Litera Z
Zawracik Kasprowy
Zawracik Kasprowy. P. Skalisty grzbiet odgałęziający się od Jaworzyńskich Turni (i Zawratu Kasprowego) w okolicy Jaworzyńskich Rówienek (1491 m) i ciągnący się ku pn.-zach., w stronę Kasprowej Polany. Z lw. strony Z.K. (patrząc z dolu) znajduje się szeroki żleb wybiegający z Kas…
Zawracik Rówienkowy
Zawracik Rówienkowy (ok. 2250 lub 2270 m); Malý Závrat; Gemsenscharte, Grosskohlbacher Gemsenscharte; Nagy-tar-pataki Zerge-horhos. S.Najbardziej wysunięta na wschód z paru przełęczy w gł. grani Tatr Wys. na odcinku między Świstowym Szczytem a Małym Jaworowym Szczytem, bezpośred…
Zawrat Przełęcze
Zawrat. (2159, 2159 m); Závrat. P. Jedna z najbardziej znanych przełęczy tatrz., przez którą prowadzi b. uczęszczany szlak do Morskiego Oka i jeden z najważniejszych dostępów do Orlej Perci. Z. jest ograniczony od zachodu Zawratową Turnią, a od wschodu Małym Kozim Wierchem. Prze…
Zawrat Kasprowy
Zawrat Kasprowy. P.Mur skalny, ponad 800 m długi, jakim Jaworzyńskie Turnie opadają do górnej części Kasprowej Doliny, tj. do Doliny Stare Szałasiska. Poprzez urwiska Z.K. prowadzą drogi tatern. o dużych trudnościach.
Zawrat Kokawski
Zawrat Kokawski; Závratský járok. S. Orogr. prawa pn.-zach. odnoga Doliny Hliny, wznosząca się pod Hlińską Przełęcz i pd. stoki Smreczyńskiego Wierchu.
Zawratowa Turnia
Zawratowa Turnia (2245, 2247 m). P. Szczyt między Niebieską Turnią a Zawratem, tuż nad tym ostatnim. Od Z.T. odchodzi ku północy grań, w której wznosi się Kościelec i która dzieli Gąsienicową Dolinę na dwie gałęzie. Nazwa Z.T. pochodzi od Zawratu.
Zawratowy Żleb
Zawratowy Żleb. P. Wielki żleb spadający z Zawratu ku pn. w stronę Zmarzłego Stawu Gąsienicowego.
Zazadnia
Zazadnia (908, 907 m). P. Polana przy szosie wiodącej z Zakopanego przez Jaszczurówkę do Morskiego Oka, tj. przy Drodze Oswalda Balzera, nad wsch. brzegiem Filipczańskiego Potoku, prawie 13 km od Zakopanego. Stojąca na Zazadniej murowana leśniczówka (obecnie TPN) została postawi…
ząb
ząb lub ząb skalny. Niewielka stercząca skałka lub malutka turniczka, albo też wielki blok skalny sterczący w grani.
zbiory
zbiory (kolekcje). Z. dotyczące Tatr i Podtatrza znajdują się głównie w » muzeach, ponadto w » archiwach, » bibliotekach i instytucjach naukowych. Z. tatrz. były i są gromadzone również przez poszczególne osoby lub rodziny. Są to z. wielotematyczne (zwł. w muzeach regionalnych),…
zbocze
Nie okreslony
Zborník Oravského Múzea
"Zborník Oravského Múzea" (Banská Bystrica, Oravský Podzámok). Rocznik nauk. wydawany nieregularnie najpierw przez » Muzeum Orawskie w Orawskim Zamku. Zawiera prace nauk. i drobniejsze materiały dotyczące Orawy, także Tatr Orawskich. Tematyka różnorodna. Ukazały się roczniki 1 (…
Zborowski Juliusz
Zborowski Juliusz (8 IV 1888 Lwów - 15 VI 1965 Zakopane, poch. na starym cment.). Językoznawca (studia na UJ 1912), etnograf, historyk Podhala i Tatr, autor licznych prac nauk. i pop.-nauk. z tych dziedzin. W 1913-20 był nauczycielem w gimnazjum nowotarskim, w 1918-20 redaktorem…
Zbójnicka Dziura
Zbójnicka Dziura (1143 m), dawniej Zbójecka Dziura, Jaskinia nad Zawiesistą i Olejarnia. P. Jaskinia na zach. zboczu Chochołowskiej Doliny, w skale Olejarnia, na pn.-zach. od Wyżniej Chochołowskiej Bramy. Dług. korytarzy jaskini ok. 100 m. Deniwelacja niewielka. Z.D. była góralo…
Zbójnicka Kapliczka
Zbójnicka Kapliczka (ok. 965 m). P. Mała murowana kapliczka w Kościeliskiej Dolinie, w pn. części polany Stare Kościeliska.Według tradycji lud. mieli ją zbudować zbójnicy, w rzeczywistości jednak zrobili to raczej górnicy lub hutnicy w czasach, gdy w dolinie tej wydobywano jeszc…
Zbójnicka Kopka
Zbójnicka Kopka (2089 m); Zbojnícka kopa, Zbojnícky hrb. S. Wybitna bula wznosząca się zaraz na pd.-wsch. od Zmarzłego Stawu Staroleśnego, u górnego końca Zbójnickiego Grzbietu w Staroleśnej Dolinie, ponad górną częścią Zbójnickiego Koryciska.
