Litera W
Wiśniewski Wojciech Wiesław
Wiśniewski Wojciech Wiesław (25 XI 1957 Poznań). Taternik, taternik i alpinista jaskiniowy, speleolog, publicysta, bibliograf, fotograf górski. Autor ponad 500 prac o tematyce jaskiniowej. W. l. 1980-1989 działacz "Solidarności" (w 1982 skazany i więziony) i niezależny wydawca.…
Witkiewicz Stanisław
Witkiewicz Stanisław (21 nie 8 V 1851 Poszawsz k. Szawel, Żmudź, Litwa - 5 IX 1915 Lowrana=Lovran nad Adriatykiem, Austria, potem Jugosławia, poch. na starym cment. w Zakopanem). Malarz, literat, krytyk malarski, działacz społ., twórca stylu zakopiańskiego. Studia malarskie (186…
Witkiewicz Stanisław Ignacy
Witkiewicz Stanisław Ignacy, pseud. Witkacy (24 II nie III 1885 Warszawa - 18 IX 1939 Jeziory=Wielikije Oziera k. Dąbrowicy, Polesie, obecnie Ukraina), syn malarza » Stanisława Witkiewicza. Malarz, teoretyk sztuki, dramaturg, powieściopisarz, filozof. Znaczną część życia spędził…
Witowski Stanisław
Witowski Stanisław z Popowa, syn » Stanisława Witowskiego, wielkorządcy krakowskiego. Kasztelan sandomierski, w 1655-66 starosta nowotarski. W 1666 na mocy przywileju król. cedował starostwo nowotarskie na rzecz Jana Wielopolskiego. W czasie, gdy W. był starostą nowotarskim, kró…
Witowski Stanisław
Witowski Stanisław, ojciec starosty nowotarskiego, » Stanisława Witowskiego. Wielkorządca krakowski, ok. 1616-24 zarządzał też starostwem nowotarskim pobierając za to pensję, a dochody przekazując do skarbu królewskiego. Miał on od króla generalny przywilej zakładania wsi. Za je…
Witów
Witów (ok. 800 m). P. Wieś rozciągnięta wzdłuż górnego biegu Czarnego Dunajca, na pd. od Chochołowa; 1300 mieszk. Wieś powstała na pocz. XVII w., założona przez wielkorządcę krakowskiego Stanisława Witowskiego, od którego nazwiska pochodzi nazwa wsi. Objęła ona swoimi granicami…
Władysiuk Edward
Władysiuk Edward (16 III 1941 Kobryń, Polesie). Taternik, alpinista, przewodnik tatrz., ratownik górski, farmaceuta (Akad. Med. w Lublinie 1964), kier. aptek zakopiańskich. W młodości uprawiał zawodniczo pływanie i podnoszenie ciężarów (piąte miejsce na mistrzostwach Polski), z…
własnościowe sprawy
własnościowe sprawy. W najdawniejszych czasach, z których zachowały się pisemne dokumenty dotyczące tego regionu (XII-XIII w.), Tatry wraz z Podtatrzem były własnością królewską. Tatry Pol. wraz z Podhalem należały do króla pol., a Tatry Węg. wraz z Orawą, Liptowem i Spiszem do…
Włodek Jan
Włodek Jan (31 VIII 1885 Dąbrowica k. Bochni - 19 II 1940 Kraków). Agronom, gleboznawca, fizjolog roślin (studia we Wrocławiu, Fryburgu i Berlinie 1908, tamże dr 1910), od 1923 prof. UJ. Prowadził badania gleboznawcze i łąkarskie m.in. na Podhalu i w Tatrach; w 1925-37 wydał z t…
Włodek Maciej
Włodek Maciej (22 XII 1944 Rabka), wnuk » Jarosława Iwaszkiewicza. Geolog (UW 1971 mgr), taternik. Jego pracą magisterską było Zdjęcie geologiczne utworów czwartorzędowych otoczenia Doliny Waksmundzkiej w Tatrach. Z tego opublikował potem pracę Czwartorzęd rejonu Doliny Waksmund…
Włosienica
Włosienica (ok. 1310 m). P. Mała śródleśna polana między szosą do Morskiego Oka a Rybim Potokiem, tuż na pn.-wsch. od Szałasisk, a od Morskiego Oka 1,6 km. Na W. zbudowano parking samochodowy i pawilon gastronomiczny. Nazwa pochodzi od rosnącej tu trawy, zwanej przez górali włos…
Wnuk Włodzimierz
Wnuk Włodzimierz (15 V 1915 Zakopane - 7 IX 1992 Kraków), po matce prawnuk brata Sabały. Prozaik, publicysta, działacz Związku Podhalan; studia prawnicze (Uniw. Pozn. 1937, mgr) i filoz. (UJ 1946). Uczestnik kampanii wrześniowej 1939, więzień niem. obozów koncentr. 1939-41, akty…
woda
Nie okreslony
woda
woda. W. tatrz. zarówno źródlana jak jeziorna i potokowa odznacza się niewielką ilością domieszek mineralnych. Szczególnie w. obszarów krystalicznych i morenowych jest w b. małym stopniu zmineralizowana, zatem b. miękka. W. obszarów skał osadowych (wapień, dolomit) zawiera już w…
Wodniściak
Wodniściak (ok. 1220-1450 m) P. Żleb opadający spod Siwarowej Przełęczy ku zach.-pn.-zach., ku dolnej części Wantul w Miętusiej Dolinie. Płynie nim woda, zwykle od wysokości ok. 1400 m, poprzez liczne progi skalne, a poniżej wylotu żlebu gubi się w piargu na brzegu Wantul.
