Litera W
wełnianki
wełnianki (Eriophorum ), z rodziny Turzycowatych (Cyperaceae ). Rośliny mokradłowe, trawopodobne, ale nie trawy. Kwiatostan w. to kłosek, w którym zamiast okwiatu sterczą drobne szczecinki. Szczecinki te po przekwitnieniu kłoska przekształcają się w długie, wiotkie, jedwabiście…
Werner Władysław
Werner Władysław (? Warszawa - 10 IV 1982 tamże). Fotoreporter, fotografik. Walczył w Powstaniu Warsz. w 1944, potem był w obozie jenieckim. Po wojnie wrócił do Warszawy i pracował tam jako fotoreporter Centr. Agencji Fot. (CAF), a ok. 1951 osiadł w Zakopanem. Jego fotoreportaże…
Wernher Georgius
Wernher Georgius, także Werner, Wernherus, Vernerus itp. (ok. 1497 Paczków na Śląsku - 1567 Preszów). Niem. humanista i poeta. Uczył się we Wrocławiu, potem studiował na uniw. w Krakowie uzyskując tam w 1519 stopień bakałarza. Następnie był nauczycielem w Koszycach i Preszowie.…
Wesołowski Jerzy
Wesołowski Jerzy (1921 Warszawa - 1993 tamże). Turysta górski, taternik, alpinista. Ekonomista (prof. dr), kier. zakładu w warsz. Inst. Finansów. W czasie II wojny świat. pod okupacją niem. był żołnierzem AK i walczył w Powstaniu Warszawskim. Turystykę górską uprawiał od 1950 w…
Weszter Paul
Weszter Paul (ok. 1840? Wielki Sławków? - po 1914). Spiskoniem. rodzina Weszterów była osiadła w Wielkim Sławkowie na Spiszu, w pobliżu Popradu. Paul Weszter od ok. 1880 prowadził w Wielkim Sławkowie osiedle tur. » Park Wesztera, początkowo sam, potem ze swym szwagrem Michałem G…
Wesztera, Park
Wesztera, Park (ok. 690 m); Weszterov park; Park Weszter, Weszter Park; Weszter-park. S. Osiedle tur. we wsi Wielki Sławków na Spiszu, przy drodze z Popradu do Starego Smokowca. Był to hotel (Hotel Weszter) w dużym parku, który obecnie jest obiektem chronionym. Hotel postawił »…
Weyberg Zygmunt
Weyberg Zygmunt (3 VIII 1872 Warszawa - 30 III 1945 Mądralin k. Otwocka). Chemik, mineralog, krystalograf i petrograf, w 1912-36 prof. Uniw. Lwow., w 1936-39 prof. UW. Autor prac nauk. i podręczników, a także artykułów pop.-naukowych. Szereg jego prac nauk. dotyczy Tatr, np. Prz…
Węgierska Wieś
Węgierska Wieś (608 m); Uhorská Ves. S. Wieś na Liptowie, na lw. brzegu Wagu, między Mikułaszem Lipt. a Gródkiem Lipt.; 444 mieszk. (1980). Pierwsza wspomniana w dokumentach miejscowość na Liptowie, w 1230 (wtedy po węg. Mogiorfolu, potem Magyarfalu). Za swe wojenne zasługi otrz…
węglarstwo
węglarstwo (wypalanie węgla drzewnego) istniało niegdyś w Tatrach w związku z hutnictwem i wraz z upadkiem tego ostatniego (» górnictwo i hutnictwo) zanikło. Duże ilości węgla drzewnego zużywały huty w Jaworzynie Spiskiej i Kuźnicach jeszcze w XIX w., a także w Kościeliskiej Dol…
Wiadomości Ziem Górskich
"Wiadomości Ziem Górskich". Miesięcznik wydawany w Warszawie w 1939 (nry 4-9) jako kontynuacja » "Biuletynu Związku Ziem Górskich". Red.: Kazimierz Pawlewski.
