Litera W
Wielka Polana Małołącka
Wielka Polana Małołącka (ok. 1170-1200 m) lub po prostu Wielka Polana. P. Największa polana w Dolinie Małej Łąki, na dnie jej środk. części. Stały na niej liczne szopy past. i szałasy. W poprzek jej dolnej części przechodzi Ścieżka nad Reglami.
Wielka Rówień
Wielka Rówień (ok. 1200-1260 m). P. Górne, stosunkowo płaskie ale pochyłe piętro Doliny Wielkiej Równi, sięgające do samego podnóża pn. ściany Długiego Giewontu. Wielka Rówień była niegdyś piarżysta i bezleśna, ale już zarosła lasem świerkowym. Nazwą Wielka Rówień oznacza się cz…
Wielka Turnia
Wielka Turnia (ok. 1350 m?) lub Wielka Turnia Smytniańska. P. Po pd. stronie Wąwozu Kraków, wprost na pd. od Saturna, wznoszącego się po przeciwnej stronie tego wąwozu.
Wielka Turnia
Wielka Turnia (1847, 1847 m) lub Wielka Turnia Małołącka. P. Wznosi się po zach. stronie górnej części Doliny Małej Łąki, naprzeciw Kondrackiej Przełęczy. Do doliny opada ona wielkimi urwiskami: wsch. ścianą i pn.-wsch. ścianą. Wierzchołek W.T. stanowi trawiastą równinkę przecho…
Wielki Redyk Terminologia
Pasterstwo tatrz., nasilając się nieustannie z racji przybywania pogłowia owczego, przekroczyło już przed I wojną świat. pojemność wypasową hal. Paszy zaczęło braknąć, a jeśli zdarzył się sezon niepomyślny: późna i zimna wiosna, długotrwałe opady śnieżne lub deszczowe, śnieg w c…
Wielki Staw Bystry
Wielki Staw Bystry (ok. 1896, 1878 m); Velké Bystré pleso. S.Największy z Bystrych Stawów, w górnym kotle Bystrej Doliny, u pd. podnóża najwyższego szczytu Tatr Zach., Bystrej (2248 m). Pomiary Jerzego Młodziejowskiego z 1935 (w nawiasach powojenne pomiary czechosł.): pow. 0,894…
Wielki Staw Polski
Wielki Staw Polski (1665, 1665 m), zwykle po prostu Wielki Staw; Velký stav; Grosser See; Nagy-tó. P.Największy z Pięciu Stawów Polskich. Leży u stóp Koziego Wierchu i Miedzianego. Pomiary WIG z 1935: pow. 34,14 ha, 998 x 452 m, głęb. 79,3 m. Nie jest to największe jezioro w Tat…
Wielkiej Równi, Dolina
Wielkiej Równi, Dolina (ok. 1100-1260 m), także (niewłaściwie) Dolina Wielka Rówień i nawet po prostu Wielka Rówień. P. Orograficznie prawa (wsch.) z dwóch górnych odnóg Strążyskiej Doliny, u stóp Suchego Wierchu, Długiego Giewontu i Styrżnika; długi grzbiet Styrżnika oddziela D…
wierch Terminologia
W gwarze podh., zwł. w nazwach geogr., słowo wierch oznacza najczęściej szczyt górski, górę, ale też w ogóle wierzch lub górną część czegoś. Np. Kasprowy Wierch jest szczytem górskim, ale Wierch Ciche oznacza część wsi Ciche i nie jest nawet wyniosłością lecz zagłębieniem (górną…
Wierch poroniec
Wierchporoniec (1105 m), Wierch Poroniec, potocznie po prostu Poroniec. P. Najwyższy grzbiet między Zazadnią a Łysą Polaną, którym przebiega Droga Balzera. Na najwyższym punkcie Wierchporońca, na jego wsch. końcu, do Drogi Balzera dochodzi od północy szosa z Bukowiny Tatrz. (prz…
