Litera Z
Zimna Jaskinia
Zimna Jaskinia (1120 m). P.Po wsch. stronie Kościeliskiej Doliny, u podnóża pionowych skał Organów, 20 m od otworu Mroźnej Jaskini. Dług. korytarzy Z.J.: 4250 m, deniwelacja 176 m (-16, +160). Przejście jaskini jest trudne i wymaga specjalnego sprzętu. Wstępna część Z.J. była zn…
Zimna Studnia
Zimna Studnia (1220, ok. 1205 m); Šalviový pra-meň, Žeruchový prameň; Kressebrunnen; Zsázsa-forrás. S. Źródło wybornej zimnej wody wytryskujące na Rzeżuchowej Polanie w Kiezmarskiej Dolinie. Nazwy obcojęzyczne pochodzą od rosnącej w otoczeniu rzeżuchy (žerucha, Kresse, zsázsa ).
Zimna Woda
Zimna Woda lub Zimna Woda Spiska; Studený potok, Studená voda; Kohlbach; Tar-patak. S. Strumień powstający w Dolinie Zimnej Wody w Tatrach Wys., tuż na pn.-wsch. od Staroleśnej Polany ze spływu Staroleśnego Potoku z Małą Zimną Wodą (na wysokości ok. 1300 m). W Dolinie Zimnej Wod…
Zimna Woda
Zimna Woda lub Zimna Woda Orawska; Studený potok, dawniej też Studená, Studenec i Biely potok. S.Powstaje w Zuberskiej Dolinie ze spływu Rohackiego Potoku z Łatanym Potokiem, na wysokości ok. 1020 m. Przepływa przez wsie Zuberzec, Habówka i Biały Potok Orawski, po czym k. wsi Po…
Zimna Woda, Mała
Zimna Woda, Mała; Malý Studený potok; Kleiner Kohlbach; Kis-Tar-patak. S. Potok odwadniający Dolinę Pięciu Stawów Spiskich i Lodową Dolinkę, ale jako stały strumień na powierzchni ziemi pojawia się dopiero w górnej części Wielkiego Łomnickiego Ogrodu. Mała Zimna Woda płynie Doli…
Zimnej Wody, Dolina
Zimnej Wody, Dolina; Studená dolina, Studeno-vodská dolina; Kohlbachtal; Tar-pataki-völgy. S.Wielka walna dolina wcinająca się od pd.-wsch. w pd. stoki Tatr Wys. i dzieląca się w górze, nieco powyżej Wodospadów Zimnej Wody (na wysokości ok. 1300 m) na dwie duże gałęzie: Staroleś…
Zimnej Wody, Dolina Małej
Zimnej Wody, Dolina Małej; Malá Studená dolina; Kleines Kohlbachtal; Kis-Tarpataki-völgy. S. Orogr. lewa gałąź Doliny Zimnej Wody po pd. stronie Tatr Wysokich. Dolina Małej Zimnej Wody ciągnie się od wysokości ok. 1300 m (od spływu Staroleśnego Potoku z Małą Zimną Wodą w pobliżu…
Zimnej Wody Orawskiej, Dolina
Zimnej Wody Orawskiej, Dolina lub Dolina Zimnej Wody; Studená dolina. S. Wielka dolina, która przy orawskiej wsi Podbiel odchodzi od Orawskiej Kotliny i biegnie w górę ku wsch., zrazu między Skoruszyńskimi Wierchami a pogórzem Choczańskich Wierchów; powyżej wylotu Błotnej Doliny…
Zimnej Wody, Wodospady
Zimnej Wody, Wodospady; Vodopády Studeného potoka lub Studenovodské vodopády; Kohlbach-wasserfälle; Tar-pataki-vízesések. S. Grupa wodospadów w Dolinie Zimnej Wody, nieco poniżej Staroleśnej Polany, położone na wys. od 1153 do 1276 m. Wodospady te nie są b. wysokie (do 13 m), al…
Zimnik
Zimnik (ok. 905 m). P. Źródło (obecnie ujęte w zbiornik) nieco na zach. od wylotu Strążyskiej Doliny, a tuż poniżej Drogi pod Reglami. Wypływa z niego Samków Potok (górny bieg Młynkowca). Nazwą Zimnik oznaczano też inne źródła na obszarze Zakopanego.
