Litera Z
Zmarzły Staw pod Polskim Grzebieniem
Zmarzły Staw pod Polskim Grzebieniem (2047 m) lub po prostu Zmarzły Staw, dawniej również Zmarzły Staw Polski lub Polski Staw; Zamrznuté pleso, Zmrznuté pleso; Gefrorener See, Gefrorener See unter dem Polnischen Kamm, dawniej też Eissee; Fagyott-tó, dawniej także Jeges-tó. S. Le…
Zmarzły Staw pod Wysoką
Zmarzły Staw pod Wysoką (1774, 1760 m) lub po prostu Zmarzły Staw, ale także Zmarzły Staw w Ciężkiej Dolinie; Zmrzlé pleso; Eissee; Jeges-tó, Fagyott-tó.S.Leży w lejowatym kotle skalnym na górnym piętrze głównej gałęzi Ciężkiej Doliny. Staw ten jest zamknięty od pn.-wsch. strony…
Zmarzły Staw Staroleśny
Zmarzły Staw Staroleśny lub po prostu Zmarzły Staw (2052, 2057 m); Ladové pleso, Zbojnícke Ladové pleso; Eissee, Trümmersee; Jeges-tó, Nagy-Tarpataki-Jeges-tó, Omladék-tó. S. Największy ze Staroleśnych Stawów, znajdujący się w górnej części Staroleśnej Doliny na dnie Graniastej…
Zmarzły Stawek, Mały
Zmarzły Stawek, Mały. S. Niewielki stawek tuż na pd.-wsch. od Zmarzłego Stawu Staroleśnego, w Graniastej Kotlinie w górnej części Staroleśnej Doliny.
Zmarzły Szczyt
Zmarzły Szczyt (2400, 2390 m); Popradský Ladový štít; Eisseespitze; Jeges-tavi-csúcs. S. Zwornikowy szczyt wznoszący się nad Kaczą Doliną, Doliną Złomisk i Batyżowiecką Doliną, między Wschodnim Żelaznym Szczytem a Kaczym Szczytem. W Z.S. odgałęzia się od gł. grani Tatr Wys. dług…
znakowanie turystyczne
znakowanie turystyczne. Pierwsza wiadomość o znakach umieszczonych w Tatrach na drzewach czy skałach, aby ułatwić przewodnikowi odnalezienie właściwego szlaku, pochodzi z 1654, a wydrukowana jest w książce Simplicissimusa z 1683. Z poł. XVII w. mamy też najdawniejsze wiadomości…
Znamięcki Aleksander
Znamięcki Aleksander (23 VII 1884 Wola Dołhołucka k. Stryja - 3 IV 1964 Tuxedo Park, stan New York). Jeden z czołowych taterników w 1906-14. Po studiach ekon. w Londynie pracował w amer. i pol. bankach w Petersburgu, Nowym Jorku i Warszawie, w 1920 w pol. Min. Skarbu, a po 1940…
Zprávy Horolezeckej Sekcie SlVTVŠ
"Zprávy Horolezeckej Sekcie SlVTVŠ". Pierwsze słow. czasopismo tatern. (powiel.), wydawane w Bratysławie w 1954 (nry 1-12) i 1955 (nry 1-2). Tematyka tatern. i alpin., także wiersze. Red.: Radek Roubal (1954), František Závodský (1955). Autorami artykułów oprócz Słowaków byli te…
Zprávy Liptovského Múzea
"Zprávy Liptovského Múzea". Kwartalnik wydawany w Rużomberku przez Muzeum Liptowskie. Rocz. I, 1931-32; rocz. II 1932-33; oba po 4 nry. Red.: Arnošt Opluštil. Red. odp.: Ivan Houdek.W czasopiśmie tym kustosz Julius Kürti regularnie ogłaszał sprawozdania z działalności Muzeum Lip…
Zsigmondy Zoltán
Zsigmondy Zoltán, dr (1880 - I 1945 Budapeszt). Węg. taternik. W towarzystwie M. Szontagha jun. i przew. Johanna Franza sen. dokonał w 1905 pierwszego wejścia na Drąg, Turnię nad Drągiem i Małą Kończystą. Brał też udział w jednym z najwcześniejszych wejść na Ostry Szczyt. Zginął…
Zubek Józef
Zubek Józef, też Zubek-Nozka (4 III 1914 wieś Kościelisko - 6 XI 1988 Zakopane). Zakop. cieśla, narciarz, taternik, alpinista, przewodnik tatrz., ratownik górski. Pochodził z podh. rodziny Zubków, której kolejne pokolenia przewędrowały z Maruszyny przez Nowe Bystre i Kościelisko…
Zuber Oskar
Nie okreslony
Zuberska Dolina
Zuberska Dolina; Roháčska dolina, Studená dolina. S. Wielka walna dolina po pn. stronie gł. grzbietu Tatr Zach., stanowiąca przedłużenie ku górze Doliny Zimnej Wody Orawskiej, kończącej się w Zuberskiej Kotlinie, która sięga ku wsch. do wylotu Zuberskiej Doliny. Z.D. jest jedną…
Zuberska Kotlina
Zuberska Kotlina; Zuberská kotlina, Zuberecká kotlina. S. Duże rozszerzenie Doliny Zimnej Wody Orawskiej poniżej wylotu Zuberskiej Doliny. W dolnej (pn.-zach.) części tej kotliny leży wieś Habówka, a w środk. części - wieś Zuberzec. Z.K. jest częścią » Podtatrzańskiego Rowu.