Wierchcicha Dolina
Wierchcicha Dolina; Zadná Tichá dolina. S. Górna część Cichej Doliny Liptowskiej. Otaczają ją: Skrajna i Pośrednia Turnia, Świnica, Walentkowy Wierch, Gładki Wierch, Cichy Wierch i Wielka Kopa Koprowa. Nazwa Wierchcicha Dolina znaczy: górna część Cichej Doliny, podobnie jak Wier…
Wierchy
"Wierchy". Rocznik wydawany przez PTT, potem PTTK. Podtytuł w t.1-16 (1923-38): "Rocznik poświęcony górom i góralszczyźnie"; od t. 17 (1947): "Rocznik poświęcony górom". Stanowi kontynuację » "Pamiętnika Tow. Tatrzańskiego" (1876-1920). "W." wychodziły najpierw we Lwowie (t. 1-4…
Wiercica
"Wiercica". Jedno z najważniejszych pol. czasopism jask., drugie z kolei w Polsce i najstarsze z istniejących. Wydawane nieregularnie od 1955 w Warszawie, najpierw przez Warsz. Sekcję Taternictwa Jaskiniowego PTTK, a następnie przez Speleoklub Warszawski PTTK, ostatnio przez Spe…
Wierzbicki Daniel
Wierzbicki Daniel (30 XII 1838 Kraków - 1 I 1901 Kraków). Astronom, klimatolog, adiunkt obserwatorium astron. w Krakowie, zasłużony działacz TT. Sporo jego prac dotyczy Tatr i Podhala. Rzut oka na klimat Tatr i Podtatrza przedstawił w pracy Przyczynek do klimatologii Tatr ("Pam.…
Wierzbicki Stanisław
Wierzbicki Stanisław (1872 Kraków? - 1948 Zakopane?), syn » Daniela Wierzbickiego. Prawnik (dr), naczelnik sądu w Łańcucie czy Zatorze, potem adwokat w Zatorze, a od 1899 w Zakopanem. Publicysta, literat, turysta. Niektóre swe utwory pisał całkowicie lub częściowo gwarą podhalań…
Wierzbicki Zbigniew Tadeusz
Wierzbicki Zbigniew Tadeusz (13 III 1919 Warszawa). Działacz ochrony przyrody, sozolog, z wykształcenia prawnik, ekonomista, socjolog, od 1973 prof. socjologii w Inst. Filozofii i Socjologii PAN w Warszawie, od 1984 prof. socjologii w uniw. w Toruniu. Związany z ruchem ochrony p…
wierzbówka Rośliny
Roślina z rodziny Wiesiołkowatych (Oenotheraceae, Onagraceae). Wysoka do 120-150 cm roślina o dużych podługowatolancetowatych liściach i różowofioletowych okazałych kwiatach zebranych w duże, gęste grona. B. pospolita, zarasta masowo rąbaniska, brzegi lasów, polany, żwirowiska i…
wierzby Rośliny
W Tatrach rośnie dwadzieścia kilka gatunków w. Spośród nich wyróżniają się jako specjalny typ klimatyczny karłowate w., niewielkie krzewinki płożące się po ziemi, jak np. wierzba żyłkowana (Salix reticulata) o sztywnych okrągławych listkach, pokrytych siecią żyłek, wyglądających…
wierzchołek Terminologia
W literaturze tatrz. słowo to jest używane w dwóch znaczeniach: 1) góra, szczyt, wierch; 2) najwyższa część (sam czubek) góry, szczytu, wierchu czy turni. W fachowej literaturze tatern. raczej w tym drugim znaczeniu. Zob. też szczyt.
