Litera S
Spöttl Ignaz
Spöttl Ignaz (1836 Wiedeń - 1892 tamże). Austr. malarz. W latach 1870-tych i 1880-tych był stałym gościem w Parku Husza w Popradzie i stamtąd podejmował częste wycieczki w Tatry i po Spiszu. Był jednym z założycieli Muzeum Tatrzańskiego w Wielkiej. Wiele swoich obrazów o tematyc…
spór o Morskie Oko
spór o Morskie Oko. Był to spór między Węgrami a Polską, zaś po rozbiorach Polski: między Węgrami a Galicją (wówczas austriacką) o tereny przygraniczne obejmujące m.in. Morskie Oko i Dolinę Rybiego Potoku. Spór ten zakończył się definitywnie w 1902 wyrokiem międzynarodowego sądu…
Spravodaj Oravského Múzea
"Spravodaj Oravského Múzea" (Dolný Kubín). Wydawany był nieregularnie w 1980-85 (jeden lub dwa zeszyty rocznie) przez » Muzeum Orawskie w Dolnym Kubinie, poniekąd jako kontynuacja rocznika » "Zborník Oravského Múzea". Miał podobny charakter, ale skromniejsze rozmiary. Red.: Pete…
Sprawozdanie Komisji Fizjograficznej
"Sprawozdanie Komisji Fizjograficznej". Rocznik nauk. wydawany w Krakowie w 1867-1939, zrazu przez Tow. Naukowe Krakowskie (1867-72), potem przez Akademię Umiejętności, razem 73 tomy. Już w 1867-71 w każdym tomie tego rocznika pojawiały się ważne prace dotyczące Tatr i Podtatrza…
Sprawozdanie Towarzystwa Tatrzańskiego
"Sprawozdanie Towarzystwa Tatrzańskiego". W latach kiedy były przerwy w ukazywaniu się »"Pamiętnika Towarzystwa Tatrzańskiego", w jego zastępstwie wydano osobno "Spraw. TT": za lata 1885 (wyd. 1886), 1888 (wyd. 1889), 1889 (wyd. 1890) i 1890 (wyd. 1891). Oprócz części sprawozdaw…
Sprudin Sergiusz
Sprudin Sergiusz (2 II 1913 Stracza Mała, pow. święciański, Litwa). Opearator i reżyser filmów dokumentalnych, od 1945 w Warszawie. W jego obfitej twórczości (często nagradzanej) znajdują się także filmy o tematyce tatrz. Był on autorem zdjęć (operatorem) filmów Wielki redyk (19…
srebro
Nie okreslony
Sriezniewski Izmaił Iwanowicz
Sriezniewski Izmaił Iwanowicz (1 (13) VI 1812 Jarosławl nad Wołgą - 9 (21) II 1880 Petersburg). Wybitny ros. filolog, slawista, prof. uniw. od 1842 w Charkowie i od 1846 w Petersburgu, od 1849 członek ros. Akademii Nauk. Już w 1832 wydał w Charkowie zbiór słowackich pieśni ludow…
Stabeler Hans
Stabeler Hans, znany też jako Johann Niederwieser. Jeden z najznakomitszych przewodników alpejskich, zginął w 1902 na wycieczce w Alpach. Chodził po Tatrach w 1899 jako przewodnik alpinisty niem. » Ludwika Darmstädtera. Dokonali oni wówczas dwóch pierwszych wejść: Żlebem Karczma…
Stabrowska Julia Łucja
Stabrowska Julia Łucja (7 I 1895 Warszawa - 26 III 1974 tamże). Malarka (warsz. SSP 1923), pejzażystka i portrecistka, tłumaczka literatury franc. i angielskiej. Swoje obrazy (olej i akwarela) wystawiała często w 1924-52, na wystawie indywidualnej w 1951 w Krakowie.Często przeby…
Stach Jan
Stach Jan (8 III 1877 Rzeszów - 28 VII 1975 Kraków). Zoolog (UJ 1900), w 1900-25 nauczyciel gimnazjalny w Krakowie, tamże dyrektor Muzeum Przyr. PAU (potem PAN) w 1925-39 i 1945-60; prof. od 1951, czł. PAU 1923 i PAN 1958.Zajmował się głównie owadami bezskrzydłymi (Apterygota ),…
Stache Guido
Stache Guido (28 III 1833 Namslau = Namysłów, woj. opolskie - 11 IV 1921 Wiedeń). Niem. geolog (studia we Wrocławiu i Berlinie), w 1856-1902 pracownik (w 1892-1902 dyr.) Geol. Reichsanstalt w Wiedniu.Autor wielu prac geol. z terenu Słowacji, Tatr i Pienin, np. Aufnahmen im Gebie…
