Litera S
Suchy Potok Sielnicki
Suchy Potok Sielnicki lub po prostu Suchy Potok; Suchý potok. S. Główny strumień Suchej Doliny Sielnickiej. Powstaje na wysokości ok. 1300 m z połączenia kilku strug płynących ze stoków Siwego Wierchu, Małej Ostrej i Wielkiej Ostrej.Na obszarze Suchej Doliny potok ten tylko przy…
Suchy Potok, Wielki
Suchy Potok, Wielki (ok. 1200-925 m). P. Główny potok Wielkiej Suchej Doliny, orogr. prawej odnogi Chochołowskiej Doliny. Nieco powyżej Siwej Polany potok ten wpada do Chochołowskiego Potoku jako jego prawoboczny dopływ.
Suchy Potok Zuberski
Suchy Potok Zuberski lub po prostu Suchy Potok; Suchý potok. S. Płynie spod Siwego Wierchu ku pn.-zach., dnem Suchej Doliny Zuberskiej, po czym na wysokości 825 m wpada do Siwego Potoku jako jego prawoboczny dopływ.
Suchy Wierch
Suchy Wierch (1539, 1539 m). P.Lesisty, uwieńczony skałkami regiel między górnymi partiami Doliny Białego i Strążyskiej Doliny. Od Sarniej Skały oddziela go Czerwona Przełęcz, a od Giewontu (od pn. ściany Długiego Giewontu) odgranicza go Niżnia Sucha Przełęcz i Wyżnia Sucha Prze…
Suchy Wierch Kondracki
Suchy Wierch Kondracki (1890, 1890 m); Suchý vrch Kondracký. PS.Niezbyt wybitny szczyt w gł. grani Tatr Zach., tuż na wsch. od Kondrackiej Kopy, od której oddziela go Przełęcz pod Kondracką Kopą.
Suchy Wierch Olczyski
Suchy Wierch Olczyski ( 1225 m) lub po prostu Suchy Wierch. P. Lesisto-skaliste wzniesienie w Olczyskiej Dolinie, które od swego wierzchołka (na pn.-zach. od Królowej Polany) wysyła wybitny grzbiet ku zach., potem ku pn.-zach., ponad Olczyskie Wywierzysko i Olczyską Polanę. Grzb…
Suchy Wierch Tomanowy
Suchy Wierch Tomanowy (1860, 1860 m). PS.Podrzędne wzniesienie w pn. grani Tomanowego Wierchu Polskiego, między jego wierzchołkiem a Tomanową Przełęczą.
Suchy Wierch Waksmundzki
Suchy Wierch Waksmundzki ( 1485 m). P. Lesisty regiel między Waksmundzkim Przysłopem a Ostrym Wierchem, ponad Waksmundzką Polaną i Doliną Filipką.
Suchy Zadek
Suchy Zadek (ok. 1850-1870 m); Suchý zadok; Suchy Zadok, Suhi Zadok. S. Kotlina stanowiąca odnogę Bystrej Doliny po jej zach. stronie. Nad S.Z. wznoszą się: Mała Bystra, Zadnia Kopa i Skrajna Kopa, a na dnie S.Z. znajduje się Anusine Oczko.Na starszych mapach nazwa S.Z. była myl…
Suchy Żleb
Suchy Żleb (ok. 900-1200 m). P. Niewielka dolinka wcinająca się od pn. w masyw Łysanek między Strążyską Doliną a Doliną za Bramką. Przeciąwszy Drogę pod Reglami na wys. 915 m, S.Ż. ciągnie się jeszcze kawałek w dół ku pn., w stronę osiedla Mraźnica. Płynący Suchym Żlebem potocze…
Suleja Andrzej
Suleja Andrzej lub Jędrzej, właśc. Tylka-Suleja (5 I 1855 Kościelisko - 8 IX 1915 Zakopane). Podh. pisarz lud., jeden z pierwszych spisujących swoje własne opowiadania, a także Sabały, z którym się przyjaźnił. Czytać, pisać i rachować nauczył go (gdy pasał bydło w Miętusiej Doli…
Sunderland Jan