wiatrołomy Terminologia
Obszary pokryte leżącymi wyłamanymi przez wiatr drzewami. W Tatrach zwł. wiatr halny przyczynia się do powstawania w., które tworzą się przede wszystkim tam, gdzie "otworzono wrota" wiatrowi przez wyrąbanie choćby kilku drzew, szczególnie na brzegach lasu w jednolitej ścianie le…
wiatry Terminologia
Obszar Tatr jest nawiedzany przez częste i silne w., zazwyczaj najsilniejsze jesienią i na wiosnę, ale nie jest to regułą. W. te można podzielić na dwie grupy: w. lokalne i w. panujące. Do w. lokalnych należą tzw. bryzy nocne i dzienne, tj. w nocy spływ wieczornego, oziębionego,…
wibramy
wibramy. 1) Podeszwy z twardej, grubej, profilowanej gumy do butów turystycznych. - 2) Buty tur. z podeszwą typu wibram. Zob. też obuwie turystyczne. Nazwa pochodzi z połączenia pierwszych zgłosek imienia i nazwiska włoskiego producenta obuwia z taką podeszwą: Vitale Bramani.
Wicherkiewicz Jerzy
Wicherkiewicz Jerzy (? Kraków ? - VI 1944 k. Kazimierzy Wielkiej w Miechowskiem). Krak. taternik, działacz ruchu oporu w czasie II wojny świat. pod okupacją niemiecką. W latach wojennych mimo utrudnień i ryzyka ze strony okupanta przyjeżdzał często w Tatry i był w owych latach j…
wiciokrzew
wiciokrzew (Lonicera ), z rodziny Przewiertniowatych (Caprifoliaceae ). W Tatrach występują dwa gatunki wiciokrzewu: w. czarny (L. nigra ) znacznie częstszy, i w. suchodrzew (L. xylosteum ). Pierwszy ma kwiaty różowe, drugi kremowe, u obu zrosłopłatkowe. Owoce, nibyjagody, u pie…
Wideł, Wielki Szczyt
Wideł, Wielki Szczyt (2517, 2522 m) lub po prostu Widły; Velka Vidlová veža; Grosse Gabelspitze; Nagy Villa-csúcs. S. Najwybitniejszy szczyt w Grani Wideł, w jej środk. części. Wszystkie drogi wiodące na Wielki Szczyt Wideł są trudne i piękne. Pierwsze wejście: Miklós Szontagh j…
Wideł, Wschodni Szczyt
Wideł, Wschodni Szczyt; Východná Vidlová veža; Östliche Gabelspitze; Keleti Villa-csúcs. S. Niepozorny z daleka szczyt w Grani Wideł, od Kiezmarskiego Szczytu oddzielony Kiezmarską Przełęczą. Oglądany z bliska od pn.-wsch., Wschodni Szczyt Wideł przedstawia się jako nader urwist…
Wideł, Zachodni Szczyt
Wideł, Zachodni Szczyt; Západná Vidlová veža; Westliche Gabelspitze; Nyugati Villa-csúcs. S. Wybitny szczyt w Grani Wideł, z kopułą szczytową Łomnicy połączony Miedzianym Murem, a od Wielkiego Szczytu Wideł odgraniczony głęboko wciętą Przełęczą w Widłach. Pierwsze wejście (niesł…
Widłach, Przełęcz w
Widłach, Przełęcz w (ok. 2413 m); Vidlové sedlo; Gabelscharte; Villa-horhos. S. Między Zach. Szczytem Wideł a Wielkim Szczytem Wideł. Stanowi najniższe i najwybitniejsze zagłębienie w Grani Wideł.