Stacja Badań Niwalnych Instytutu Meteorologii i Go
Stacja Badań Niwalnych Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej na Hali Gąsienicowej. Jej początkiem była Stacja Meteorologiczna PIHM, która w 1960 została oddzielona organizacyjnie od » Stacji Naukowej Inst. Geogr. PAN na Gąsienicowej Hali, pozostając jednak we wspólnym budyn…
Stacja Badawcza Instytutu Geografii i Przestrzenne
Nie okreslony
Stacja Meteorologiczna w Zakopanem
Stacja Meteorologiczna w Zakopanem. Przed 1867 może już robiono jakieś sporadyczne lub okresowe obserwacje meteor. w samym Zakopanem czy w Kuźnicach, brak jednak konkretnych danych. Pierwszą zakop. stację meteor. prowadził Eugeniusz Janota z ramienia Komisji Fizjogr. Tow. Nauk.…
Stacja Naukowa Instytutu Geografii PAN
Stacja Naukowa Instytutu Geografii PAN na Hali Gąsienicowej. Powstała w 1953 przez przejęcie »Stacji Naukowej Pol. Tow. Geogr. przez Instytut Geografii PAN, który następnie w 1975 zmieniając własną nazwę przemianował również swą placówkę tatrz., najpierw na: Stacja Badawcza, a o…
Stacja Naukowa Polskiego Towarzystwa Geograficzneg
Stacja Naukowa Polskiego Towarzystwa Geograficznego na Hali Gąsienicowej.Powstała w 1948 i mieściła się w drewnianym budynku powyżej Murowańca. Spełniała funkcje Stacji Meteorologicznej PIHM i prowadziła badania głównie klimatol. i niwalne pod opieką nauk. swego inicjatora i org…
Stacja Obserwacyjna Instytutu Geografii i Przestrz
Stacja Obserwacyjna Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN na Hali Gąsienicowej. Pod tą nazwą istnieje od 1979 jako dotąd ostatnie przekształcenie nazewniczo-organizacyjne » Stacji Naukowej Instytutu Geografii PAN na Hali Gąsienicowej.
Staff Leopold
Staff Leopold (14 XI 1878 Lwów - 31 V 1957 Skarżysko-Kamienna, poch. w Warszawie). Poeta (jeden z czołowych liryków pol. XX w.), dramaturg, tłumacz, redaktor. Czł. PAL (1933) i jej wiceprezes (1934-39). Do I wojny świat. mieszkał we Lwowie, od 1918 przeważnie w Warszawie. Od 189…
Staich Tadeusz
Nie okreslony
stalagmit
stalagmit, dawniej (np. u Antoniego Rehmana) słup. Jedna z form » nacieków jaskiniowych, o kształcie słupa lub stożka narastającego ku górze na dnie korytarza lub komory jaskiniowej.W jaskiniach lodowych, a nieraz i w innych występują też stalagmity lodowe tworzące się z kapiące…
stalagnat
stalagnat, także kolumna naciekowa. Jedna z form » nacieków jaskiniowych, powstała z zespolenia stalaktytu ze stalagmitem. Nieraz taki stalagnat ma kształt kolumny, zwykle przewężonej w połowie swej wysokości.
stalaktyt
stalaktyt, dawniej także (np. u Antoniego Rehmana) sopleniec. Jedna z form » nacieków jaskiniowych o kształcie sopla zwisającego ze stropu jaskini i narastającego coraz bardziej na długość.W jaskiniach lodowych (czasem i w innych) spotyka się też stalaktyty lodowe, tj. sople lod…
Stanikowe Siodło, Niżnie
Stanikowe Siodło, Niżnie (ok. 1120 m). P. Siodło między Małym Reglem (tuż na pd. od jego wierzchołka) a Czerwonym Gronikiem.
Stanikowe Siodło, Wyżnie
Stanikowe Siodło, Wyżnie (ok. 1275 m). P. Siodło między Hrubym Reglem a Czerwonym Gronikiem, ponad górnym końcem Stanikowego Żlebu. Prowadzi przezeń czerwono znakowany szlak tur. ze Stanikowego Żlebu na Miętusi Przysłop. Do W.S.S. przytyka Jaworzynka Miętusia.