Wierzejski Antoni
Wierzejski Antoni (3 V 1843 Skała na Podolu - 9 VIII 1916 Kraków). Wybitny zoolog (UJ 1868), prof. UJ (1884-1911), czł. AU (1891). Od 1880 prowadził badania zool. w Tatrach, gł. nad fauną jezior i odkrył szereg nieznanych poprzednio gatunków. Z jego licznych prac. nauk. wiele do…
Wierzyński Kazimierz
Wierzyński Kazimierz, do 1912 Wirstlein (27 VIII 1894 Drohobycz - 13 II 1969 Londyn, poch. w Warszawie). Poeta, prozaik, eseista, jeden z twórców grupy poetyckiej Skamander, red. nacz. "Przeglądu Sportowego" 1926-31 i tygodnika "Kultura" 1931-32. Czł. PAL od 1938. Za zbiór wiers…
wiewiórka Zwierzęta
Należy do gryzoni (Rodentia). Żyje w lasach reglowych, pokazując się też w piętrze kosówki. Nie występuje licznie, ale jest dość pospolita. Prócz znanej z nizin w. rudej żyje w Tatrach bardzo ciemna, niemal czarna odmiana (melanizm), znacznie częstsza niż ruda. Wiewiórki są rośl…
więźba
więźba. Pierwotna, b. trafna nazwa na wiązanie przy nartach. Nazwa w. była używana dłuższy czas po wprowadzeniu nart w Zakopanem i nie wiadomo dlaczego zamieniono ją na o wiele gorszą i mniej właściwą, wieloznaczną nazwę wiązanie.
Wigilew Borys
Wigilew Borys (28 V 1883 Moskwa - 23 IX 1924 Zakopane, poch. na nowym cment.). Ros. rewolucjonista i komunista, w 1902-06 działający w Moskwie i Wilnie, potem emigrant polit., od 1908 mieszkający w Małopolsce. W 1908-10 przebywał w Krakowie, gdzie studiował geologię na UJ i prac…
Wiktor Jan
Wiktor Jan (1 XI 1890 Radomyśl nad Sanem - 17 II 1967 Kraków). Prozaik, publicysta, działacz społ., autor licznych powieści o wybitnie społ. nastawieniu. Znaczna część twórczości W. jest związana z jego umiłowanymi Pieninami wraz z Podtatrzem i nawet częściowo Tatrami, np. powie…
Wiktorówki
Wiktorówki (ok. 1000 - 1300 m). P. Szerokie, wysokie częściowo lesiste zbocze stanowiące orogr. lewy bok Złotej Doliny (k. Rusinowej Polany); ku pn.-zach. dochodzi do Doliny Filipki na jej odcinku między Filipczańską Polaną a wylotem Złotej Doliny. Na Wiktorówkach, w ich pd. czę…
Wilak Karol
Wilak Karol (20 XII 1907 Poznań - 24 VIII 1950 tamże). Księgarz pozn. (w 1939-45 w Ostrowcu Świętokrzyskim), wydawca, fotografik, taternik i narciarz. Jako fotografik zajmował się przede wszystkim fotografią górską, m.in. tatrzańską. Miał duże zasługi jako propagator turystyki t…
wilczełyko
wilczełyko (Daphne mezereum ), pełna nazwa wawrzynek wilczełyko, z rodziny Wawrzynkowatych (Thymelaeaceae ). Niewielki, w całej Polsce ustawowo chroniony krzew. Rośnie w reglach i kosówce do 1760 m, zakwita wczesną wiosną, zanim jeszcze rozwinie liście.Kwiaty są rurkowatotacowat…
Wilczkowski Andrzej
Wilczkowski Andrzej, "Wilk" (11 I 1931 Warszawa). Taternik, alpinista, polarnik, inż. mechanik (Politechn. Łódzka 1954, mgr 1957), od 1964 pracownik dydaktyczny Politechniki Łódzkiej. Wspinał się w Tatrach od 1949. W lecie przechodził nowe drogi, m.in. na ścianach Żabiego Mnicha…
Wilczyński Henryk
Wilczyński Henryk (1883 - 2 II 1935 Warszawa, poch. w Zakopanem), mąż Józefy, siostry Juliana Marchlewskiego. Lekarz, działacz społeczny. W Zakopanem mieszkał w 1905-24. W 1909 kupił pensjonat "Warszawiankę" (wówczas drewniany), który spłonął 14 II 1910; na jego miejscu W. wybud…