Zimnowodzka Grań
Zimnowodzka Grań; Prostredný hrebeň; Mittelriegel,; Középgerinc. S. Długi grzbiet, ciągnący się od gł. wierzchołka Pośredniej Grani ku pd.-wsch. i oddzielający Dolinę Małej Zimnej Wody od Staroleśnej Doliny. W Z.G. wznoszą się kolejno ku pd.-wsch.: Ciemniasta Turnia, Kościoły i R
zimowit Rośliny
zimowit (Colchicum autumnale), z rodziny Liliowatych (Liliaceae). Często mylnie uważany za jesienną odmianę krokusa (który u nas w dzikim stanie nigdy na jesieni nie kwitnie), od którego różni się wieloma cechami, m.in. kwiaty z. są bladoróżowe (krokusa fioletowe), mają 6 pręcik…
zimoziół północny
zimoziół północny (Linnaea borealis ), z rodziny Przewiertniowatych (Caprifoliaceae ). Drobna roślinka o pełzających łodygach, okrytych okrągławymi, naprzeciwległymi, zimozielonymi listkami. Kwiaty pojawiające się w sierpniu mają kształt małych różowawych dzwoneczków, po dwa na…
zimówka
zimówka lub zimowisko. W gwarze podh.: wypas owiec po Nowym Roku na niżej położonej polanie Tatr Pol. celem wykorzystania zgromadzonego tam siana. Pasterz mieszkał w szałasie odpowiednio urządzonym na zimę (z piecem), a owce nocowały w szopie i wychodziły z niej tylko przy odpow…
ziołorośla
ziołorośla. Piękne, wyjątkowo bujne i bogate zbiorowiska roślinne, znajdujące się tu i owdzie w piętrze kosodrzewiny i hal. Bujność swą zawdzięczają żyznej, nawożonej przez kozice, jelenie i sarny glebie, stale zraszanej wodą ściekającą ze skał. W skład z. wchodzą: miłosna (Aden…
Zipser Anzeiger
"Zipser Anzeiger", właśc. "Zipser Anzeiger - Szepesi Értesítő", od 1864 "Szepesi Értesítő - Zipser Anzeiger - Spišský Oznamovatel". Pierwsze regionalne czasopismo na Spiszu i w ogóle na szerokim Podtatrzu, wychodzące w Lewoczy jako tygodnik w 1863-74 (roczniki I-XII). Redaktorzy…
Zipser Anzeiger
"Zipser Anzeiger" (1919-20). Niem. czasopismo regionalne wychodzące w Lewoczy na Spiszu jako kontynuacja węg. tygodnika » "Szepesi Hirnök" (1909-18).
Zipser Bote
"Zipser Bote" (1875-1908). Spiskoniem. tygodnik społ.-gosp. wychodzący w Lewoczy. Był kontynuacją czasopisma » "Zipser Anzeiger", również w numeracji swych roczników: XIII-XLVI. Od rocz. XX (1882) miał nadtytuł "Szepesi Hirnök", a od rocz. XXXIX (1901) był to gł. tytuł, ale cały…
zjazd na linie Terminologia
zjazd na linie lub po prostu zjazd. Stosowany w górach przez taterników i alpinistów sposób opuszczania się na zawieszonej linie, aby pokonać w dół b. strome miejsca, których nie da się przejść zwykłą wspinaczką, czasem też w celu uzyskania większego bezpieczeństwa lub z koniecz…
zjazdówka Terminologia
zjazdówka lub lina zjazdowa. Lina tatern. używana do zjazdów, cieńsza od normalnej liny asekuracyjnej (na której też można zjeżdżać). Przeciętna z. ma 60 m długości i 8 mm średnicy.
