Litera Z
Zakopiański Rów
Zakopiański Rów. P. Część » Podtatrzańskiego Rowu ciągnąca się od Nędzowskiego Działu (we wsi Kościelisko) ku wsch. między Tatrami a Gubałowskim Pasmem, potem ku pn.-wsch. do połączenia Zakopianki z Porońcem (w Poroninie). Środkowa część Z.R. to » Zakopiańska Kotlina.
Zakopiańskie Dobra
Zakopiańskie Dobra, Dobra Zakopane lub Państwo Zakopane, także dobra Kościelisko-Zakopane. P. Była to ta część austr. dóbr kameralnych, którą w 1824 zakupił Emanuel Homolacs jako sekcję białczańską i zakopiańską; te dwie sekcje były oddzielone od siebie sekcją szaflarską, którą…
zakosy
zakosy. W gwarze podh. i w terminologii tur. są to zygzaki (serpentyny) ścieżki lub perci, albo szlaku po bezdrożu.
Zakosy
Zakosy (ok. 1700-1800 m). P. Strome pn. zbocze Goryczkowej Przełęczy nad Zakosy, ponad górnym końcem Goryczkowej Doliny pod Zakosy. Zboczem tym prowadziły zakosy dawnej perci owczej i stąd jego nazwa.
Zakrzewska Helena
Zakrzewska Helena, z Wiśniewskich (ok. 1881 - 13 IX 1952 Kraków), żona prof. UJ. Autorka powieści dla młodzieży: Pojednanie. Opowieść o niedźwiedziu tatrzańskim (Wa. 1932, Poz. 1937, Kr. 1945, Kr.-Ka. 1946); wyd. 1 i 2 miały ilustracje Leli (Anieli) Pawlikowskiej. Ukazało się te…
Zakrzewski Wacław
Zakrzewski Wacław (1880 - 1948 Kraków). Taternik, lekarz, długoletni zastępca lekarza nacz. Ubezpieczalni Społ. w Krakowie. Był b. czynnym taternikiem przed I wojną świat., dokonując też pierwszych wejść, np. pn.-wsch. grzędą Kościelca (w 1909, z Kazimierzem Drewnowskim). Od 190…
Zaleska Maria Julia
Zaleska Maria Julia (IX 1831 Medwedówka k. Czehrynia, Ukraina - 10 IV 1889 Warszawa). Pisarka, od 1867 zamieszkała w Warszawie, od 1880 redaktorka tygodnika warsz. "Wieczory Rodzinne", popularyzatorka wiedzy przyr. i autorka książek dla dzieci i młodzieży, m.in. z tematyką tatrz…
Zaleski Józef Bohdan
Zaleski Józef Bohdan (14 II 1802 Bohatyrka, gub. kijowska - 31 III 1886 Villepreux k. Paryża, poch. na Montmartre w Paryżu). Poeta, współtwórca ukr. szkoły poetów. Uczestnik Powstania Listopadowego, od I 1831 czł. demokratycznego Tow. Patriotycznego. W 1832, udając się po upadku…
Zalewski Antoni Andrzej
Zalewski Antoni Andrzej (30 XI 1897 Warszawa - 1 III 1986 Partridge Green, Horsham Sussex, Anglia). Taternik i alpinista, dyplomata. Studia: warsz. Wyższa Szkoła Hand. (1917). Czł. POW, poseł na Sejm Wileński, delegowany do Sejmu Ustawodawczego. Od 1929 nauczyciel i dziennikarz,…
załupa
załupa. Rodzaj » zachodu, zwykle krótkiego i stromego, z boku nakrytego przewieszonymi skałami.
Załuski Stefan Leszek
Załuski Stefan Leszek (ok. 1919 Warszawa - ?). Turysta, taternik, działacz harcerski. Kilka lat przebywał w Zakopanem w celu poratowania zdrowia i zdał tam maturę w 1937. Działał w Harcerskim Klubie Narc. Zakopane w 1936-37 (referat propagandy, sekr.). Od 1937 był kierownikiem r…
Zamagurskie Pogórze
Zamagurskie Pogórze. PS. Pogórze, które od gł. grzbietu Magury Spiskiej opada ku pn. w kierunku Dunajca i jego dopływu Lipnika. Zach. ograniczeniem tego pogórza jest rzeka Białka.