Zuberska Woda
Zuberska Woda; Zuberská voda. S. Lewoboczny dopływ Zimnej Wody Orawskiej, który powstaje u górnego (wsch.) końca wsi Zuberzec ze spływu (776 m) Siwego Potoku z Przybyskim (Klińskim) Potokiem. Płynie ku zach. przez Zuberzec i uchodzi (na wysokości 730 m) do Zimnej Wody. Lewoboczn…
Zuberski Rów
Zuberski Rów; Zuberská brázda. S. Część » Podtatrzańskiego Rowu ciągnąca się spod Huciańskiej Przełęczy przez Zuberską Kotlinę i Błotną Dolinę aż pod zach. stoki Przełęczy Borek. W nazewnictwie słow. Z.R. (Zuberská brázda) niekiedy obejmuje też » Huciański Rów i Orawicki
Zuberski Wierch
Zuberski Wierch (1747, 1746 m), dawniej Zuberec lub Wierch Zuberec; Zuberec (nazwa oraw.), Holan (nazwa lipt.). S. Drugorzędne wzniesienie w zach. grani Brestowej Kopy, między Małą Brestową Kopą a Palenicą Jałowiecką. Nazwa Z.W. pochodzi od wsi Zuberzec.
Zuberzec
Nie okreslony
Zvěřina František Bohumír
Zvěřina František Bohumír (4 II 1835 Hrotovice, okres Třebíč, Czechy - 27 XII 1908 Wiedeń). Czes. malarz i grafik (ASP w Pradze 1852-59), nauczyciel rysunków w Słowenii (Gorica, Maribor) i Austrii (Wiedeń). Dużo podróżował, od Albanii po Rosję. Na Słowacji bywał już w 1849-52 i…
Zvěřina Ladislav Narcis
Zvěřina Ladislav Narcis (29 X 1891 Praga - 26 VI 1980 tamże). Czeski poeta, prozaik i historyk literatury (uniw. w Pradze 1916, dr), recenzent i krytyk literacki. Pracował jako pedagog i urzędnik na Słowacji 1919-38 (m.in. w Lewoczy i Dolnym Smokowcu), od 1939 w Pradze. Był głos…
Zwalista Turnia
Zwalista Turnia; Weszterov štít; Weszterspitze; Weszter-csúcs. S. Rozłożysty szczyt między Baniastą Turnią a Staroleśnym Szczytem, w grani między górną częścią Wielickiej Doliny a Staroleśną Doliną. Pierwsze wejście: Kazimierz Tetmajer z towarzyszami w 1892. Zimą: Stanisław K. Z…
Zweig Krakau des Deutschen Alpenvereins
Zweig Krakau des Deutschen Alpenvereins. Oddział krakowski niem. organizacji tur.-alpin., Deutscher Alpenverein (DAV); powstał 8 II 1943 podczas niem. okupacji. Jego zadaniem było propagowanie i organizowanie turystyki i taternictwa wśród Niemców (reichsdeutschów i volksdeutschó…
Związek Podhalan
Związek Podhalan. Zarówno Związek Górali jak i Związek Podhalan wyrósł z ruchu społ., zwanego regionalizmem podhalańskim. Wywodzi się on z działalności zwł. pisarskiej wielu osób równie oczarowanych pięknem Tatr jak i głęboko zainteresowanych kulturą lud. Podhala czy w ogóle Pod…
Związek Podhalan w Północnej Ameryce
Związek Podhalan w Północnej Ameryce (ZPPA), ang. Polish Highlanders Alliance of North America. Powstał w Chicago w 1929 i istnieje nadal jako duża organizacja zrzeszająca pol. górali i ich potomków w USA. Projekty i nawet usiłowania stworzenia tego rodzaju organizacji wśród pol…
Związek Strzelecki "Strzelec" Ludzie
Związek Strzelecki "Strzelec". Organizacja paramilitarna powstała w 1910r. z inicjatywy J. Piłsudskiego. Ćwiczenia oddziałów strzeleckich często odbywały się w Tatrach i na Podhalu. W 1914 r., w pierwszych dniach sierpnia, po mobilizacji polskich organizacji paramilitarnych w kr…
Związek Ziem Górskich