Zbójnicka Ławka Ludzie
Zbójnicka Ławka (ok. 2360 m); Zbojnícke sedlo; Jägerbreitenscharte; Vadász-lejtő-horhos. S. Przełęcz między Wielką Zbójnicką Turnią a Małym Lodowym Szczytem. Przejście przez nią stanowi najłatwiejsze połączenie Staroleśnej Doliny z Jaworową Doliną; znane było od dawna jurgowskim…
Zbójnicka Polana
Zbójnicka Polana (ok. 920 m); Zbojnícka polana; Räuberei. S. U wylotu Kiezmarskiej Doliny, nad pr. brzegiem Białej Wody Kiezmarskiej, ok. 100 m na pn.-zach. od przystanku autobusowego "Biała Woda" ("Biela Voda") przy Drodze Wolności. Przez Z.P. przechodzi droga jezdna (znakowana…
Zbójnicka Rówień
Nie okreslony
Zbójnicki Chodnik
Zbójnicki Chodnik; Zbojnícky chodník; Diebsteig, Tolvajösvény, Tolvajút. S. Drożyna łącząca Tatrzańską Kotlinę wprost z Kiezmarskimi Żłobami, a biegnąca na zach. i wyżej od obecnej szosy (Drogi Wolności) między tymi dwiema miejscowościami. Ale jest to tylko mały odcinek pierwotn…
Zbójnicki Grzbiet
Zbójnicki Grzbiet (1846-2089 m); Zbojnícky chrbát. S. Długi, trawiasto-skalisty grzbiet w górnej części Staroleśnej Doliny, ciągnący się od buli 1846 m (tuż na pn.-wsch. od Warzęchowego Stawu) w górę i zasadniczo ku pn.-zach. aż po Zbójnicką Kopkę. Z.G. w swej górnej części stan…
Zbójnicki Staw, Niżni
Zbójnicki Staw, Niżni (1958, 1965 m); Nižné Zbojnícke pleso, Sesterské pleso III. S. Z trzech »Zbójnickich Stawów w Staroleśnej Dolinie ten leży najniżej i najdalej ku pd.-wsch. Pomiary pracowników TANAPu z 1961-67 i (w nawiasach) pomiary Józefa Szaflarskiego z 1931-32: pow. 0,1…
Zbójnicki Staw, Pośredni
Zbójnicki Staw, Pośredni (1958, 1969 m); Prostredné Zbojnícke pleso, Sesterské pleso II. S. Środkowy z trzech » Zbójnickich Stawów w Staroleśnej Dolinie.Pomiary pracowników TANAPu z 1961-67 i (w nawiasach) pomiary Józefa Szaflarskiego z 1931-32: pow. 0,620 (0,321) ha, 170 x 95 (…
Zbójnicki Staw, Wyżni
Zbójnicki Staw, Wyżni (1962, 1971, 1972 m); Vyšné Zbojnícke pleso, Sesterské pleso I. S. Największy (pn.-zach.) z trzech » Zbójnickich Stawów w Staroleśnej Dolinie.Pomiary pracowników TANAPu i (w nawiasach) pomiary Józefa Szaflarskiego z 1931-32: pow. 0,642 (0,664) ha, 115 x 95…
Zbójnickie Korycisko
Zbójnickie Korycisko (ok. 1650-2050 m); Zbojnícky spád. S. Stanowi górne przedłużenie gł. gałęzi Staroleśnej Doliny, ciągnące się od Wyżniego Staroleśnego Ogrodu w górę ku pn., a potem ku pn.-zach., aż popod Zawracik Rówienkowy. Długość Z.K.: blisko 2 km.
Zbójnickie Okna
Zbójnickie Okna. P. Dwie blisko siebie położone jaskinie w turniach Organów po wsch. stronie Kościeliskiej Doliny: Niżnie Zbójnickie Okno (ok. 1222 m, dług. korytarzy 109 m) i Wyżnie Zbójnickie Okno (1262 m, dług. korytarza 10 m).W jaskiniach tych mieli się dawniej chronić zbójn…
Zbójnickie Oko
Zbójnickie Oko (ok. 1990 m); Zbojnícke oko. S. Maleńki, niestały staweczek w górnej części Zbójnickiego Koryciska, u pd.-wsch. podnóża Zbójnickiej Kopki.
