Litera R
ryby
ryby (Pisces ). Wody tatrz. dla wielu ryb nie stanowią dobrego siedliska, żyć tu mogą tylko gatunki zimnolubne, wymagające wód b. czystych i o dużej zawartości tlenu. Toteż wody te są raczej mało rybne, dość ubogie tak jakościowo jak i ilościowo. Do tego zubożenia przyczyniło si…
Rydel Lucjan
Rydel Lucjan (17 V 1870 Kraków - 8 IV 1918 tamże). Poeta, prozaik, dramaturg. Prototyp Pana Młodego w Weselu Stanisława Wyspiańskiego.W całej obfitej twórczości literackiej R. jest tylko jedna pozycja o tematyce tatrz.: wiersz Znasz li ten kraj ("Świat", Kr., 5, 1892), pominięty…
rygiel Geologia
Skalny próg barykadujący i zamykający ujście cyrku czyli karu. Jest on wyślizgany i wygładzony przez zsuwający się po nim w zamierzchłych czasach lodowiec. Dziś - jeżeli kar posiada w swym zagłębieniu jezioro - r. jest zazwyczaj przerżnięty wypływem potoku jeziornego, jak np. ry…
ryjkowce Zwierzęta
Jedna z rodzin chrząszczy. Wśród r. często bywają gatunki szkodliwe: należący tu szeliniak jodłowy (Hylobius abietis) wgryza się i drąży korzenie jodeł i świerków powodując usychanie tych drzew. Szeliniak świerkowy (H. piceus), nadrach czarny (Otiorhynchus niger), a także O. cor…
ryjówka
ryjówka (Sorex ), zwana dawniej, a niekiedy i dziś: sorek, kretomysz lub recek. Z rodziny ryjówkowatych (Soricidae ). Mały ssak owadożerny o aksamitnym czarniawym futerku, o wyciągniętym ryjkowato długim pyszczku, a ogonie owłosionym, średniej długości ok. 4 cm. Żywi się owadami…
Rykała Jan
Rykała Jan (6 VI 1883 Kraków - 19 II 1943 Zakopane). Rzeźbiarz i malarz (zakop. Szkoła Przem. Drzewn., krak. ASP i w Wiedniu), wystawiał od 1911. Od dzieciństwa mieszkał w Zakopanem. W 1909 był jednym z założycieli Towarzystwa "Sztuka Podhalańska" w Zakopanem, od 1921 był nauczy…
Ryn Zdzisław
Ryn Zdzisław (21 X 1938 Szczyrk). Taternik, alpinista, lekarz psychiatra (krak. AM 1956-61, dr 1970, doc. 1979), kier. Zakładu Patologii Społ. AM i Zakładu Psychologii Klinicznej UJ. Turysta i działacz tur., przewodnik beskidzki, przodownik GOT i narc., instruktor PZN, czł. Klub…
Rynias
Rynias (857 m) lub Rynias Brzegowski. P. Polana z osiedlem nad lewym (zach.) brzegiem rzeki Białki, na pd. od wsi Brzegi.
Rynias
Rynias (1477, 1473 m) lub Rynias Kiezmarski; Rynias, Rinias; Reniasch, Renias, Kempenkaul; Rinyás, Réniás. S. Lesiste wzgórze między Przełęczą nad Czerwoną Glinką a Steżkami. Oddziela środk. część Kiezmarskiej Doliny od Czarnej Doliny Rakuskiej.