Związek Ziem Górskich (ZZG). Został zainicjowany w sierpniu 1936 na Zjeździe Górskim w Sanoku, a formalnie ukonstytuował się w listopadzie 1936 w Warszawie. W skład ZZG wchodziły liczne instytucje państw. (np. Izby Przem.-Handl.) i duże stowarzyszenia społ. (m.in. Pol. Zw. Narc.…
Zwierówce, Schronisko na
Nie okreslony
Zwierówka
Zwierówka (1037 m); Zverovka. S. Polana w Zuberskiej Dolinie po jej orogr. pr. stronie, nieco na pn. od połączenia Łatanej Doliny z Rohacką Doliną. Na Z. stoi leśniczówka, dom HS i » Schronisko na Zwierówce. Dochodzi tu autobus z Zuberca. W pobliżu (przy znakowanej ścieżce wiodą…
Zwierówką, Stawek pod
Zwierówką, Stawek pod (983 m); Pleso pod Zverovkou, jazierko pod Zverovkou. S. Mały śródmorenowy stawek w Zuberskiej Dolinie, leżący ok. 1 km na pn.-zach. od Zwierówki. Jest najniżej położonym stawem w Tatrach. Pow. 0,31 ha, 82 x 52 m, głęb. 1,2 m.
zwierzęta
zwierzęta. Fauna Tatr różni się znacznie od niżowej. Żyją tu z., których gdzie indziej w Polsce nie spotykamy, np. świstaki i kozice, ponadto są » endemity, których poza Tatrami nigdzie na świecie nie ma, a także występują » relikty, czyli przeżytki z dawniejszych epok historii…
Zwierzyniec
Zwierzyniec (ok. 900 m) P. Okolica w Zakopanem po zach. stronie drogi do Kuźnic, nieco na pd. od pomnika Chałubińskiego. Do końca II wojny świat. stał tu tartak, a obecnie budynek dyrekcji i muzeum TPN. Niegdyś był w tej okolicy niewielki zwierzyniec właściciela dóbr zakop. Homo…
Zwierzyniec Jaworzyński
Zwierzyniec Jaworzyński lub zwierzyniec Hohenlohego. Po zakupie dóbr jaworzyńsko-lendackich w 1879 » Christian Hohenlohe utworzył na ich terenie w swych prywatnych celach myśliwskich wielki zwierzyniec obejmujący prawie całe Tatry Jaworzyńskie (ok. 2000 morgów). Zwierzyniec ten…
Zwodna Ławka
Zwodna Ławka; Zvodná lávka, dawniej Svodná lávka; Weszterscharte; Weszter-rés. S. Przełęcz między Zwalistą Turnią a Staroleśnym Szczytem, u stóp wysokiego uskoku tego ostatniego. Pierwsze wejście: Kazimierz Tetmajer z towarzyszami w 1892. Zimą: V. Jelinek i E. Křivý w 1936.Pol.…
Zwolińska Zofia
Nie okreslony
Zwoliński Stefan
Zwoliński Stefan (19 VII 1900 Kraków - 29 IX 1982 Zakopane, poch. na starym cment.), syn Leonarda Z., księgarza zakopiańskiego. Jeden z czołowych speleologów tatrz., badacz dziejów dawnego górnictwa i hutnictwa w Tatrach, fotograf tatrz., działacz tur., w 1923 - 50 współwłaścici…
Zwoliński Tadeusz
Zwoliński Tadeusz (16 X 1893 Kraków - 27 XI 1955 Zakopane, poch. na starym cment.), syn Leonarda Z., zakop. księgarza. Wybitny działacz tur., jeden z czołowych speleologów tatrz., kartograf, autor licznych map i przewodników tatrz., fotograf tatrz., malarz amator, zamieszkały w…
zwornik Terminologia
zwornik lub punkt zwornikowy. Miejsce gdzie schodzą się przynajmniej trzy granie, żebra górskie itp. Zwornikiem jest najczęściej szczyt (np. Świnica), lub inne wzniesienie grani (czasem niepozorne), ale może nim także być przełęcz (np. Krzyżne).
Zyzak Adam
Zyzak Adam. Taternik, alpinista, mgr inż mechanik-energetyk, w 1970 adiunkt Gł. Inst. Górnictwa w Katowicach. Uprawiał taternictwo od 1953 (czł. Klubu Wysokogórskiego od 1954), w Tatrach dokonał wielu pierwszych wejść w lecie i zimą, z upodobaniem do przejść długich. W 1964 z Ry…