Zbójnickie Schronisko
Zbójnickie Schronisko (ok. 1960 m), dawniej Trupiarnia; Zbojnícka chata; Grosskohlbacher Schutzhaus, Langersee Schutzhaus, Räuberhütte; Hosszú-tavi-menedékház. S. Schronisko tur. w Staroleśnej Dolinie, między Długim Stawem a Pośrednim Harnaskim Stawem, bliżej tego ostatniego. Zb…
Zbójnickie Stawy
Zbójnickie Stawy; Zbojnícke plesá, Sesterské plesá; Buchholtz Seen; Buchholtz-tavak, Kohlbach-tavak. S. Jedna z grup Staroleśnych Stawów, w pd.-zach. części Zbójnickiej Równi w Staroleśnej Dolinie. Są to trzy blisko siebie leżące stawy: Wyżni, Pośredni i Niżni Zbójnicki Staw; zn…
Zbójnickie Turnie
Zbójnickie Turnie; Zbojnícke veže; Aschloch-seetürme, Räubertürme; Hagymás-tavi-tornyok. S. Trzy urwiste turnie między Ostrym Szczytem (oddzielone odeń Białą Ławką) a Małym Lodowym Szczytem, od którego odgranicza je Zbójnicka Ławka. Są to: Mała, Pośrednia i Wielka Zbójnicka Turn…
Zbójnickie Wanty
Zbójnickie Wanty (1167 m), dawniej też Zbójnickie Głazy; Zbojnícka skala; Räuberstein; Ráblo-kő. S. Grupa wielkich want leżących luźno na lesistym grzbiecie (Zbójnicki Grzebyk), ciągnącym się od Smokowieckiego Siodełka ku wsch. Z bezleśnego siodła (Skrajne Zbójnickie Siodełko) b…
zbójnictwo
zbójnictwo. Od XII w. do poł. XIX w. na terenie Karpat i Podkarpacia walka chłopów ze szlachtą i władzą państw. (o charakterze antyfeudalnej walki klasowej, walki z ustrojem feudalno-pańszczyźnianym) była wywołana tą samą przyczyną, co na sąsiednich terenach nizinnych Polski i W…
Zdebski Janusz
Nie okreslony
Zdrojowiska
"Zdrojowiska". Tygodnik balneologiczny ("kąpielowy"), wydawany w Krakowie w 1872-74, tylko w lecie. Red. i współwydawca: » Bolesław Lutostański. Gł. wydawca: Adolf Dygasiński.W 1874 (rok III, nry 1-10) tygodnik ten był oficjalnie organem Tow. Tatrzańskiego, ale ogłosił nieliczne…
Zdyb Stanisław
Zdyb Stanisław (20 IX 1884 wieś Zadole, gmina Opole Lubelskie, pow. Puławy - 8 XII 1954 Zakopane). Taternik, jeden z pierwszych pol. narciarzy tatrz. i ratowników górskich, fotograf tatrz., stolarz i rzeźbiarz ornamentalny, nauczyciel Szkoły Przem. Drzewn. w Zakopanem. Do Zakopa…
Zdziar
Zdziar (896 m), także Żar, Żdżar, Ździar; ždiar, Tatranský ždiar; Zdjár, Tschar, Tsar, Morgenröte; Zsdjár, Zdjár, Zár. S. Wieś na Spiszu przy Drodze Wolności, ciągnąca się na długości ok. 5 km między Tatrami Biel. a Magurą Spiską, gł. na pd. stokach tej ostatniej i w Zdziarskiej…
Zdziarska Dolina
Zdziarska Dolina, dawniej też Żarska Dolina; ždiarska dolina; ždjarer Senke. S. Spod Średnicy (na wsch. od Zdziarskiej Przełęczy) zbiega ku wsch., początkowo na obszarze Magury Spiskiej, a niżej (od wylotu Doliny Bielskiego Potoku) między Magurą Spiską a Tatrami Bielskimi. Znajd…
Zdziarska Przełęcz
Zdziarska Przełęcz (1081, 1077 m), dawniej także Żarska Przełęcz; ždiarske sedlo, Sedlo pod Príslopem, Príslopské sedlo i błędnie Príslop; ždjarer Pass, Prisloppass, dawniej Tsarer-Pass; Zári-szoros, Prislop-hágó. S. Szeroka przełęcz oddzielająca Tatry Biel. (i w ogóle Tatry) od…
Zdziarski Potok
Nie okreslony
Zdziarski Rów
Zdziarski Rów; ždiarska brázda. S. Wsch. część » Podtatrzańskiego Rowu ciągnąca się spod Zdziarskiej Przełęczy ku wsch. aż do miejscowości Tatrz. Kotlina. Obejmuje dolną część Doliny Bielskiego Potoku i Dolinę Kotliny. W nazewnictwie słow. niekiedy do Z.R. (ždiarska brázda) włąc…