Rynicka Przełęcz
Rynicka Przełęcz (ok. 2450 m); Rinčová štrbina; Mittlere Končystascharte, Mittlere Kontschistascharte; Középső-Koncsiszta-csorba. S. Między Pośrednią Kończystą a Stwolską Turnią, w Grani Kończystej.Nazwa pol. i słow. zostały utworzone od nazwy Ryniczki (Riničky), odnogi Doliny W…
rynna Terminologia
Korytowate zagłębienie w zboczu lub ścianie górskiej, węższe i płytsze od żlebu, biegnące w kierunku spadku wody. Może być trawiasta, piarżysta, skalista, a w zimie śnieżna lub lodowa. Zdrobn.: rynienka.
rysa
rysa. W terminologii tatern. jest to szczelina w skałach, zazwyczaj płytka i tak wąska, że człowiek się w niej nie zmieści. Rzadziej nazywa się też rysą formacja szersza (np. żleb, rynna, komin), która oglądana z daleka robi wrażenie wąskiej rysy.
Rysami, Bula pod
Rysami, Bula pod (2055, 2054 m). P. Wybitna bula na zach. stokach Niżnich Rysów; zamyka Kocioł pod Rysami od pn. Płaski wierzchołek Buli pod Rysami stanowi lądowisko śmigłowca w czasie akcji ratunkowych w okolicy.
Rysami, Kocioł pod
Rysami, Kocioł pod (ok. 1950-2200 m). P. Zasłany rumowiskami kocioł, ograniczony od północy Bulą pod Rysami, a od południa urwiskami dolnej części zach. grani Rysów. Przez Kocioł pod Rysami przechodzi znakowana ścieżka wiodąca od Morskiego Oka na Rysy. Swoją wsch. (górną) części…
Rysami, Przełęcz pod
Rysami, Przełęcz pod (2365, 2365 m); Sedielko pod Rysami; Meeraugscharte; Tengerszem-csorba. PS. Najniższa przełęcz między Rysami a Niżnimi Rysami. Jest łatwo dostępna tylko od zach., z Kotła pod Rysami.Pol. i słow. nazwa Przełęczy pod Rysami pochodzą od Rysów, a niem. i węg. na…
Rysy Szczyty
Nazwą Rysy początkowo określano wspólnie Niżnie Rysy, Żabi Szczyt i Żabiego Mnicha, najprawdopodobniej z powodu ich „porysowanych” zboczy. Dopiero z czasem nazwę przeniesiono na obecne Rysy – nie ma więc ona nic wspólnego z osławiona rysą, długim, ukośnym żlebem, wzdłuż którego…
Rysy, Niżnie Szczyty
Rysy, Niżnie (2430, 2430 m); Malé Rysy, rzadziej Nižné Rysy; Dénesspitze; Dénes-csúcs. PS. Szczyt ten, trzeci co do wysokości w Polsce, wznosi się między Rysami a Wyżnim Żabim Szczytem, w bocznej grani Tatr, biegnącej od Rysów ku pn. W szczytowej grani N.R. wznoszą się cztery tu…
ryś
ryś (Lynx lynx ). Największy w Europie przedstawiciel rodziny Kotowatych (Felidae ). Drapieżne zwierzę ssące, wielkości dużego psa. Sierść ma żółtawą w ciemne cętki, uszy zaostrzone i zakończone pędzelkami włosów, ogon dość krótki, niezgrubiały na końcu, pręgowany poprzecznie cz…
Rytard Jerzy Mieczysław
Rytard Jerzy Mieczysław, właśc. Mieczysław Antoni Kozłowski (8 XI 1899 Kraków - 21 IX 1970 Warszawa). Prozaik, poeta, publicysta. Od 1918 przebywał głównie w Warszawie, ale także w Zakopanem w 1923-26 (prowadził tam wtedy regionalny teatr podh.) i 1932-39. Od 1923 ogłosił liczne…
Rywociny
Rywociny; Oštepy; Gantgruppe; Gántcsoport. S. Zbiorowa nazwa turni i turniczek (tj. trzech Rywocińskich Turni i dwóch Zimnych Turniczek) w dolnej (pd.-wsch.) części Zimnowodzkiej Grani.Czasem nazwą Rywociny niewłaściwie oznaczano jedynie najwyższą turnię w tej grupie, tj. Wielką…
Rywocińska Przełęcz
Rywocińska Przełęcz (ok. 1830 m); Sedlo za Oštepmi; Gantpass, Gantscharte; Gánthágó, Gántcsorba. S.Najniższa przełęcz między Kościołami a Rywocinami. Przejście przez nią stanowi łatwe połączenie Doliny Małej Zimnej Wody ze Staroleśną Doliną.
