Litera B
Brzega Wojciech Ludzie
Brzega Wojciech (12 IX 1872 Zakopane - 6 VII 1941 tamże). Rzeźbiarz, snycerz, dekorator, pisarz i działacz społ. Był synem wcześnie zmarłego zakop. ślusarza Ryszarda Duźniaka i góralki (Teresa Gąsienica-Brzega); po dojściu do pełnoletności zmienił swe nazwisko Duźniak na Brzega…
Brzegi Miejscowości
Brzegi; Wieś podh., której domy są porozrzucane wzdłuż Brzegowskiego Potoku wpadającego od zach. do Białki nieco powyżej Jurgowa . B. powstały w I poł. XVII w. Przed włączeniem do gromady Bukowina obejmowały one m.in. Dolinę Rybiego Potoku z Morskim Okiem .
Brzegowski Dział Miejsca
Brzegowski Dział;Grzbietem tym biegnie szosa i na nim znajduje się polana Głodówka . B.D. stanowi dział wodny między górnym biegiem rzeki Poroniec a rzeką Białką . Nazwa B.D. pochodzi od wsi Brzegi , która leży na jego pn.-wsch. stokach.
brzemię
brzemię , gen. brzemienia, plur. brzemiona, w gwarze podh. brzemie, brzemiącko. Ładunek do niesienia na plecach, umieszczony w dużej płachcie płóciennej (czasem ze sznurkami na rogach), zawiązywanej na piersiach, np. brzemie siana. Góralki podh. jeszcze obecnie przynoszą do Zako…
Brzeziny Miejsca
Brzeziny; Miejsce przy Drodze Oswalda Balzera (8,2 km od Zakopanego ) między Toporową Cyrhlą a Capowskim Lasem , gdzie przy leśniczówce odchodzi na północ droga do Murzasichla . Nieco za B. odbiega od szosy na południe droga jezdna na Gąsienicową Halę .
Brzeziński Wacław Ludzie
Brzeziński Wacław (8 VIII 1900 Zawiercie - 22 VII 1987 Małe Ciche, poch. w Warszawie). Prawnik, prof. prawa adm. UJ (do 1970), autor licznych prac z dziedziny prawa adm. i nauki administracji, w tym ok. 40 prac o ochronie prawnej środowiska naturalnego, w którym porusza też zaga…
brzost
brzost czyli wiąz górski (Ulmus glabra, U. scabra, U. montana), z rodziny Wiązowatych (Ulmaceae). Wyniosłe, do 35-40 m wysokie drzewo, ma wybitnie niesymetryczne liście podługowatojajowate, brzegiem piłkowane, obustronnie bardzo szorstkie. Owoce podługowatookrągłe skrzydlaki z n…
brzoza Rośliny
brzoza (Betula), z rodziny Brzozowatych (Betulaceae). Z 4 gatunków brzóz występujących w Tatrach tylko jeden - i to jako podgatunek - jest rośliną górską. Dwa gatunki tak znane i pospolite na niżu są unikatami w Tatrach. Są to: Brzoza brodawkowata (Betula pendula, B. verrucosa).…
Brzoza Tadeusz Ludzie
Brzoza Tadeusz (16 V 1911 Zakopane - 14 III 1978 Spalice-Cieśle k. Wrocławia, poch. w Zakopanem). Taternik zakop., architekt, prof. Politechn. Wrocł. (od 1956). Taternictwo zaczął uprawiać, gdy chodził do szkoły w Zakopanem , m.in. z Janem Sawickim i Tadeuszem Pawłowskim . Dokon…
Brzozowski Feliks Ludzie
Brzozowski Feliks (1836 Warszawa - 1 II 1892 tamże). Malarz i grafik, pejzażysta. Studiował w 1852-59 w warsz. SSP. Podróżował po Alpach i Krymie, ale malował głównie krajobrazy pol. Po zwichnięciu prawej ręki malował lewą. Pozostawił dużo krajobrazów o nastroju spokojnym i pogo…
Brzozowski Kazimierz Ludzie
Brzozowski Kazimierz (26 IX 1871 Pińsk - 10 I 1945 Zakopane). Malarz i grafik, od ok. 1895 osiadły w Zakopanem (jego matka Emilia prowadziła pensjonaty "Murań" i "Szałas"). Taternik i narciarz. Chodził po Tatrach od ok. 1898, m.in. z przew. Klimkiem Bachledą , ze Stanisławem Elj…
brzyzek
brzyzek . W podh. gwarze: stromo poderwany kawałek terenu, np. nad rzeką czy potokiem, także nad drogą. Jest to właściwie słowo "brzeżek", ale górale wymawiają brzyzek i ta forma upowszechniła się również w literaturze. Słowo brzyzek występuje np. w nazwie Pęksów Brzyzek (stary…
Buchholtz Ludzie