Zamagurze Spiskie
Zamagurze Spiskie lub po prostu Zamagurze; Zamagurie lub Spišská Magura. PS. Część Spisza, która leży na pn. od gł. grzbietu Magury Spiskiej. Zach granicę Z.S. stanowi rz. Białka (z wyjątkiem wsi Nowa Biała), a pn. granicą jest rz. Dunajec i jej pr. dopływ Lipnik. Całe Z.S. nale…
Zamarła Turnia
Zamarła Turnia (2179, 2179 m). P. Niewielki szczyt oddzielony od Małego Koziego Wierchu Zmarzłą Przełęczą, a od Kozich Czub Kozią Przełęczą. Orla Perć przechodzi pn. stokami Z.T. omijając jej wierzchołek. Pierwsze wejście (od pn.): Janusz Chmielowski i przew. Klemens Bachleda w…
Zameczki
Zameczki (1431 m), po góralsku Słupy. P. Grupa urwistych turni wapiennych na pn. stokach Giewontu, między dwiema górnymi odnogami Doliny Białego, bezpośrednio powyżej Ścieżki nad Reglami.
Zamkovszky István
Zamkovszky István, w słow. literaturze Zamkovský Štefan (1906 Lewocza - 15 V 1961 Bańska Szczawnica). Węg. taternik i przewodnik tatrz., z zawodu fotograf. Przybył w Tatry w poszukiwaniu pracy i przez kilka lat zarabiał na życie jako tragarz wynosząc zaopatrzenie do Schroniska T…
Zamoyski Władysław
Zamoyski Władysław (18 XI 1853 Paryż - 3 X 1924 Kórnik k. Poznania), syn gen. Władysława Zamoyskiego, hrabia. Wielki patriota pol. i społecznik. Właściciel dóbr Kórnik, Zakopane i in. Dobra Zakopane (ze znaczną częścią Tatr Pol.) zakupił w 1889 i tu zamieszkał, w Kuźnicach (» wł…
Zanussi Krzysztof
Zanussi Krzysztof (17 VI 1939 Warszawa). Reżyser i scenarzysta filmowy (Państw. Wyższa Szkoła Teatr. i Film. w Łodzi 1960-66, poprzednio studia na UW i UJ).W jego bogatej i często nagradzanej twórczości film. są też filmy o tematyce tatrz. (z jego scenariuszem i reżyserią): Spir…
Zapałowicz Hugo
Zapałowicz Hugo (15 XI 1852 Lublana - 20 XI 1917 Perowsk, Turkiestan Zachodni). Wybitny pol. botanik oraz podróżnik i działacz tur. (TT), z zawodu prawnik (UJ 1871-75, dr 1876), z zamiłowań przyrodnik (studia na uniw. wiedeńskim 1880-81). W 1880-1905 i 1914-17 służył w wojsku au…
zapieranie
zapieranie. W taternictwie oznacza specjalny sposób wspinania się, np. w gładkich kominach, gdy z braku stopni i chwytów wyzyskuje się tarcie opierając stopy o jedną ścianę komina, a plecy i dłonie o przeciwległą. Wywierając odpowiedni nacisk można się tak utrzymać między gładki…
Zapolska Gabriela
Zapolska Gabriela, właśc. Maria Gabriela, z Korwin-Piotrowskich (30 III 1857 Podhajce k. Łucka na Wołyniu - 17 XII 1921 Lwów), w 1876-88 żona Konstantego Śnieżko-Błockiego, w 1901-10 malarza » Stanisława Janowskiego. Dramatopisarka (np. Moralność pani Dulskiej ), powieściopisark…
Zaremba Stanisław Krystyn
Zaremba Stanisław Krystyn (wg metryki błędnie 15 IX, istotnie 15 VIII 1903 Kraków - 14 I 1990 Aberystwyth, Walia). Taternik i alpinista, matematyk (podobnie jak jego ojciec, prof. UJ Stanisław Zaremba 1863-1942); studia mat. na UJ 1921-24 i 1926-29 oraz w Paryżu 1924-26. W 1929-…
Zaruski Mariusz
Zaruski Mariusz (31 I 1867 Dumanów, Podole - 8 IV 1941 Chersoń, pd. Ukraina). Wybitny taternik i narciarz, założyciel i pierwszy kier. Tatrz. Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, żeglarz, twórca polskiego jachtingu morskiego, malarz, pisarz i poeta, wojskowy. W czasie studiów na…
Zarycki Szymon
Zarycki Szymon (27 X 1894 - 14 V 1970 Zakopane). Przewodnik tatrz., ratownik górski, cieśla z Krzeptówek w Zakopanem.Przewodnikiem tatrz. został w 1934, klasy II w 1948; szczególnie dobrze znał Tatry Zach., również po ich słow. stronie. Członkiem TOPR został w 1934, ale już wcze…
Zarzycki Kazimierz
Zarzycki Kazimierz (18 XII 1930 Kolonia Łucka k. Lubartowa). Leśnik, botanik, ekolog (studia na UJ), od 1973 prof. Badacz roślinności Karpat, zwł. Bieszczadów, Pienin i Tatr, działacz ochrony przyrody. Od 1972 pracownik Inst. Botaniki PAN w Krakowie i od 1984 jego dyrektor. Czł.…
zarzyczka górska
zarzyczka górska (Cortusa matthioli ), z rodziny Pierwiosnkowatych (Primulaceae ). Niewysoka roślina o okrągławych, wcinano-ząbkowanych liściach, a kwiatach niedużych, kieliszkowatych, purpurowych, zebranych w nielicznokwiatowe baldaszki.B. rzadka w Tatrach Pol.: tylko w Dolinie…
Zasłonista Przełączka
Zasłonista Przełączka; železná priehyba. S. Najniższe zagłębienie grani łączącej Hrubą Śnieżną Kopę z Zasłonistą Turnią.