Rywocińska Turnia, Wielka
Rywocińska Turnia, Wielka (1886, 1888 m); Zadný Oštep; Gant; Gánt. S. Najwyższa turnia Rywocin, pierwsza od Rywocińskiej Przełęczy. Czasem używano dla niej niewłaściwie nazwy Rywociny.
Rzączyński Gabriel
Rzączyński Gabriel (6 VII 1664 na Podlasiu - 12 XI 1737 Gdańsk). Jezuita, przyrodnik i poeta. Studiował w Krakowie, Lublinie i Kaliszu. Jako profesor syntaksy, retoryki, filozofii i teologii wykładał we Lwowie, Toruniu, Poznaniu, Lublinie, Łucku, Sandomierzu, Gdańsku i Ostrogu.J…
Rzepiska
Rzepiska lub Rzepisko; Repisko; Repisko; Repiszkó, Répásfalu. P. Wieś na Spiszu Pol., na Zamagurzu Spiskim, na wsch. od Jurgowa. Do I wojny świat. znajdowała się w granicach Węgier. Ludność polska.Od XVIII w. lub wcześniej mieszkańcy Rzepisk zajmowali się pasterstwem w Tatrach:…
Rzewnicki Jan Adam
Rzewnicki Jan Adam (26 VII 1871 Ciechanów - 12 VIII 1944 Warszawa). Inż. elektryk, literat, publicysta, turysta i taternik. Chorego spalili żywcem żołnierze niem. podczas Powstania Warsz.; poch. na Cment. Powstańców Warszawy. Za wybitne wieloletnie zasługi w pracy nad pol. słown…
Rzewuski Walery
Rzewuski Walery (14 IV 1837 Kraków - 18 XI 1888 tamże). Od 1860 zawodowy fotograf krak., jeden z czołowych pol. fotografów XIX w. i jeden z pierwszych fotografów tatrz. (od 1859). Jego działalność fot. jest związana gł. z Krakowem i okolicą (ludzie, zabytki, typy lud.). W 1869-8…
rzeźba peryglacjalna Terminologia
Formy morfologiczne terenu, utworzone przez procesy mrozowe i denudacyjne w strefie przyległej do zlodowacenia, ale nie zlodowaconej, np. na przedpolu lodowców, na grzbietach i stokach ponad lodowcem, w warunkach zimnego klimatu i głęboko zamarzniętej gleby (wieczna zmarzlina, m…
rzeźba Tatr Geologia
Teren Tatr charakteryzuje rzeźba typu alpejskiego, tzw. młoda, tj. stosunkowo niedawno (w skali historii Tatr) utworzona. Złożyła się na nią działalność lodowców w okresie plejstoceńskim, erozja wód fluwioglacjalnych i polodowcowych oraz wietrzenie; ponadto pozostały niektóre st…
rzeżucha gorzka
rzeżucha gorzka (Cardamine amara ), z rodziny Krzyżowych (Cruciferae ). Roślina miejsc wilgotnych, źródlisk, brzegów potoków, gdzie tworzy niekiedy całe łany, często występując wraz z pokrewną r. Opiza (C. opizii ).Obie te rzeżuchy, wbrew mniemaniom niektórych, są niezmiernie cz…
Rzeżuchowa Kotlina, Niżnia
Rzeżuchowa Kotlina, Niżnia (1763 m); Nižná žeruchová kotlinka. S. Wschodnia z trzech kotlin po pd. stronie Doliny Białych Stawów, u podnóża Rzeżuchowych Turni. Na dnie N.R.K. leży » Niżni Rzeżuchowy Stawek.