Buchholtz; Niem. rodzina wywodząca się z Kluczborka (Creützburg) na Śląsku, skąd Simon B., po studiach m.in. we Wrocławiu, przybył przed 1600 na dalsze studia do Bardiowa (na ówczesnych Węgrzech) i tam się ożenił. Liczni potomkowie tej rodziny żyli w Szaryskiem i na Spiszu , wra…
Buchholtz Georg junior Ludzie
Buchholtz Georg junior (3 XI 1688 Kiezmark - 3 VIII 1737 tamże). Niemiec spiski, pedagog, przyrodnik, duchowny ewang. Studiował teologię i in. nauki za granicą, m.in. w Gdańsku (1708). Był nauczycielem (rektorem) najpierw w Paludzy na Liptowie (1714-23), wtedy zbadał Demianowską…
Buchholtz Georg senior Ludzie
Buchholtz Georg senior , zwany Buchholtz der »ltere (1 V 1643 Sabinów k. Preszowa - 11 V 1724 Wielka Łomnica). Spiskoniem. badacz Tatr , z zawodu nauczyciel (1665-75), potem (gdy jako ewangelik nie mógł uczyć) zajmował się handlem (1675-82), odbywając w 1678 podróż z towarem dro…
Buchholtz Jakob Ludzie
Buchholtz Jakob (29 XII 1696 Kiezmark - 14 V 1758 tamże). Z zawodu iglarz w Kiezmarku , z zamiłowań badacz przyrody Tatr i ich okolicy. Nabyte dzięki samouctwu wiadomości mieszały się u niego z naiwną wiarą w skarby i różne cuda. W 1746 przesłał do Wiednia wielki zbiór skał tatr…
Buczynowa Dolinka Doliny
Buczynowa Dolinka. Niewielka, mniej niż kilometr długa, wisząca dolinka. Dolinkę tę otaczają Buczynowe Turnie , Granaty , Czarne Ściany i stoki Koziego Wierchu . Zawalona jest złomami i piargami, a tylko przy jej wylocie rośnie kosodrzewina . Przez wał zamykający dolinkę przebie…
Buczynowa Przełączka, Mała Przełęcze
Buczynowa Przełączka, Mała; Małe wcięcie w grani między Małą Buczynową Turnią a Ptakiem , bezpośrednio przy tym ostatnim.
Buczynowa Przełęcz Przełęcze
Buczynowa Przełęcz; Przejście przez tę przełęcz z Doliny Pańszczycy do Buczynowej Dolinki nie przedstawia większych trudności (o ile w żlebach nie ma śniegu), ale rzadko jest wykorzystywane; jest mniej dogodne od pobliskiego przejścia przez Krzyżne .
Buczynowa Strażnica Miejsca
Buczynowa Strażnica; Pierwsza turniczka w grani biegnącej od Przełączki nad Buczynową Dolinką (2225 m) w stronę Koziego Wierchu . Orla Perć przechodzi tuż pod niepozornym od tej strony wierzchołkiem B.S. ku Buczynowej Dolince opada B.S. urwistą, 400-metrową pn.-wsch. ścianą, w k…
Buczynowa Turnia, Mała Szczyty
Buczynowa Turnia, Mała; Najwybitniejszy szczyt między Krzyżnem a Wielką Buczynową Turnią , od której oddziela go Buczynowa Przełęcz . Pierwsze wejście: Walenty Gadowski z towarzyszami w 1900. Przez ten szczyt przechodzi Orla Perć .
Buczynowa Turnia, Wielka Szczyty
Buczynowa Turnia, Wielka; Pierwsze wejście na W.B.T.: Walenty Gadowski i Antoni Panek w 1902. Pd. stokami tego szczytu, omijając wierzchołek, przebiega Orla Perć . Nazwa W.B.T. pochodzi od sąsiedniej Buczynowej Dolinki . W.B.T. i jej pn. ściana wcześnie znalazły się w kronikach…
Buczynową Dolinką, Przełączka nad Przełęcze
Buczynową Dolinką, Przełączka nad; Na stronę Koziej Dolinki spada z tej przełączki wybitny Żleb Kulczyńskiego , a na stronę Buczynowej Dolinki długi żleb, który w swej górnej części jest niezbyt trudny, ale niżej jest podcięty urwiskami. Przez przełączkę tę przebiega Orla Perć (…
Buczynowe Czuby Miejsca
Buczynowe Czuby;
Buczynowe Turnie Szczyty
Buczynowe Turnie; Działalność taternicką w B.T. rozpocząl w 1895 Janusz Chmielowski przejściem Pościeli Jasińskiego i następnie w 1902 wejściem na Orlą Basztę, a Walenty Gadowski z towarzyszami w 1900-1903 dokonał m.in. wejść na Małą i Wielką Buczynową Turnię, a także zbudował n…
Budapesti Egyetemi Turista Egyesület Organizacje
Budapesti Egyetemi Turista Egyesület (Budapeszteńskie Akademickie Towarzystwo Turystyczne), w skrócie BETE. Towarzystwo to miało swój początek w istniejącym od 1892 Oddz. Akademickim (Egyetemi Osztály) Węgierskiego Tow. Tur. (» Magyar Turista Egyesület ). Wskutek dużych różnic w…