Staników Potok
Staników Potok lub Stanikowy Potok. P. Powstaje z połączenia kilku potoczków w górnej części Stanikowego Żlebu. Po jego opuszczeniu płynie dalej na pn., po czym między osiedlami Sobczykówka i Groń (we wsi Kościelisko) na wys. 906 m wpada do Antałowskiego Potoku jako jego lw. dop…
Staników Żleb
Staników Żleb lub Stanikowy Żleb. P. Niewielka dolinka wcinająca się w pn. stoki regli między Doliną Małej Łąki a Kościeliską Doliną. Zaczyna się nad Nędzówką we wsi Kościelisko, przy Drodze pod Reglami, a wybiega na Jaworzynkę Miętusią i Wyżnie Stanikowe Siodło.Nazwa Stanikoweg…
Stanisławski Jan
Stanisławski Jan (24 VI 1860 Olszana, Ukraina - 6 I 1907 Kraków). Malarz, pejzażysta, studiował w Warszawie (u Gersona), Krakowie i Paryżu, od 1897 prof. ASP w Krakowie, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli impresjonizmu polskiego.Malował małego formatu pejzaże, pełne liryz…
Stanisławski Wiesław
Stanisławski Wiesław (15 XI 1909 Lublin - 4 VIII 1933 w Tatrach, poch. w Warszawie). Czołowy taternik lat 1928-33, w okresie bujnego rozwoju taternictwa zdobywczego. W 1933 ukończył studia handlowe. W Tatrach był po raz pierwszy w 1925. Od 1926 do 1933 uprawiał taternictwo każde…
Stano Pavol
Stano Pavol (26 XII 1910 Rużomberk - 11 VI 1988 Bratysława, poch. w Marcinie). Słow. etnograf, historyk, bibliograf i bibliotekarz (w 1941-46 w Muzeum Lipt. w Rużomberku).Wśród jego licznych prac etn. i hist. niektóre dotyczą Liptowa i Spisza (np. Zdziar), a z opublikowanych pra…
stanowisko
stanowisko lub stanowisko asekuracyjne. Na drodze tatern. jest to możliwie dogodne miejsce, z którego taternik asekuruje wspinającego się towarzysza.
Stara Jaworzynka
Stara Jaworzynka (1464 m) lub po prostu Jaworzynka; Javorinka; Javorinka; Javorinka. S. Lesiste wzgórze między Czarną Doliną Podspadzką a Doliną Bielskiego Potoku. Prawie poziomy grzbiet szczytowy tego wzgórza jest oddzielony Starym Siodłem od pn.-wsch. grani Hawrani.
Stara Leśna
"Stara Leśna" (905 m); "Stará Lesná". S. Przystanek kolei elektr. między Tatrz. Łomnicą a Tatrz. Leśną, nad pr. brzegiem Zimnej Wody.
Stara Leśna
Stara Leśna (725 m), dawniej także Staroleśna; Stará Lesná: Altwalddorf; Felsőerdőfalva, Óleszna. S. Wieś na Spiszu, na wsch. od Dolnego Smokowca, a 3,5 km na pd.-wsch. od Tatrz. Łomnicy, nad lw. (wsch.) brzegiem Zimnej Wody. Mieszk. 762 w 1980.Wieś istniała już w 1294, założona…
Stara Polana
Stara Polana (ok. 1350-1430 m); Stará polana. S. Obszerna polana, nachylona nad górnym końcem Czarnej Doliny Podspadzkiej, a ograniczona grzbietem szczytowym Starej Jaworzynki i pn. stokami Hawrani.
Stara Robota, Hala
Stara Robota, Hala. P. Dawna hala past., która obejmowała prawie całą Starorobociańską Dolinę (z jej zboczami), bez Iwaniackiej Doliny.Nazwa hali pochodzi od starych, opuszczonych kopalni ("stara robota") na zach. zboczach Ornaku.
Stare Siodło
Stare Siodło (1411 m), dawniej po prostu Siodło; sedlo Starej polany, Sedlo. S. Rozłożysta przełęcz między dolnym końcem pn.-wsch. grani Hawrani a szczytowym grzbietem Starej Jaworzynki. Od pn.-zach. pod Stare Siodło podchodzi rozległa Stara Polana, a spod tej przełęczy ku wsch.…
Stare Szałasiska, Dolina Doliny
Odnoga Kasprowej Doliny, otoczona od pn.: Jaworzyńskimi Turniami (Zawratem Kasprowym) i Kopą Magury, od wsch.: Uhrociem Kasprowym, od pd.: Bałdą.
Starek Edyta
Starek Edyta (21 X 1911 Warszawa - VIII 1983 tamże). Etnografka (studia na UW), pracowała w 1948-56 w zakop. Muzeum Tatrzańskim, od 1950 jako kier. jego działu etnogr., prowadząc równocześnie badania terenowe na Podtatrzu Polskim. Artykuły i prace związane z etnografią tego regi…
Starmach Karol
Starmach Karol (22 IX 1900 Mszana Dolna - 2 III 1988 Kraków). Botanik (UJ 1925, dr 1927), algolog, hydrobiolog, ichtiolog, organizator i kier. Zakładu Biologii Wód PAN w Krakowie 1954-65, prof. UJ 1956-65, czł. koresp. PAN 1969, czł. rzecz. 1976, autor licznych prac nauk. i podr…