Zasłonista Turnia
Zasłonista Turnia (ok. 2180 m); Veža železnej brány; Eisernetorturm; Vaskapu-torony. S. Wybitna turnia na końcu bocznej pn.-wsch. grani Hrubej Śnieżnej Kopy, wysunięta ku Zielonemu Stawowi w Kaczej Dolinie. Pierwsze wejście: Paweł Bester, Ferdynand Goetel, Walery Goetel i Aleksa…
Zatracony Stawek
Nie okreslony
Závacký Štefan
Závacký Štefan (8 V 1937 Wielka Łomnica = Velká Lomnica). Słow. taternik, przewodnik i ratownik tatrz. Taternictwo uprawiał od 1959. W zimie przechodził pn.-zach. ścianę Galerii Gankowej, pn. ścianę Wysokiej, zach. ścianę Łomnicy i pn. filar Mięguszowieckiego Szczytu. Od 1963 by…
Zawada Andrzej
Zawada Andrzej (16 VII 1928 Olsztyn). Taternik, alpinista, polarnik, geofizyk (pracownik Inst. Geofizyki PAN w Warszawie). Od 1950 wspinał się w Tatrach latem i zimą (np. I wejście zimowe wsch. ścianą Ganku w 1963 i pr. filarem pn.-wsch. ściany Rumanowego Szczytu w 1964), w 1959…
Zawadzki Aleksander
Zawadzki Aleksander, właśc. Jan (Józef?) Antoni (6 V 1798 Bielsko, Śląsk Cieszyński - 5 (6?) V 1868 Brno). Botanik, zoolog, fizyk (studia od 1815 z przerwami w Ołomuńcu i Lwowie, dr 1829). Uczył fizyki, matematyki i botaniki w różnych szkołach we Lwowie i Przemyślu. W 1847-52 by…
Zawadzki Antoni Rudolf
Zawadzki Antoni Rudolf, także Zawadzki-Rogala (5 II 1896 Dębica - ?). Wojsk. topograf, fotogrametra, przed II wojną świat. pracował w Wojsk. Inst. Geogr. w Warszawie i był majorem. W 1933 był jednym z gł. twórców mapy fotogrametr. Tatr Polskich, a w 1938-39 kierował pracami nad…
zawalisko
zawalisko lub zawał. Termin jask., oznaczający rumowisko bloków skalnych w jaskini, oberwanych z jej stropu.
Zawiesista Skała
Zawiesista Skała lub po prostu Zawiesista (ok. 1100-1150 m). P. Wybitna grupa skał nad orogr. lw. brzegiem Chochołowskiego Potoku, zaraz powyżej miejsca gdzie wpada do niego Starorobociański Potok.
Zawiesista Turnia
Nie okreslony
Zawiesista Turnia, Mała
Zawiesista Turnia, Mała (ok. 1200 m), błędnie Zawiesista Turnia. P. Urwista skała o kopiastym wierzchołku, znajdująca się wśród lasu u podnóża » Zawiesistej Turni (1296 m), po pn. stronie środk. części Miętusiej Doliny.
zawilce
zawilce (Anemone ), z rodziny Jaskrowatych (Ranunculaceae ). Największy i najpiękniejszy ich przedstawiciel to zawilec narcyzowy (Anemone narcissiflora ), roślina 20-40 cm wysoka o liściach dłoniasto trójdzielnych, wycinanych, a kwiatach dużych, śnieżnobiałych, czasem spodem róż…
Zawory
Zawory (1879 m); Závory; Zawory, Zawory-Pass, Riegelpass; Zawory, Zawory-hágó. S. Szeroka przełęcz w bocznej grani Tatr Wys., między Gładkim Wierchem a Cichym Wierchem, należącym do grupy Liptowskich Kop.Przez Z. prowadzi kilka ważnych szlaków tur., łączących nie tylko sąsiednie…
Zawozy
Zawozy; Závozy. S. Wielka polana na najniższej części grzbietu łączącego Golicę Huciańską z Ostrym Wierchem Kwaczańskim, blisko wierzchołka tego ostatniego. Obejmuje » Kwaczańską Przełęcz i jej otoczenie.Przez polanę i przełęcz przebiega szosa wiodąca z Wyżniej Huciańskiej Przeł…