Litera B
Brzega Wojciech Ludzie
Brzega Wojciech (12 IX 1872 Zakopane - 6 VII 1941 tamże). Rzeźbiarz, snycerz, dekorator, pisarz i działacz społ. Był synem wcześnie zmarłego zakop. ślusarza Ryszarda Duźniaka i góralki (Teresa Gąsienica-Brzega); po dojściu do pełnoletności zmienił swe nazwisko Duźniak na Brzega…
Brzegi Miejscowości
Brzegi; Wieś podh., której domy są porozrzucane wzdłuż Brzegowskiego Potoku wpadającego od zach. do Białki nieco powyżej Jurgowa. B. powstały w I poł. XVII w. Przed włączeniem do gromady Bukowina obejmowały one m.in. Dolinę Rybiego Potoku z Morskim Okiem.
Brzegowski Dział Miejsca
Brzegowski Dział;Grzbietem tym biegnie szosa i na nim znajduje się polana Głodówka. B.D. stanowi dział wodny między górnym biegiem rzeki Poroniec a rzeką Białką. Nazwa B.D. pochodzi od wsi Brzegi, która leży na jego pn.-wsch. stokach.
brzemię
brzemię, gen. brzemienia, plur. brzemiona, w gwarze podh. brzemie, brzemiącko. Ładunek do niesienia na plecach, umieszczony w dużej płachcie płóciennej (czasem ze sznurkami na rogach), zawiązywanej na piersiach, np. brzemie siana. Góralki podh. jeszcze obecnie przynoszą do Zakop…
Brzeziny Miejsca
Brzeziny; Miejsce przy Drodze Oswalda Balzera (8,2 km od Zakopanego ) między Toporową Cyrhlą a Capowskim Lasem, gdzie przy leśniczówce odchodzi na północ droga do Murzasichla. Nieco za B. odbiega od szosy na południe droga jezdna na Gąsienicową Halę.
Brzeziński Wacław Ludzie
Brzeziński Wacław (8 VIII 1900 Zawiercie - 22 VII 1987 Małe Ciche, poch. w Warszawie). Prawnik, prof. prawa adm. UJ (do 1970), autor licznych prac z dziedziny prawa adm. i nauki administracji, w tym ok. 40 prac o ochronie prawnej środowiska naturalnego, w którym porusza też zaga…
brzost
brzost czyli wiąz górski (Ulmus glabra, U. scabra, U. montana), z rodziny Wiązowatych (Ulmaceae). Wyniosłe, do 35-40 m wysokie drzewo, ma wybitnie niesymetryczne liście podługowatojajowate, brzegiem piłkowane, obustronnie bardzo szorstkie. Owoce podługowatookrągłe skrzydlaki z n…
brzoza Rośliny
brzoza (Betula), z rodziny Brzozowatych (Betulaceae). Z 4 gatunków brzóz występujących w Tatrach tylko jeden - i to jako podgatunek - jest rośliną górską. Dwa gatunki tak znane i pospolite na niżu są unikatami w Tatrach. Są to: Brzoza brodawkowata (Betula pendula, B. verrucosa).…
Brzoza Tadeusz Ludzie
Brzoza Tadeusz (16 V 1911 Zakopane - 14 III 1978 Spalice-Cieśle k. Wrocławia, poch. w Zakopanem). Taternik zakop., architekt, prof. Politechn. Wrocł. (od 1956). Taternictwo zaczął uprawiać, gdy chodził do szkoły w Zakopanem, m.in. z Janem Sawickim i Tadeuszem Pawłowskim. Dokonał…
Brzozowski Feliks Ludzie
Brzozowski Feliks (1836 Warszawa - 1 II 1892 tamże). Malarz i grafik, pejzażysta. Studiował w 1852-59 w warsz. SSP. Podróżował po Alpach i Krymie, ale malował głównie krajobrazy pol. Po zwichnięciu prawej ręki malował lewą. Pozostawił dużo krajobrazów o nastroju spokojnym i pogo…
Brzozowski Kazimierz Ludzie
Brzozowski Kazimierz (26 IX 1871 Pińsk - 10 I 1945 Zakopane). Malarz i grafik, od ok. 1895 osiadły w Zakopanem (jego matka Emilia prowadziła pensjonaty „Murań” i „Szałas”). Taternik i narciarz. Chodził po Tatrach od ok. 1898, m.in. z przew. Klimkiem Bachledą, ze Stanisławem Elja…
brzyzek
brzyzek. W podh. gwarze: stromo poderwany kawałek terenu, np. nad rzeką czy potokiem, także nad drogą. Jest to właściwie słowo „brzeżek”, ale górale wymawiają brzyzek i ta forma upowszechniła się również w literaturze. Słowo brzyzek występuje np. w nazwie Pęksów Brzyzek (stary c…
Buchholtz Ludzie