wilk
wilk (Canis lupus ), z rodziny psowatych (Canidae ). Duże zwierzę drapieżne przypominające psa, które w Tatrach było rodzime już w dawnych epokach, kości jego bowiem znajdowano w Magurskiej Jaskini, pochodzące przypuszczalnie z ostatniego okresu międzylodowcowego. W czasach wspó…
Will Marek
Will Marek (7 VI 1948 Zakopane - 29 XI 1981 w Tatrach, poch. w Zakopanem). Przewodnik tatrz. od 1974, ratownik górski (czł. Grupy Tatrz. GOPR), instruktor narc. PZN, technik dyplomowany. W dniu śmierci wyszedł sam z Gąsienicowej Hali (z zamiarem pójścia do Doliny Pięciu Stawów P…
Wiltowski Janusz
Wiltowski Janusz (5 V 1923 Budzów, pow. Radomsko). Geograf (krak. WSP, mgr), studia kadr kierowniczych na krak. WSE i przy URM w Warszawie; od 1952 pracownik adm. PAU i oddz. krak. PAN, od 1970 dyr. Zarządu Adm. Oddziału i Placówek PAN w Krakowie. Ponadto działacz ochrony przyro…
Wilusz Andrzej
Wilusz Andrzej (1948 Łódź - 23 III 1973 w Alpach, poch. w Polsce). Taternik, alpinista, student matematyki Uniw. Wrocł. Ok. 1970 należał do najbardziej aktywnych taterników i alpinistów polskich. Wśród jego osiągnięć tatrz. jest np. II przejście drogi Kurtyki na Małym Młynarzu (…
Windisch Karl Gottlieb
Windisch Karl Gottlieb (28 I 1722 Bratysława - 30 III 1793 tamże). Geograf, historyk, publicysta. Mieszkał w Bratysławie spełniając różne funkcje miejskie, był tam współzałożycielem dwóch towarzystw nauk. (1758 i 1780) i redaktorem różnych czasopism, m.in. » "Ungrisches Magazin"…
wirki
wirki (Turbellaria ). Drobne, płaskie robaki żyjące w wysokogórskim środowisku wodnym i mokradłowym, gł. w mchach potokowych i jeziornych. Do 1962 poznano z Tatr 22 gatunki w., z tego aż 7 gatunków traktuje się jako relikty polodowcowe, np. Castrada luteola ; piętra leśnego sięg…
Wisłocki Adam
Wisłocki Adam (17 VII 1888 Łyszczyce, gub. grodzieńska - IV 1943 Mauthausen, Austria). Fotograf, filmiarz, sportowiec i turysta, ratownik tatrz. W 1905 brał czynny udział w zamachach Wydziału Bojowego PPS; był poszukiwany przez żandarmerię carską, zbiegł więc do Galicji. Tu zajm…
Wisznicki Mikołaj
Wisznicki Mikołaj (? - 1954 Londyn). Malarz, pułkownik (ułan), wybitny działacz Pol. Tow. Krajozn. i projektant jego odznaki, czł. hon. PTK (1927). Pisywał na tematy krajozn., np. Czorsztyn ("Ziemia" 3, 1912, nr 44), Wycieczka krajoznawcza (tamże 14, 1929, nr 10). W 1936 (będąc…
Wiśniewska-Skoczylas Bogna
Wiśniewska-Skoczylas Bogna (2 I 1930 Łódź), żona » Zbigniewa Skoczylasa. Lekarz (dr), taterniczka i alpinistka. W Tatrach wspinała się też w zespołach kobiecych na drogach nadzw. trudnych: w 1954 wsch. ścianą Gierlachu z Krystyną Heller. Uczestniczyła w pol. wyprawach alpin. w A…
Wiśniewski Tadeusz
Wiśniewski Tadeusz (25 V 1905 Taganróg, Rosja, nad Morzem Azowskim - 30 XI 1943 Warszawa). Botanik (UW, dr 1930), bryolog i fitogeograf, taternik, podróżnik, naukowy uczestnik wyprawy alpin. w Kaukaz 1935 i Ruwenzori 1938 oraz wypraw nauk. w in. góry. Prowadził badania bot. m.in…