Litera W
Wallisch Karol
Wallisch Karol (30 X 1901 Pukaczów, pow. radziechowski woj. lwowskiego - 3 (10?) II 1934 Kraków). Botanik (studia UJ, dr 1929), fitosocjolog i paleobotanik, taternik, działacz STAZS w Krakowie. Był asystentem w Ogrodzie Bot. UJ, następnie w 1929-30 asystentem w dziale dendrologi…
Wallmann Heinrich
Wallmann Heinrich (ur. 1827). Austriak, inicjator założenia Węg. Tow. Karpackiego. Po 1860 był lekarzem pułkowym w Koszycach i wtedy zaczął uprawiać turystykę w Tatrach. W artykule Die hohe Tátra ("Der Tourist", Wien 1869, nr 17 i 18) jako pierwszy wysunął myśl założenia Towarzy…
wanta Terminologia
W gwarze podh., a z niej w terminologii tur. i taternickiej słowo to oznacza wielki odłam skalny, blok skalny, bryłę skalną, długości i wysokości nieraz nawet paru metrów lub więcej. Podobnie słowo wantula w gwarze podhalańskiej. W powyższym znaczeniu słowa wanta i wantula wystę…
Wanta Miejsca
Wanta (ok. 1165 m). Wielki blok skalny o dość płaskim wierzchu, leżący przy pierwszym skrócie szosy do Morskiego Oka przy początku wielkich serpentyn tejże szosy (za dawnym słupkiem kilometrowym 27). Skrót ten stanowił część dawnej drogi jezdnej i w dawnych latach podróżni zwykl…
Wantule
Wantule (ok. 1170-1350 m). P. Lesista część dna Miętusiej Doliny, ciągnąca się od Wyżniej Miętusiej Równi w górę do Wielkiej Świstówki. Pierwotny las świerkowy porasta tu dno doliny i porozrzucane na nim wielkie złomy skalne (w podh. gwarze wanty lub wantule - stąd nazwa Wantul)…
wapienie krynoidowe
wapienie krynoidowe. Skały osadowe, powstałe z wapiennych łodygowych krążków » liliowców (Crinoidea ), przekrystalizowanych wtórnie. Skały te wyglądem swym przypominają trochę marmur, ale w odróżnieniu od niego posiadają częste odciski ówczesnej fauny morskiej. Skały te można zo…
wapienie litotamniowe
wapienie litotamniowe. Nazwa pochodzi od glonów morskich, krasnorostów z rodzaju Lithotamnion, żyjących także i dziś i współtworzących rafy koralowe. Glony te zawierają pewną ilość węglanu wapnia, wymienianego z czasem przez węglan magnezu, sprzyjający szybszej mineralizacji osa…
wapienie murańskie
wapienie murańskie. Nazwane tak od Murania w Tatrach Bielskich; budują one także partie szczytowe Hawrani. Skała ta jest barwy jasnoszarej, odznacza się wielką obfitością skamieniałości: są w niej małże, ślimaki, otwornice, jeżowce, nawet korale. W.m. powstały w dolnej kredzie p…
wapienie numulitowe
wapienie numulitowe. Skała utworzona z numulitów (Nummulites, pierwotniaki), wielkich otwornic, żyjących w ciepłym morzu eoceńskim, zalewającym przed wiekami Pratatry w trzeciorzędzie. Skały ze skamieniałymi wielokomórkowymi skorupkami numulitów ujrzeć można w wielu miejscach u…
wapienniki
wapienniki (piece wapienne), do uzyskiwania wapna palonego (tlenek wapnia) ze skał wapiennych, stały niegdyś w wielu miejscach w Tatrach, np. w Kościeliskiej Dolinie (zaraz za największym zwężeniem Pośredniej Kościeliskiej Bramy), w Dolinie Jaworzynce (powyżej Kuźnic), nieco na…
wapień
wapień. Skała osadowa składająca się z węglanu wapnia, o budowie mniej lub więcej warstwowanej, zabarwiona b. rozmaicie: białawo, szaropopielato w białawe nieregularne smugi, bywają też wapienie żółtawe, niebieskawe, czerwone, różowe, ciemnoszare, a nawet niemal czarne. Wapienie…
Warchoł Zygmunt
Warchoł Zygmunt (23 IX 1936 Radom). Topograf wojsk., ppłk (w 1984). Jeden z gł. twórców nowej mapy Tatr Polskich 1:10 000 Służby Topograficznej Wojska Pol., wykonanej w 1965-68, zaktualizowanej w 1979 i wydanej w 1984. Napisał pracę magisterską Wpływ refrakcji na wysokości okreś…
wariant
wariant. W taternictwie oznacza przejście, które przebiega dany odcinek terenu górskiego inaczej niż zasadnicza droga taternicka. Np. droga przechodzi pewien odcinek ściany żlebem, a wariant tej drogi - grzędą wzdłuż tego żlebu.