Buchholtz; Niem. rodzina wywodząca się z Kluczborka (Creützburg) na Śląsku, skąd Simon B., po studiach m.in. we Wrocławiu, przybył przed 1600 na dalsze studia do Bardiowa (na ówczesnych Węgrzech) i tam się ożenił. Liczni potomkowie tej rodziny żyli w Szaryskiem i na Spiszu, wras…
Buchholtz Georg junior Ludzie
Buchholtz Georg junior (3 XI 1688 Kiezmark - 3 VIII 1737 tamże). Niemiec spiski, pedagog, przyrodnik, duchowny ewang. Studiował teologię i in. nauki za granicą, m.in. w Gdańsku (1708). Był nauczycielem (rektorem) najpierw w Paludzy na Liptowie (1714-23), wtedy zbadał Demianowską…
Buchholtz Georg senior Ludzie
Buchholtz Georg senior, zwany Buchholtz der "ltere (1 V 1643 Sabinów k. Preszowa - 11 V 1724 Wielka Łomnica). Spiskoniem. badacz Tatr, z zawodu nauczyciel (1665-75), potem (gdy jako ewangelik nie mógł uczyć) zajmował się handlem (1675-82), odbywając w 1678 podróż z towarem drogą…
Buchholtz Jakob Ludzie
Buchholtz Jakob (29 XII 1696 Kiezmark - 14 V 1758 tamże). Z zawodu iglarz w Kiezmarku, z zamiłowań badacz przyrody Tatr i ich okolicy. Nabyte dzięki samouctwu wiadomości mieszały się u niego z naiwną wiarą w skarby i różne cuda. W 1746 przesłał do Wiednia wielki zbiór skał tatrz…
Buczynowa Dolinka Doliny
Buczynowa Dolinka. Niewielka, mniej niż kilometr długa, wisząca dolinka. Dolinkę tę otaczają Buczynowe Turnie, Granaty, Czarne Ściany i stoki Koziego Wierchu. Zawalona jest złomami i piargami, a tylko przy jej wylocie rośnie kosodrzewina. Przez wał zamykający dolinkę przebiega ś…
Buczynowa Przełączka, Mała Przełęcze
Buczynowa Przełączka, Mała; Małe wcięcie w grani między Małą Buczynową Turnią a Ptakiem, bezpośrednio przy tym ostatnim.
Buczynowa Przełęcz Przełęcze
Buczynowa Przełęcz; Przejście przez tę przełęcz z Doliny Pańszczycy do Buczynowej Dolinki nie przedstawia większych trudności (o ile w żlebach nie ma śniegu), ale rzadko jest wykorzystywane; jest mniej dogodne od pobliskiego przejścia przez Krzyżne.
Buczynowa Strażnica Miejsca
Buczynowa Strażnica; Pierwsza turniczka w grani biegnącej od Przełączki nad Buczynową Dolinką (2225 m) w stronę Koziego Wierchu. Orla Perć przechodzi tuż pod niepozornym od tej strony wierzchołkiem B.S. ku Buczynowej Dolince opada B.S. urwistą, 400-metrową pn.-wsch. ścianą, w kt…
Buczynowa Turnia, Mała Szczyty
Buczynowa Turnia, Mała; Najwybitniejszy szczyt między Krzyżnem a Wielką Buczynową Turnią, od której oddziela go Buczynowa Przełęcz. Pierwsze wejście: Walenty Gadowski z towarzyszami w 1900. Przez ten szczyt przechodzi Orla Perć.
Buczynowa Turnia, Wielka Szczyty
Buczynowa Turnia, Wielka; Pierwsze wejście na W.B.T.: Walenty Gadowski i Antoni Panek w 1902. Pd. stokami tego szczytu, omijając wierzchołek, przebiega Orla Perć. Nazwa W.B.T. pochodzi od sąsiedniej Buczynowej Dolinki. W.B.T. i jej pn. ściana wcześnie znalazły się w kronikach wy…
Buczynową Dolinką, Przełączka nad Przełęcze
Buczynową Dolinką, Przełączka nad; Na stronę Koziej Dolinki spada z tej przełączki wybitny Żleb Kulczyńskiego, a na stronę Buczynowej Dolinki długi żleb, który w swej górnej części jest niezbyt trudny, ale niżej jest podcięty urwiskami. Przez przełączkę tę przebiega Orla Perć (p…
Buczynowe Czuby Miejsca
Buczynowe Czuby;
Buczynowe Turnie Szczyty
Buczynowe Turnie; Działalność taternicką w B.T. rozpocząl w 1895 Janusz Chmielowski przejściem Pościeli Jasińskiego i następnie w 1902 wejściem na Orlą Basztę, a Walenty Gadowski z towarzyszami w 1900-1903 dokonał m.in. wejść na Małą i Wielką Buczynową Turnię, a także zbudował n…
Budapesti Egyetemi Turista Egyesület Organizacje
Budapesti Egyetemi Turista Egyesület (Budapeszteńskie Akademickie Towarzystwo Turystyczne), w skrócie BETE. Towarzystwo to miało swój początek w istniejącym od 1892 Oddz. Akademickim (Egyetemi Osztály) Węgierskiego Tow. Tur. (" Magyar Turista Egyesület ). Wskutek dużych różnic w…