Budkowski Gustaw Daniel Ludzie
Budkowski Gustaw Daniel (5 VI 1813 Ryga - 7 VIII 1884 Albano, Włochy). Malarz i litograf. Studiował w akademii w Petersburgu (1843-46) i Düsseldorfie (1854-56). Dużo podróżował po Europie, dłużej mieszkał w Paryżu i Rzymie. Malował obrazy relig., hist. i rodzajowe, pejzaże i por…
budowa skalna Tatr
budowa skalna Tatr . Pod względem rodzaju skał budujących Tatry można góry te podzielić na dwie części: 1) Trzon krystaliczny, zbudowany ze skał magmowych głębinowych (zastygających w głębi ziemi pod przykryciem in. skał) oraz ze skał metamorficznych czyli przeobrażonych pod wpł…
budownictwo ludowe Terminologia
W Tatrach było związane z gospodarką past. i sianokośną, przy czym najbardziej charakterystyczne dla Tatr były » szałasy służące pasterzom owiec, zwane też kolebami lub bardziej po góralsku kolibami a także bacówkami. Oprócz szałasów w ścisłym tego terminu znaczeniu stawiano w T…
Budz Jan Ludzie
Budz Jan (1797 Jurgów - ok. 1870 tamże?). Znany też jako Bucz i Buc, a także jako Łysy Janek lub Łysy Jonek (w słow. literaturze Jonek Lysý), Kasin Janek lub Kasin Jonek, albo po prostu Janek lub Jonek z Jurgowa. W literaturze czasem podaje się mylnie Jana Budza i Łysego Janka j…
Budz Wojciech Ludzie
Budz Wojciech (zm. ok. 1929). Góral ze wsi Brzegi k. Bukowiny Tatrz. Po matce pochodzącej z rodu Nowobilskich w Białce Tatrz., odziedziczył udziały w Hali Pięć Stawów. Ożeniony z Marią Jędrol, był ojcem » Wiktorii (Wikty) Bigosowej i »Marii Krzeptowskiej. W 1889 i 1890 dzierżawi…
Budzak Tomasz Ludzie
Budzak Tomasz lub Budzák Tomáš (1910 Zdziar - 28 III 1935 w Tatrach, poch. w Zdziarze). Góral (rolnik) ze wsi Zdziar u stóp Tatr Biel. Podczas służby wojsk. zapoznał się z taternictwem, następnie przeszedł kurs przewodnicki i w 1934 stał się zawodowym przewodnikiem tatrz. Zginął…
Budzowa Maria Ludzie
Budzowa Maria , z domu Jędrol. Żona » Wojciecha Budza z Brzegów. W 1911-14 dzierżawiła i prowadziła schronisko TT przy Pięciu Stawach Pol.
Budzyński Arnold Ludzie
Budzyński Arnold (1917 Gdańsk). Malarz amator (dwa lata studiów mal.), od 1956 mieszka w Nowym Targu. W jego obrazach olejnych częsta jest tematyka tatrz. i podh., np. Okolice Morskiego Oka, Zima w Tatrach, Pejzaż tatrzański, Stary Nowy Targ. Uczestniczył w wielu zbior. wystawac…
Bujacza Przełęcz Przełęcze
Bujacza Przełęcz ;
Bujaczy Wierch Szczyty
Bujaczy Wierch;
Bujak Ludzie
Bujak (zakop. rodzina narciarzy). Pierwszy członek tej rodziny w Zakopanem to Józef B., który ok. 1890-95 przybył do Zakopanego i osiadł w Jaszczurówce jako gajowy w lasach Jerzego Uznańskiego. Józef B. nie był entuzjastą narciarstwa, ale przed I wojną świat. posługiwał się nart…
Bujak Franciszek Ludzie
Bujak Franciszek (16 VIII 1875 Maszkienice k. Brzeska - 21 III 1953 Kraków). Historyk, prof. UJ 1909-18 i 1946-52, UW 1919-21 i Uniw. Lwow. 1921-42, czł. PAU 1919 i PAN 1952. Wybitny badacz dziejów społ. i gosp., zwł. wsi (B. był synem chłopa), geografii hist. i dziejów osadnict…
Bujak Franciszek Ludzie
Bujak Franciszek (25 XI 1896 Zakopane, Jaszczurówka - 11 IX 1975 Zakopane). Zakop. narciarz, działacz sport., i społ., wytwórca nart. W czasie nauki ciesielstwa w zakop. Szkole Przem. Drzewn. (ukończył ją w 1914) robił narty pod kierunkiem dyr. Stanisława Barabasza i zaczął jeźd…
Bujak Ignacy Ludzie
Bujak Ignacy (1 VII 1890 Kwaczała k. Krakowa - 10 XII 1979 Zakopane, poch. na starym cment.). Zakop. narciarz oraz działacz narc. i tur., z wykształcenia handlowiec. Od 1914 w wojsku austr. i jako jeniec na Syberii, od 1920 w Polsce w WP (1920-22) i jako urzędnik bankowy w Torun…