Rzeżuchowa Kotlina, Wyżnia
Rzeżuchowa Kotlina, Wyżnia (1845 m); Vyšná žeruchová kotlinka. S. Środkowa z trzech kotlin po pd. stronie Doliny Białych Stawów, u stóp Koziej Turni. Na dnie W.R.K. znajduje się » Wyżni Rzeżuchowy Stawek.
Rzeżuchowa Polana
Rzeżuchowa Polana (ok. 1200 m); žeruchová polana. S. W Kiezmarskiej Dolinie nad lw. brzegiem Białej Wody Kiezmarskiej, na pd.-zach. od Steżek. Na polanie tej wypływa źródło Zimna Studnia; niegdyś stało tu schronisko turystyczne.Nazwa polany pochodzi od obficie tu rosnącej rzeżuc…
Rzeżuchowe Stawki
Rzeżuchowe Stawki; žeruchové plieska. S. Dwa stawki w pd. części Doliny Białych Stawów, w dwóch kotlinach u podnóża Rzeżuchowych Turni (Niżnia Rzeżuchowa Kotlina) i Koziej Turni (Wyżnia Rzeżuchowa Kotlina). Są to » Niżni Rzeżuchowy Stawek i » Wyżni Rzeżuchowy Stawek.Nazwa stawkó…
Rzeżuchowe Turnie
Rzeżuchowe Turnie, dawniej Gajniste Turnie; žeruchové veže. S. Dwie turnie w Koziej Grani, zaraz na wsch. od Koziej Turni.Wschodnia z nich: Skrajna Rzeżuchowa Turnia; Predná žeruchová veža; Östlicher Gemsenturm; Keleti-Zerge-torony. Zachodnia (bliżej Koziej Turni): Zadnia Rzeżuc…
Rzeżuchowy Potok
Rzeżuchowy Potok. S. Płynie spod Niżniej Rzeżuchowej Kotliny (stanowi jej odpływ, początkowo podziemny), a wpada do Wielkiego Białego Stawu w Dolinie Białych Stawów. Na potoku tym zbudowano mały zbiornik z odprowadzeniem wody rurą do Kiezmarskiego Schroniska, które w 1942-74 sta…
Rzeżuchowy Stawek, Niżni
Rzeżuchowy Stawek, Niżni (1763 m); Nižné žeruchové pliesko. S. Leży na dnie Niżniej Rzeżuchowej Kotliny, w pd. części Doliny Białych Stawów. Pomiary pracowników TANAPu z 1961-66: pow. 0,120 ha, 42 x 35 m. Poziom wody ulega dużym wahaniom; pomiary W.H. Paryskiego z 1956: dług. i…
Rzeżuchowy Stawek, Wyżni
Rzeżuchowy Stawek, Wyżni (1845 m); Vyšné žeruchové pliesko. S. Znajduje się na dnie Wyżniej Rzeżuchowej Kotliny, w pd. części Doliny Białych Stawów. Pomiary pracowników TANAPu z 1961-66: pow. 0,100 ha, 49 x 44 m. Są duże wahania poziomu wody; pomiary W.H. Paryskiego z 1956: dług…
Rzędy
Rzędy. P. Skaliste, pd.-zach. stoki Ciemniaka w Czerwonych Wierchach, po stronie Tomanowej Doliny. Nazwa Rzędy występuje też w in. miejscach w Tatrach.
rzęsorek
rzęsorek (Neomys ), z rodziny Ryjówkowatych (Soricidae ). Drobny ssak ziemnowodny, na ogonie i tylnych stopach posiada rzędy sztywnych włosów, które ułatwiają mu pływanie. Żyje w okolicach potoków i strumieni.W Tatrach są dwa gatunki rzęsorków: r. rzeczek (N. fodiens ), występuj…