Budkowski Gustaw Daniel Ludzie
Budkowski Gustaw Daniel (5 VI 1813 Ryga - 7 VIII 1884 Albano, Włochy). Malarz i litograf. Studiował w akademii w Petersburgu (1843-46) i Düsseldorfie (1854-56). Dużo podróżował po Europie, dłużej mieszkał w Paryżu i Rzymie. Malował obrazy relig., hist. i rodzajowe, pejzaże i por…
budowa skalna Tatr
budowa skalna Tatr. Pod względem rodzaju skał budujących Tatry można góry te podzielić na dwie części: 1) Trzon krystaliczny, zbudowany ze skał magmowych głębinowych (zastygających w głębi ziemi pod przykryciem in. skał) oraz ze skał metamorficznych czyli przeobrażonych pod wpły…
budownictwo ludowe Terminologia
W Tatrach było związane z gospodarką past. i sianokośną, przy czym najbardziej charakterystyczne dla Tatr były " szałasy służące pasterzom owiec, zwane też kolebami lub bardziej po góralsku kolibami a także bacówkami. Oprócz szałasów w ścisłym tego terminu znaczeniu stawiano w T…
Budz Jan Ludzie
Budz Jan (1797 Jurgów - ok. 1870 tamże?). Znany też jako Bucz i Buc, a także jako Łysy Janek lub Łysy Jonek (w słow. literaturze Jonek Lysý), Kasin Janek lub Kasin Jonek, albo po prostu Janek lub Jonek z Jurgowa. W literaturze czasem podaje się mylnie Jana Budza i Łysego Janka j…
Budz Wojciech Ludzie
Budz Wojciech (zm. ok. 1929). Góral ze wsi Brzegi k. Bukowiny Tatrz. Po matce pochodzącej z rodu Nowobilskich w Białce Tatrz., odziedziczył udziały w Hali Pięć Stawów. Ożeniony z Marią Jędrol, był ojcem „ Wiktorii (Wikty) Bigosowej i ”Marii Krzeptowskiej. W 1889 i 1890 dzierżawi…
Budzak Tomasz Ludzie
Budzak Tomasz lub Budzák Tomáš (1910 Zdziar - 28 III 1935 w Tatrach, poch. w Zdziarze). Góral (rolnik) ze wsi Zdziar u stóp Tatr Biel. Podczas służby wojsk. zapoznał się z taternictwem, następnie przeszedł kurs przewodnicki i w 1934 stał się zawodowym przewodnikiem tatrz. Zginął…
Budzowa Maria Ludzie
Budzowa Maria, z domu Jędrol. Żona " Wojciecha Budza z Brzegów. W 1911-14 dzierżawiła i prowadziła schronisko TT przy Pięciu Stawach Pol.
Budzyński Arnold Ludzie
Budzyński Arnold (1917 Gdańsk). Malarz amator (dwa lata studiów mal.), od 1956 mieszka w Nowym Targu. W jego obrazach olejnych częsta jest tematyka tatrz. i podh., np. Okolice Morskiego Oka, Zima w Tatrach, Pejzaż tatrzański, Stary Nowy Targ. Uczestniczył w wielu zbior. wystawac…
Bujacza Przełęcz Przełęcze
Bujacza Przełęcz;
Bujaczy Wierch Szczyty
Bujaczy Wierch;
Bujak Ludzie
Bujak (zakop. rodzina narciarzy). Pierwszy członek tej rodziny w Zakopanem to Józef B., który ok. 1890-95 przybył do Zakopanego i osiadł w Jaszczurówce jako gajowy w lasach Jerzego Uznańskiego. Józef B. nie był entuzjastą narciarstwa, ale przed I wojną świat. posługiwał się nart…
Bujak Franciszek Ludzie
Bujak Franciszek (16 VIII 1875 Maszkienice k. Brzeska - 21 III 1953 Kraków). Historyk, prof. UJ 1909-18 i 1946-52, UW 1919-21 i Uniw. Lwow. 1921-42, czł. PAU 1919 i PAN 1952. Wybitny badacz dziejów społ. i gosp., zwł. wsi (B. był synem chłopa), geografii hist. i dziejów osadnict…
Bujak Franciszek Ludzie
Bujak Franciszek (25 XI 1896 Zakopane, Jaszczurówka - 11 IX 1975 Zakopane). Zakop. narciarz, działacz sport., i społ., wytwórca nart. W czasie nauki ciesielstwa w zakop. Szkole Przem. Drzewn. (ukończył ją w 1914) robił narty pod kierunkiem dyr. Stanisława Barabasza i zaczął jeźd…
Bujak Ignacy Ludzie
Bujak Ignacy (1 VII 1890 Kwaczała k. Krakowa - 10 XII 1979 Zakopane, poch. na starym cment.). Zakop. narciarz oraz działacz narc. i tur., z wykształcenia handlowiec. Od 1914 w wojsku austr. i jako jeniec na Syberii, od 1920 w Polsce w WP (1920-22) i jako urzędnik bankowy w Torun…