Wodniściak, Mały
Wodniściak, Mały (ok. 1220 -1400 m) P. Wąski żleb zbiegający spod Kobylarza Miętusiego ku pn.-zach. i dochodzący do wylotu Wodniściaka przy brzegu Wantul w Miętusiej Dolinie. Woda płynie Małym Wodniściakiem tylko okresowo i nie zawsze na całej długości.
wodociągi
wodociągi. Szereg wodociągów prowadzi wodę z ujęć w samych Tatrach do schronisk tatrz. lub do miescowości u podnóża gór. W jednych przypadkach są to ujęcia wody źródlanej, w innych wprost z potoków (coraz częściej i coraz bardziej skażonych) albo ze stawów (takoż). W Zakopanem p…
wodogrzmot
wodogrzmot, w gwarze podh. wodogrzmiot i wodogrzmot, tak samo obie formy w pol. gwarze spiskiej (Rzepiska). W. to wodospad o dużej masie wody, spadający z hukiem głośnym jak grzmot (w gwarze podh. grzmiot). Termin ten był stosowany najpierw głównie w odniesieniu do Niżniego Wodo…
Wodogrzmoty Mickiewicza
Wodogrzmoty Mickiewicza lub Wodospady Mickiewicza, zwykle po prostu Wodogrzmoty; Mickiewiczove vodopády; Mickiewiczfälle, Mickiewicz-Wasserfälle; Mickiewicz-vízesések. P. Trzy wodospady Potoku Roztoki, powyżej jego ujścia do Białki. Są to: Wyżni Wodogrzmot, Pośredni Wodogrzmot i…
wodolecznicze zakłady
wodolecznicze zakłady. Niegdyś były liczniejsze na Podtatrzu niż obecnie, a istniały też kiedyś w samych Tatrach. Po pol. stronie ok. poł. XIX w. do Starych Kościelisk i Kuźnic, gdy czynne tam były huty, przyjeżdżali chorzy, aby leczyć się kąpielami żużlowymi, czasem równocześni…
wodospady
Nie okreslony
wody krasowe Terminologia
Wody podziemne w szczelinach i komorach krasowych, m.in. w jaskiniach. Czasem wypływają na powierzchnię jako » wywierzysko lub jako » wypływ krasowy. Zob. też: krasowe zjawiska.
Wodzicki Kazimierz
Wodzicki Kazimierz (26 IX 1816 Korzkiew k. Krakowa - 20 X 1889 Olejów k. Złoczowa). Ornitolog (z zamiłowań), autor licznych prac nauk. i pop.-nauk. o ptakach i ich ochronie, o łowiectwie i ochronie zwierzyny. Poseł do sejmu galic. we Lwowie i do parlamentu austr. w Wiedniu. Tatr…
Wodziczko Adam
Wodziczko Adam (8 VIII 1887 Słotwina, pow. brzeski - 1 VIII 1948 Poznań). Botanik (UJ 1910, dr 1916), jeden z czołowych działaczy na polu ochrony przyrody w Polsce, twórca i propagator nowoczesnych prądów i nauk. podstaw w tej dziedzinie, prof. Uniw. Pozn. 1922-39 i 1945-48, w 1…
Wojsznis Justyn Tymon
Wojsznis Justyn Tymon (14 IV 1909 Warszawa - 16 III 1965 tamże). Taternik, alpinista, działacz tur. i w dziedzinie ochrony przyrody. Od 1927 studia w warsz. Wyższej Szkole Hand. i od 1933 na UW (archeologia), po wojnie pracował w Biurze Odbudowy Stolicy 1945-46, w Lidze Morskiej…
Wojterski Teofil
Wojterski Teofil (7 IV 1922 Poznań). Botanik (Uniw. Pozn. 1952, dr 1960), prof. tegoż uniw. od 1971, działacz ochrony przyrody. Autor licznych prac nauk. i pop.-nauk. z dziedziny fitogeografii, fitosocjologii, ekologii roślin, bryologii i ochrony przyrody. Badania terenowe prowa…
Wojtusiak Roman Józef
Nie okreslony
Wojtusiakowa Halina
Wojtusiakowa Halina, z domu Frączkiewicz (8 IV 1910 Moskwa), żona » Romana J. Wojtusiaka. Biolog (UW 1937, dr na UJ 1951). Od 1937 wraz ze swym mężem Romanem, a następnie także i z synem Januszem, pracowała w Tatrach i na Podhalu nad zim. fauną naśnieżną, nad współżyciem owadów…
Wojtyła Karol
Wojtyła Karol (18 V 1920 Wadowice). Od 1958 biskup, od 1964 arcybiskup krak., od 1967 kardynał, od 1978 papież Jan Paweł II. Na pocz. II wojny świat. pracował jako robotnik w Krakowie. Współdziałał z podziemnym Teatrem Rapsodycznym. Potem odbył studia teol. w Krakowie i za grani…
wolarnia
wolarnia. W pol. gwarach podtatrz. oznacza miejsce (zwykle bardziej płaskie), gdzie dawniej wylegiwały się lub pasły woły (stąd Wolarnia, Niżnia Wolarnia itp. jako nazwy geogr.), a także budynek mieszkalny wolarzy (np. Folwarska Szopa).
