miklós jun., także Nikolaus (1882 - 25 VII 1963 Lewocza, poch. w Wielkiej k. Popradu). Węg. lekarz, taternik i działacz tur. (KV). Był wnukiem » Daniela Szontagha, a synem założyciela Nowego Smokowca (» Szontagh Miklós sen.) i po ojcu długoletnim lekarzem nacz. tamże.Pr…