Sunderland Jan (7 II 1891 Warszawa - 3 IX 1979 tamże). Fotografik, współzałożyciel i czł. hon. Związku Polskich Artystów Fotografików, prawnik (uniw. w Moskwie 1909-13 i w Paryżu 1913-14).Był wielkim miłośnikiem i częstym bywalcem Podhala i Tatr. Tematyka tatrz. i podh. zajmuje…
Surdel Jan
Surdel Jan (19 IX 1939), brat » Jerzego Surdela i » Małgorzaty Surdel-Nykowej. Taternik, alpinista, operator telewizyjny.Wspinał się dużo w Tatrach, np. w 1958 z Jerzym Biedermanem dokonał IV wejścia drogą Długosza na Kazalnicę Mięguszowiecką, a w 1964 z Bernardem Uchmańskim wsz…
Surdel Jerzy
Surdel Jerzy (10 VIII 1935 Kraków). Taternik, alpinista, reżyser film. i telewiz.; studia na UW (polonistyka 1957) i Państw. Wyższej Szkole Teatr. i Film. w Łodzi (dyplom 1969).Pracował w TV Katowice (od 1957) i TV Kraków (1974), w 1962-65 wykładał realizację telewiz. w Inst. Fi…
Surdel-Nykowa Małgorzata
Surdel-Nykowa Małgorzata, właśc. Krystyna Małgorzata (19 IX 1939 Słupia Stara), siostra » Jana i Jerzego Surdelów, żona » Józefa Nyki. Taterniczka, mgr filologii pol., nauczycielka.W 1957-60 jedna z czołowych taterniczek pol. wspinających się w zespołach kobiecych na drogach o w…
Surzycka Jadwiga
Surzycka Jadwiga (28 V 1858 Warszawa - 10 II 1941 Pabianice), córka dra Tytusa Chałubińskiego, od 28 XI 1878 żona » Jana Alfonsa Surzyckiego. Przez wiele lat mieszkała w Zakopanem w swej willi "Jadwiniówka", zbudowanej dla niej przez jej ojca w 1886.Wraz z bratem, Ludwikiem Chał…
Surzycki Jan Alfons
Surzycki Jan Alfons (8 III 1850 Lublin? - 5 I 1915 Wiedeń), zięć dra Tytusa Chałubińskiego, mąż jego córki Jadwigi. Prawnik, ekonomista, przemysłowiec (w Warszawie, Petersburgu, Sosnowcu i Łodzi), działacz społ. i oświatowy. Uczestniczył w niektórych wycieczkach tatrz. dra Chału…
Suski Augustyn
Suski Augustyn, także Gustaw (8 XI 1907 Szaflary - 26 V 1942 Oświęcim). Poeta, prozaik, publicysta, działacz lud., z zawodu nauczyciel, instruktor i kier. uniwersytetów ludowych. Z urodzenia był góralem podhalańskim. Większość jego twórczości publicyst. dotyczy Podhala, zwłaszcz…
Sutor Wawrzyniec Augustyn
Sutor Wawrzyniec Augustyn, drugie imię jako zakonne (15 IV 1837 Wysoka k. Jordanowa - 4 X 1907 Szaryski Szczawnik = Šarišský Štiavnik, dawniej Sósfüred, wsch. Słowacja). Ksiądz, zakonnik, turysta, działacz TT. Od 1881 przeor klasztoru Augustianów w Krakowie, w 1891-1904 komisarz…
Suza Jindřich
Suza Jindřich (12 I 1890 Třebíč, Morawy - 19 XI 1951 Praga, poch. w Třebíč). Czes. botanik (uniw. w Brnie, dr 1924), lichenolog, geobotanik, prof. uniw. w Pradze od 1936. Autor b. licznych prac, zwł. o porostach, z terenu całej Czechosłowacji, także z Tatr i Podtatrza. W Tatrach…
Svaz československých horolezců
Svaz československých horolezců (Związek Czechosłowackich Taterników). Powstał w 1946 przez zjednoczenie następujących czes. i słow. stowarzyszeń tatern. i alpin.: Klub alpistů českých, horolezecké odbory Klubu českých turistů, horolezecké odbory Vysokoškolského sportu oraz JAME…