zlepieniec koperszadzki
zlepieniec koperszadzki. Tatrz. skała osadowa z okresu permskiego. Składa się z pegmatytu, aplitu, czerwonych i szarych otoczaków granitowych, ogładzonych, ale nie pozbawionych krawędzi, pozlepianych i tkwiących w glinie ciemnoczerwonej barwy. Cała ta zlepiona masa ujawnia ułoże…
zlodowacenie Tatr Geologia
Z początkiem czwartorzędu, w plejstocenie (dawniej zwanym dyluwium), ok. 1 800 000 lat temu, klimat zaczął się b. powoli (ok. 1o na 2000 lat), ale coraz bardziej oziębiać, powoli też przesuwała się w Europie coraz więcej ku południowi granica śniegów i lodów arktycznych. Wielki…
złom
złom. Wielki odłam skalny, wanta, albo też: drzewo złamane przez wiatr (nie wykrot) lub jego odłamana część. Zob. też złomisko.
Złomisk, Dolina
Złomisk, Dolina, zwana też krótko Złomiskami, dawniej również Pusta Dolina; Zlomiská, dolina Zlomísk, Zlomisková dolina; Trümmertal, Mengsdorfer Trümmertal; Omladék-völgy, Menguszfalvi Omladék-völgy. S. Jedna z odnóg Mięguszowieckiej Doliny, ciągnąca się znad Popradzkiego Stawu…
Złomiska Przełączka
Złomiska Przełączka; Zlomisková bránka; Drachenseescharte; Sárkány-tavi-rés. S. W Siarkańskiej Grani, między Siarkanem a Złomiską Turnią . Nazwa Z.P.: od Złomiskiej Turni.
Złomiska Turnia
Złomiska Turnia (2147, 2131 m); Zlomisková veža; Trümmertalturm; Omladék-völgyi-torony. S. Turnia stanowiąca pd. zakończenie Siarkańskiej Grani. Od Siarkana oddziela ją Złomiska Przełączka. Pierwsze wejście: August Otto i przew. Johann Breuer w 1907. Nazwę niem. stworzył zdobywc…
Złomiska Zatoka
Złomiska Zatoka; Kotlinka pod Dračím sedlom. S.Środkowa z trzech pn. odnóg Doliny Złomisk. Otaczają ją: Złomiska Turnia, Siarkan, Wysoka, Smoczy Szczyt i Szarpane Turnie. Przez Z.Z. prowadzi najłatwiejsza droga na Wysoką.
złomisko
złomisko. W literaturze odnoszącej się do Tatr (i nawet szerzej) słowo to występuje w czterech znaczeniach: 1) wielki odłam skalny, wanta, złom (skalny); 2) miejsce pokryte złomami skalnymi; 3) drzewo złamane przez wiatr (nie wykrot); 4) miejsce pokryte złomami, tj. drzewami zła…
Złomisko
Złomisko; Zlomisko. S. Lesista część pd. stoków Siodełkowej Kopy (2062 m). Las był tu niegdyś wyłamany przez wiatr (złomisko) i stąd nazwa.