Warteresiewicz Jerzy Ludzie
Warteresiewicz Jerzy, "Dziurek" (I 1930 Poznań - 1998 Warszawa), taternik, alpinista z zaw. inż. elektryk (studia w Politecjnice Łódzkiej i Warszawskiej). Taternictwo uprawiał od 1954. Wraz z L. Utrackim pierwsi położyli ogromny nacisk na szybkość wspinania (w 1955 przejście gra…
warzecha
warzecha. W gwarze podh. (i innych w Karpatach Zach.): rodzaj dużej drewnianej chochli, używanej w szałasach przez pasterzy tatrz. i in. do mieszania żentycy w kotle i do jej nabierania.
Warzecha
Warzecha. P. Żleb wybiegający z Małej Dolinki pod Giewontem w górę na przełęcz Bacuch. Niegdyś żlebem tym prowadził na Giewont jeden ze znakowanych szlaków tur., później zlikwidowany. Nazwa Warzecha (błędnie Warzęcha) pochodzi od gwarowego » warzecha. Możliwe, że pierwotnie ozna…
Warzęchowy Staw
Warzęchowy Staw (1833, 1831 lub 1836 m); Vareškové pleso, Varechové pleso; Löffelkrautsee; Kanalastorma-tó, Kalántorma-tó. S. Jeden ze Staroleśnych Stawów w Staroleśnej Dolinie, po jej pd. stronie, poniżej Długiego Stawu, na wsch. od niego w Warzęchowej Kotlinie. Pomiary Józefa…
warzucha tatrzańska
warzucha tatrzańska (Cochlearia tatrae ), z rodziny Krzyżowych (Cruciferae ). Niewielka roślina o okrągławych, nieco mięsistych listkach i czteropłatkowych kremowych kwiatach. Rośnie na podłożu wilgotnym, granitowym, na skałkach, piargach, murawach tworząc niekiedy większe skupi…
Wasilewski Edmund
Wasilewski Edmund (16 XI 1814 Rogoźno, Lubelskie - 14 XI 1846 Kraków). Poeta, autor popularnych w swoim czasie wierszy o tendencjach patriot.-rewol. (Krakowiaki, Hymn orłów i in.). W drugim wydaniu zbiorku jego wierszy Poezje (Kr. 1849) jest wiersz Marzenie w Tatrach oraz (powtó…
Wasserberger Ryszard
Wasserberger Ryszard (16 III 1904 Kraków? - 3 VIII 1925 w Tatrach, poch. w Krakowie). Taternik, czł. komitetu wykonawczego Związku Niezależnej Młodzieży Socjalist., red. organu tegoż związku, "Głos Niezależny". Studiował matematykę na UJ. Uprawiał turystykę górską od 1921 i tate…
watra
watra. Termin używany w całych Karpatach, a nawet dużo szerzej; także i w gwarze podhalańskiej. Oznacza on ognisko, np. w szałasie, ale także każde ognisko poza nim, choć niektórzy pasterze rozróżniali: watra to ognisko w szałasie, a gdzie indziej to ogień. Z gwary podh. przeszł…
Watra
"Watra". Jednodniówka Harcerskiej Rady Spisza. Wydana w Krakowie w lipcu i w sierpniu 1962, w formie drukowanej gazety. Red.: Ewa Lipska i Jan Majda. Różnorodna tematyka spiska i tatrz. oraz harcerska (dotycząca letnich obozów harc. na Spiszu Pol.).
Watra
"Watra". Rocznik wydawany nieregularnie przez Studenckie Koło Przewodników Górskich w Krakowie od 1978 do 1986 (t.7); w 1992 t.8, 1996 t.9. Zaprojektowana jako zbiór materiałów szkoleniowych poświęconych głównie Beskidom i Tatrom, "Watra" publikowała również dużo prac dotyczącyc…
Watra Podhala
"Watra Podhala". Podh. czasopismo regionalne, wydawane w Nowym Sączu przez Mieczysława Cholewę w 1936, nr 1 i 2. Tematyka podh. i tatrz., także nowosądecka.
watrzysko
watrzysko. W gwarze podh.: miejsce po wypalonym ognisku, po » watrze, lub miejsce, gdzie stale pali się watrę. W szałasie past. w Tatrach watrzysko miało zawsze swoje stałe miejsce: w rogu szałasu lub na jego środku.