Svoboda Pravdomil
Svoboda Pravdomil lub Pavel (1 IV 1908 Prostějov, Morawy - 16 III 1978 Družec, okres Kladno). Czes. inż. leśnik, dendrolog (studia w Pradze 1932), ekolog, prof. 1948. W Tatrach prowadził badania nad lasem, jego górną granicą i nad ekologią lasu oraz nad poszczególnymi gatunkami…
swastyka
swastyka. Ornament lub symbol, który w swej typowej postaci ma kształt krzyża o równych ramionach, zgiętych na końcach pod kątem prostym (górne ramię albo w prawo, albo w lewo). S. o b. rozmaitych kształtach znajduje się na najstarszych zabytkach Indii, Iranu itd. W sanskryckim…
Sybir
Sybir (990 m); Sibír. S. Osiedle przy Drodze Wolności, w zach. części Nowego Smokowca. Powstało w latach międzywoj., a od 1958 rozrosło się dzięki wybudowaniu tu wielkich bloków mieszkalnych (poniżej Drogi Wolności) dla stałej ludności Smokowców.Przez I wojną świat. stała tu wil…
syderyt
syderyt. Węglan żelaza, minerał barwy jasnobrunatnożółtawej, wartościowa ruda żelaza. Występuje w granicie jako żyły lub naskorupienia.Większe ilości s. znajdowano niegdyś w Tatrach Zach., zwł. w Ornaku, gdzie też ongiś był dobywany, póki złoża się nie wyczerpały. W pn. filarze…
Sydow Albrecht
Sydow Albrecht (1799 Poczdam - 1861 Magdeburg). Niem. geograf, badacz Tatr, zawodowy oficer (topograf) armii pruskiej (doszedł do stopnia generała). Zachęcony geogr. wykładami o Tatrach, wygłaszanymi w 1820 przez prof. Karola Rittera w Berlinie, S. (wówczas porucznik) odbył podr…
syfon
syfon. Korytarz jaskini, którego strop znajduje się poniżej poziomu wody płynącej lub stojącej w tym miejscu jaskini. S. można nieraz przebyć nurkowaniem, czasem tylko przy użyciu specjalnego sprzętu. Syfony mogą być okresowe (przy wyższym poziomie wody) lub stałe. Najdłuższy sy…
Syfony
Syfony lub Grupa Syfonów. Grupa taterników (przeważnie krakowskich), która w latach międzywoj. była b. czynna taternicko, a organizacyjnie działała w krak. i warsz. STAZS oraz w STPTT.Ta nieformalna, ale rzeczywiście istniejąca grupa taterników powstała na przełomie 1925-26 z in…
Sýkora Ján
Sýkora Ján. Jeden z pierwszych narciarzy w Tatrach. Pochodził ze wsi Szczyrba. Przed I wojną świat. był pracownikiem zarządu lasów państw. przy Szczyrbskim Jeziorze i jednym z jego obowiązków było przynoszenie poczty ze Szczyrby, co w zimie wykonywał na nartach.Już ok. 1900 stał…
Sýkora Július
Sýkora Július (18 III 1940 Tesáre nad žitavou = Tesárske Mlyňany, okres Nitra). Słow. astronom (uniw. w Bratysławie 1962, dr), od 1962 pracownik Instytutu Astron. SAV w Łomnicy Tatrz. i jego dyr. od 1979, autor prac nauk. związanych ze Słońcem i aktywnością słoneczną. Lit. - "ES…
Sykta