Złomiskowy Potok, Mały
Złomiskowy Potok, Mały; Malý Zlomiskový potok. S. Powstaje we wsch. części pd. stoków Siodełkowej Kopy (2062 m), zwanych Złomisko (stąd nazwa potoku). Płynie on ku pd., przecina Wyżni Podkrywański Chodnik (część Tatrz. Magistrali) i wpada do Wielkiego Złomiskowego Potoku jako je…
Złomiskowy Potok, Wielki
Złomiskowy Potok, Wielki lub po prostu Złomiskowy Potok, mylnie Potok Złomisko; Velký Zlomiskový potok, potok Zlomisko; Zlomiskobach; Zlomiszkó-patak. S.Główny strumień w Ważeckiej Dolinie. Powstaje na tarasie Zadni Handel (ok. 1850 m). Na pd.-wsch. od Jamskiego Stawu łączy się…
Złota Dolina
Złota Dolina. P. Orogr. prawa odnoga Doliny Filipki; odgałęzia się od niej na wysokości ok. 1000 m u podnóża Filipczańskiego Wierchu i ciągnie się w górę ku pd., pod Rusinową Polanę. Złotą Doliną płynie Złoty Potok (stąd jej nazwa) i prowadzi znakowany szlak tur., wiodący od Zaz…
złoto
złoto. Jest pierwiastkiem rodzimym, szlachetnym kruszcem, występującym zwykle w skałach magmowych, m.in. w granitach. W Tatrach znajduje się w formie drobniutkich żyłek i wpryśnięć w Kołowym Szczycie, w żyłach kwarcowych w Krywaniu, w tetraedrytach Ornaku (ślady), jako antymonit…
złotogłów
złotogłów (Lilium martagon ), z rodziny Liliowatych (Liliaceae ). Piękna ozdobna roślina. Wbrew spotykanym czasem opiniom nie jest to ani największy kwiat, ani jedyna dziko w Polsce rosnąca lilia, bo lilia bulwkowata, która rośnie pośród pól i na łąkach na pograniczu Podhala i O…
Złoty Potok
Złoty Potok (ok. 1330 - ok. 990 m). P. Prawy dopływ Filipczańskiego Potoku powstający niedaleko Rusinowej Polany ze źródła na pn.-wsch. stokach Gęsiej Szyi. Płynie Złotą Doliną, na zach. i pn.-zach. od Rusinowej Polany, a uchodzi do Filipczańskiego Potoku u wsch. podnóża Filipcz…
Zmarzła Przełęcz
Zmarzła Przełęcz (2126 m). P. Szeroka przełęcz (o dwóch siodłach) między Małym Kozim Wierchem a Zamarłą Turnią. We wsch. siodle przełęczy sterczy kilkumetrowy chłopek skalny w kształcie olbrzymiej maczugi. Z.P. stanowi największe obniżenie grzbietu między Gąsienicową Doliną a Do…
Zmarzłe Czuby
Zmarzłe Czuby. P. Dwie turnie we wsch. grani Małego Koziego Wierchu, między jego wierzchołkiem a Zmarzłą Przełęczą. Urwista pd.-wsch. ściana Z.C. jest pokryta siecią dróg tatern. o dużych trudnościach. Nazwa Z.C. pochodzi od Zmarzłej Przełęczy.
Zmarzły Potok
Zmarzły Potok; Ladový potok; Eisbach; Jeges-patak. S. Główny potok Doliny Złomisk; wypływa ze Zmarzłego Stawu Mięguszowieckiego, a uchodzi do Popradzkiego Stawu. Wszystkie nazwy tego potoku pochodzą od nazw Zmarzłego Stawu.
Zmarzły Staw Gąsienicowy
Zmarzły Staw Gąsienicowy (1787, 1788 m) lub Zmarzły Staw pod Zawratem, także po prostu Zmarzły Staw. P. Leży w Czarnej Dolinie Gąsienicowej, powyżej Czarnego Stawu Gąsienicowego, u wylotu Koziej Dolinki. Pow. 0,28 ha, 77 x 50 m, głęb. 3,7 m. Do późnego lata bywa częściowo pokryt…
Zmarzły Staw Mięguszowiecki
Zmarzły Staw Mięguszowiecki (1935, 1925 m) lub po prostu Zmarzły Staw; Ladové pleso; Eissee, Mengsdorfer Eissee, Trümmertal Eissee; Jeges-tó, omladék-völgyi Jeges-tó. S. Jedyny staw w gł. gałęzi Doliny Złomisk, w jej górnej części zwanej Zmarzłą Kotliną, u stóp Żelaznych Wrót. P…