Wolarnia
Wolarnia (ok. 1450-1490 m) lub Smreczyńska Wolarnia. P. Pochyła, trawiasta płaśń na pn.-zach. stoku Wolarskiego Przechodu (ok. 1490 m), na obszarze dawnej Smreczyńskiej Hali. Wypasano tu niegdyś woły i stąd nazwa Wolarnia.
Wolarnia nad Kępą
Wolarnia nad Kępą (ok. 1650-1760 m), także po prostu Wolarnia lub Nad Kępą. P. Obszerna, pochyła, trawiasta rówień na górnym końcu grzbietu Opalone. W literaturze tur. zarówno cały ów grzbiet jak i ową rówień u jego górnego końca nazywa się jednakowo: Opalone. Przechodzi przez t…
Wolarska Dolina
Wolarska Dolina, omyłkowo Dolina Mucznica; Volariska, Volarisko. S. Zaczyna się wysoko na pn.-zach. stokach Brestowej Kopy, zbiega ku pn. i uchodzi naprzeciw Brestowej Polany do Zuberskiej Doliny. Wolarską Doliną płynie » Wolarski Potok. Nad górną częścią W.D. na pn.-zach. stoka…
Wolarski Potok
Wolarski Potok; Volariský potok, potok Volariská. S. Powstaje na wysokości ok. 1550 m, płynie Wolarską Doliną i na wysokości ok. 910 m zwykle wpada cały do ponoru i zapewne w głębi Brestowskiej Jaskini zasila Stefkowski Potok. Po ulewnych deszczach W.P. płynie Wolarską Doliną do…
Wolarski Przechód
Nie okreslony
Wolarzysko
Wolarzysko (ok. 1450-1600 m); Volarisko. S. Obszerny upłaz na pn.-zach. stokach Brestowej Kopy, ponad górną częścią Wolarskiej Doliny. Wypasano tu dawniej woły i stąd nazwa.
Wole Oko
Wole Oko (1862, 1867 m). P. Mały stawek niedaleko na pd.-wsch. od Zadniego Stawu Polskiego, w Dolince pod Kołem.
Wolf Jan
Wolf Jan (1 II 1952 Warszawa - 13 VIII 1992 w Tatrach). Taternik, alpinista. Wspinał się od 1970. Przeszedł wiele nowych dróg w Tatrach (także w zimie), m.in. na ścianach Kazalnicy Mięguszowieckiej, Młynarczyka, Kościelca, Mięguszowieckich Szczytów. W Alpach uczestniczył m.in. w…
Wolker Jiří
Wolker Jiří (29 III 1900 Prostějov, Morawy - 3 I 1924 tamże). Czes. poeta rewol. i działacz komunistyczny. W 1923, będąc ciężko chory na gruźlicę, przez kilka miesięcy leczył się w Tatrz. Polance, gdzie wtedy napisał swe ostatnie wiersze. Pamiątką jego pobytu w Tatrz. Polance je…
Wolności, Droga
Wolności, Droga; cesta Slobody, Cesta Slobody; Freiheitsstrasse; Szabodság-út. S. Szosa łącząca miejscowości na pd. i wsch. stokach Tatr Wys. oraz na wsch. i pn. stokach Tatr Biel., od Szczyrbskiego Jeziora przez Wyżnie Hagi, Tatrz. Polankę i Stary Smokowiec do Tatrz. Łomnicy, i…