Sykta (zm. przed 1870). Jeden z pierwszych fotografów tatrz. Pracował w Krakowie jako urzędnik, a dodatkowo zajmował się fotografią. Jego zdjęcia stereoskopowe Krakowa były b. rozpowszechnione. Ok. 1860 zrobił przeszło 30 zdjęć w Tatrach.Prawdopodobnie był autorem 17 stereoskopo…
symbolizm tatrzański
symbolizm tatrzański. Prąd umysłowy, ujawniający się w literaturze pol. i słow., traktujący Tatry (lub poszczególne ich szczyty: Łomnicę, Krywań) jako symbol aspiracji i dążeń nar. zarówno pol. jak i słow., także wszechsłowiańskich. Ze znanym ogólnoeuropejskim symbolizmem w sztu…
Szafer Tadeusz Przemysław
Szafer Tadeusz Przemysław (8 I 1920 Kraków), syn » Władysława Szafera. Architekt, urbanista, historyk sztuki (tajna Politechn. Warsz. 1943-44, UJ 1945-47, Politechn. Krak. 1949, dr 1957), pracownik nauk. Politechn. Krak. od 1963, prof. od 1980, a od 1984 dyr. Kierownictwa Odnowi…
Szafer Władysław
Szafer Władysław (23 VII 1886 Sosnowiec - 16 XI 1970 Kraków). Wybitny botanik (systematyka i geografia roślin, fitosocjologia, paleobotanika, historia botaniki), jeden z czołowych pol. działaczy w dziedzinie ochrony przyrody, prof. UJ (1918-60), organizator i dyr. Instytutu Bota…
Szaffka Tihamér
Szaffka Tihamér (ok. 1890?). Węg. taternik, chemik (Politechn. Budapeszt., dr).Przed I wojną świat. był jednym z bardziej aktywnych taterników węg., w lecie i zimie, dokonując szeregu pierwszych wejść, np. I wejście zim. na Jastrzębią Turnię w 1909.W 1910-32 ogłosił kilka artyku…
Szafirska Aleksandra
Szafirska Aleksandra, z domu Łaptaś (10 VII 1942 Zakopane), żona » Ryszarda Szafirskiego. Taterniczka, alpinistka (czł. Klubu Wysokogórskiego), przewodnik tatrz. od 1966, instruktor narc. PZN, mgr geografii, nauczycielka w zakop. szkole podstawowej.W 1973 uczestniczyła w pol. wy…
Szafirski Ryszard
Szafirski Ryszard (1 X 1937 Sosnowiec). Taternik, alpinista, ratownik tatrz., inż. elektronik, fotograf górski. Taternictwo zaczął uprawiać w 1959 i przeszedł wiele najtrudniejszych dróg, a Grań Tatr w rekordowym wówczas czasie 6 dni (w 1964 z Adamem Zyzakiem). W zimie przeszedł…
Szaflarski Józef
Szaflarski Józef (21 XI 1908 Tarnów - 11 XI 1989 Katowice). Geograf, od 1946 prof. UJ, od 1956 prof. Wyższej Szkoły Ekon. i Uniw. Śląskiego w Katowicach. Przed II wojną świat. prowadził przez szereg lat badania nauk. w Tatrach i na Podtatrzu, zwł. nad stawami tatrz., ogłaszając…
Szaflary
Szaflary (ok. 650 m). P. Wieś podh. nad rz. Białym Dunajcem, nieco na wsch. od nowej szosy Kraków-Zakopane i od linii kolejowej (od Nowego Targu 5,6 km, od Zakopanego 15,7 km). Mieszk. 2800. Duża mleczarnia spółdzielcza, do niedawna fabryka nart, kamieniołom, niegdyś Uniw. Ludow…
Szaflary, Państwo
Szaflary, Państwo lub dobra szaflarskie. P. W 1773, po śmierci ostatniego nowotarskiego starosty pol., dobra król. na Podhalu włączono do austr. dóbr kameralnych, do tzw. Dominium Nowotarskiego (dawne starostwo nowotarskie i czorsztyńskie). Dobra te, w celu ich rozprzedaży, podz…