widłaki
widłaki (Lycopodiaceae ). Rośliny zarodnikowe. W Tatrach interesujący jest ubikwist (wszędobylski, na całej kuli ziemskiej) widłak wroniec (Huperzia selago, Lycopodium selago ), przez górali nazywany nietotą i uważany za roślinę leczniczą i magiczną. Wroniec nie ściele się po zi…
Widły
Widły lub Grań Wideł; Vidlový hrebeň, Vidly, hrebeň Vidiel, hrebeň Vidlových veží; Gabelgrat, Gabelspitzen; Villa-gerinc, Villa-csúcsok. S.Grupa urwistych szczytów, których grań łączy Łomnicę z Kiezmarskim Szczytem. Od górnej części kopuły szczytowej Łomnicy są Widły oddzielone…
widmo Brockenu
widmo Brockenu, zwane też mamidłem górskim lub zjawiskiem Brockenu. Po raz pierwszy opisano je ze szczytu Brocken w górach Harzu w Niemczech, stąd nazwa. Zjawisko to polega na rzuceniu własnego, powiększonego cienia, w otoku tęczowego koła, na chmurę (lub mgłę), która odgrywa ro…
wiechlina alpejska
wiechlina alpejska (Poa alpina ), z rodziny Traw (Gramineae ). Trawa o dość szerokich, soczystych, jasnozielonych liściach i rozpierzchłych wiechach kwiatowych, nieco większych niż u pospolitej wiechliny rocznej (Poa annua ). Istnieją dwie formy w.a.: zwykła forma nasieniodajna…
wiechlina szlachetna Rośliny
wiechlina szlachetna (Poa nobilis), z rodziny Traw (Gramineae). Żyworodna, podobna do w. alpejskiej f. żyworodnej, różni się wzrostem większym i bujniejszym, kłoskach dwukwiatowych (w. alpejska ma kłoski 5-10-kwiatowe), gdzie dolny kwiat jest normalny, tylko górny przyjął postać…
wiechlina wiotka
wiechlina wiotka (Poa laxa ), z rodziny Traw (Gramineae ). Jest to trawa wyłącznie wysokogórska, o niebieskawozielonych wiotkich liściach i b. ścieśnionych wiechach kwiatostanowych. Rośnie tylko na niewapiennym podłożu, w piętrze kosówki, hal i turni.
Wieczorek Antoni Marian
Wieczorek Antoni Marian (16 VII 1898 Zakopane - 16 XII 1940 Kraków). Fotografik zamieszkały w Zakopanem. Był jednym z czołowych fotografików tatrz. w okresie międzywojennym. Pisywał w czasopismach na temat fotografii górskiej, np. O fotografii górskiej w Tatrach ("Wierchy" 13, 1…
Wielicka Dolina
Wielicka Dolina; Velická dolina; Felker Tal; Felkai-völgy. S.Walna dolina po pd. stronie Tatr Wysokich, podchodząca pod Polski Grzebień. Otaczają ją Gierlach, Litworowy Szczyt, Wielicki Szczyt, Mała Wysoka, Staroleśny Szczyt i Granaty Wielickie. W środk. części W.D. znajduje się…
Wielicka Polana, Niżnia
Wielicka Polana, Niżnia (ok. 1570 m); Nižná Velická polana. S. Ukryta wśród kosodrzewiny zaraz na pd.-wsch. od Niżniego Wielickiego Ogrodu w Wielickiej Dolinie.
Wielicka Polana, Wyżnia
Wielicka Polana, Wyżnia (ok. 1700 m); Vyšná Velická polana; Nasse Bleiche. S. Wśród kosodrzewiny nieco na pd.-wsch. od pd. końca Wielickiego Stawu. Przecina ją Magistrala Tatrz. i tu stało niegdyś Schronisko Hunfalvyego.
Wielicka Przełęcz
Wielicka Przełęcz (2295 m); Velické sedlo; Felker Joch; Felkai-hágó. S. Między Litworowym Szczytem a Wielickim Szczytem. Nazwa pochodzi od Wielickiej Doliny.