Watycha Ludwik
Watycha Ludwik (8 VII 1909 Nowy Targ - 1 III 1976 Warszawa). Geolog, geograf (UJ 1935 mgr), dr nauk geol. 1958, doc., pracownik Państw. Inst. Geol. w Warszawie 1937-76 (z przerwą wojenną), taternik. Należał do najbardziej czynnych geologów kartujących w Państw. Służbie Geol., by…
Wawrzeczkowa Cyrhla
Wawrzeczkowa Cyrhla (ok. 930-970 m). P.Duża polana z szopami u stóp pn. stoków Sołtysich Kop, a na pr. brzegu Suchej Wody Gąsienicowej, nieco na pd. od Drogi Balzera. Polana ta wchodziła kiedyś w skład Hali Pańszczycy. Nazwy tej polany, zwanej dawniej także Pańszczykową Małą i P…
Wawrzyszowo
Wawrzyszowo, dawniej Wawryszów (702 m); Vavrišovo; - ; Vavrisó. S. Wieś nad zach. brzegiem rzeki Biała Lipt., przy drodze z Gródka Lipt. do Przybyliny. Powstała w XIII lub XIV w., wymieniona po raz pierwszy w 1346. Mieszk. 653 w 1980. W XIX w. mieszkańcy mieli pastwiska w Tatrac…
Ważec
Ważec (792 m); Važec; Waagsdorf; Vágfalva, Vázsecz. S. Wieś na górnym Liptowie, na pd.-zach. od Szczyrbskiego Jeziora, w dolinie Białego Wagu, między Tatrz. Szczyrbą a Gródkiem Liptowskim. Mieszk. 2803 w 1980. Wieś jest wymieniona po raz pierwszy w 1286 (jako Vasych i Wazych), a…
Ważecka Dolina
Ważecka Dolina; Važecká dolina; Handeltal; Handel-völgy. S. Dolina po pd. stronie Tatr Wysokich, ograniczona pd. graniami Krywania i Krótkiej (pomijając orogr. lw. odnogę W.D. » Suchą Dolinę Ważecką). W.D. zbiega spod Przełęczy Szpary ku pd. do Przedniego Handlu (ok. 2,5 km), po…
Ważeckie Schronisko
Ważeckie Schronisko (ok. 1180 m); Važecká chata, potocznie Kertészova chata lub Kertészova Važecká chata; Važecer Hütte, Važecer Schutzhaus; Vágfalvi menedékház, Vázseci menedékház. S. Prywatne drewniane schronisko tur. stojące dawniej nieco na pd.-wsch. od starej leśniczówki pr…
ważki
ważki (Odonata ). Owady nadwodne lub wilgotnych leśnych polan, o 4 wydłużonych skrzydełkach przezroczystych lub półprzezroczystych. Larwy ważek żyją w wodach stawów, stawków i młak reglowych, polują przy pomocy tzw. maski, tj. wysuwalnej przekształconej wargi dolnej. Okres rozwo…
wądroże
wądroże. W narciarstwie oznacza wgłębioną w teren drogę w lesie, często stromą i krętą o wąskim dnie i ograniczoną stromymi bokami. W żargonie narciarskim wądroże nazywa się też holwegiem.
Wąska Dolina
Wąska Dolina; Úzka dolina. S. Krótka, wąska dolina stanowiąca dolną, wspólną część Raczkowej Doliny i Jamnickiej Doliny, mn.w. od mostu 885 m na Raczkowym Potoku w górę do mostu 962 m na tymże potoku.
wątrobowce Rośliny
Należą do typu mszaków (Bryophyta). Są to rośliny niższe, zarodnikowe. Postać mają plechowatą lub, częściej, wyglądają jak łodyżki trochę dziwnie ulistnione. Rozmnażają się przez zarodniki lub wegetatywnie przez rozmnóżki. Rosną w miejscach wilgotnych, cienistych, wśród skałek,…
Wdowiak Szymon
Wdowiak Szymon (1934 Warszawa). Geolog (UW 1961 mgr), taternik (od 1954), alpinista (od 1959), publicysta, fotografik, operator i reżyser filmów dokumentalnych, głównie górskich. W Tatrach w 1959 uczestniczył w I zim. przejściu całej Grani Tatr od Zdziarskiej Przełęczy do Huciań…
Weber Rudolf
Weber Rudolf (16 X 1843 Poprad - 10 II 1915 Budapeszt), brat » Samuela Webera. Spiskoniem. poeta i prozaik piszący w spiskiej gwarze niem., autor licznych artykułów i prac z dziedziny etnografii i przeszłości Spisza, z zawodu nauczyciel (prof. w ewang. gimazjum w Budapeszcie 187…
Weber Samuel
Weber Samuel (26 III 1835 Poprad - 18 V 1908 Biała Spiska). Spiskoniem. badacz dziejów Spisza i Tatr, jeden z najbardziej zasłużonych działaczy tur. na Spiszu. Od 1861 do śmierci był pastorem ewang. w Białej Spiskiej. Jako historyk zajmował się dziejami Spisza i ogłosił z tej dz…
Weigel Kasper
Weigel Kasper (10 VI 1880 Lwów - 3 VII 1941 tamże, zamordowany przez hitlerowców). Wybitny pol. geodeta, od 1912 prof. Politechn. Lwow. Po I wojnie świat. współpracował przy wytyczaniu granicy państw. w Tatrach. Jako pierwszy w Polsce rozpoczął prace kartograficzne metodą fotogr…
Weisz von Dercsényi Johann
Weisz von Dercsényi Johann, także Weiss i Derczeni (16 V 1755 Sobota Spiska - 30 VI 1837 Mukaczewo, Ruś Zakarpacka, obecnie Ukraina). Spiskoniem. lekarz (studia w Wiedniu, dr 1780), od 1782 nacz. lekarz (fizyk) komitatu zemplińskiego, zajmował się także mineralogią, zbierał okaz…