Wielicka Siklawa
Wielicka Siklawa; Velický vodopád; Felker Wasserfall; Felkai-vízesés. S.Tworzy go Wielicka Woda spadając kaskadami z wysokiego progu Wielickiej Doliny powyżej Wielickiego Stawu.
Wielicka Woda
Wielicka Woda (ok. 1945-660 m); Velický potok; Felker Wasser, Felker Bach; Felkai-patak, Felkai-víz. S. Strumień powstający w Wielickiej Dolinie jako odpływ Długiego Stawu. Nieco niżej ginie pod rumowiskiem skalnym, ale wypływa znowu na powierzchnię (już na stałe) w Wielickim Og…
Wielicki Krzysztof Jerzy
Wielicki Krzysztof Jerzy (5 I 1950 Szklarka). Taternik, alpinista, inż. elektronik (Politechn. Wrocł. 1972). Czł. i działacz Klubu Wysokogórskiego Katowice. Wspinał się w Tatrach od 1970, także nowymi drogami o wielkich trudnościach, np. na pd.-wsch. ścianie Jastrzębiej Turni (w…
Wielicki Ogród
Wielicki Ogród (ok. 1820-1840 m) lub Pośredni Wielicki Ogród, dawniej Ogród Wahlenberga lub Kwietnik; Kvetnica, dawniej Záhradka; Blumengarten, Unterer Blumengarten, Felkaer Blumengarten; Virágoskert, Alsó Virágoskert, dawniej Virágkert. S. Dość płaskie piętro Wielickiej Doliny…
Wielicki Ogród, Niżni
Wielicki Ogród, Niżni (ok. 1550-1570 m); Nižná Kvetnica. S. Dość rozległa, lekko pochylona polana wśród kosodrzewiny u górnego końca środk. części Wielickiej Doliny, po wsch. stronie Wielickiej Wody. Na środku N.W.O. rozchodzą się znakowane szlaki tur.: w górę do Wielickiego Sta…
Wielicki Ogród, Wyżni
Wielicki Ogród, Wyżni (ok. 1890 m); Vyšná Kvetnica; Oberer Blumengarten; Felső Virágoskert. S. Duży trawiasty taras po wsch. stronie dna Wielickiej Doliny, u stóp Suchej Kopy i Staroleśnego Szczytu, a poniżej Długiego Stawu.
Wielicki Staw
Wielicki Staw (1678, 1663 m), dawniej też Wielki Staw, Felkański Staw i Jezioro Felka; Velické pleso, dawniej Velké pleso, Felčanské jazero; Felker See, dawniej Felkaer See, Felka See, Fölker See, Völkaer See i Völkersee; Felkai-tó. S. Największy staw w Wielickiej Dolinie, u gór…
Wielicki Szczyt
Wielicki Szczyt (2320, 2319 m); Velický štít; Felker Spitze; Felkai-csúcs. S. Pierwszy szczyt na pn.-zach. od Polskiego Grzebienia, ponad górną częścią Wielickiej Doliny (stąd jego nazwa). Pierwsze wejście: August Otto i przew. Pavel Čižák (Csizák) w 1897. Zimą: Károly Fodor, La…
Wielka
Wielka (680 m); Velká; Felka; Felka. S. Miasteczko na Spiszu, na obu brzegach dolnego biegu Wielickiej Wody; mieszk. 1173 w 1880, 3536 w 1940. Od 1945 stanowi część miasta Poprad. W. powstała przed 1268, kiedy istniała tu już parafia. W 1412-1769 Wielka była jednym z 16 miast sp…
Wielka Kopa Koprowa
Wielka Kopa Koprowa (2053, 2052 m); Velká kopa; Velka Kopa, Grosser Schafberg; Velka Kopa, Nagy-Koprova-tető. S. Najwyższy szczyt Liptowskich Kop, wznoszący się w ich środk. części, między Koprową Doliną a Cichą Doliną Liptowską. Na szczyt ten wchodzono od b. dawna. Pierwsze wej…