Litera R
Raptawicka Turnia
Raptawicka Turnia lub Raptawica (ok. 1250 m). P. Ostatnia ku wschodowi wybitna turnia w Raptawickiej Grani, tj. dolnej części wsch. grani Kominiarskiego Wierchu. Opada urwistymi ścianami skalnymi ku Kościeliskiej Dolinie, mn.w. naprzeciw Pisanej Skały.Na wierzchołku R.T. był Sta…
Raptawicki Mur
Raptawicki Mur. S. Wysokie (do 160 m wysokości) urwisko skalne, którym Raptawicka Grań opada ku pd. Przecięte jest trawiastym zachodem (Raptawicka Drabina). Poprzez to urwisko prowadzi ponad 50 dróg tatern. o wielkich trudnościach. Klasyczne przejście w 1981 Szarego Zacięcia (VI…
Rašo Ján
Rašo Ján, pierwotnie Rášo (22 VI 1913 Pudmerice, obecnie Budmerice, między Modrą a Tyrnawą - 26 IX 1944 w Tatrach pod Krywaniem, poch. nad Szczyrbskim Jeziorem). Słow. powstaniec i partyzant w czasie II wojny światowej. Był kierownikiem oddziału słowackiej straży granicznej przy…
ratownictwo
ratownictwo. Górskie r. polega na niesieniu pomocy osobom, które w górach uległy wypadkowi, zachorowały, zabłądziły lub dostały się w miejsce, skąd o własnych siłach nie potrafią się wydostać. Ratownicy górscy różnież znoszą z gór zabitych lub zmarłych, zwł. z miejsc trudno dost…
Ratusz
Ratusz ( 1296 m). P. Niższa z dwóch turni sterczących na pd.-wsch. od Pisanej Polany, a na pn. od dolnej części Krakowa w Kościeliskiej Dolinie.
Ratuszowe Źródło
Ratuszowe Źródło (ok. 1870 m), dawniej też Ratusz (łącznie z Małołąckim Ratuszem). P. Źródło na pn.-wsch. stoku Czerwonego Grzbietu (w pn.-zach. grani Małołączniaka), naprzeciw i nieco wyżej od wierzchołka Wielkiej Turni (1847 m). Woda z R.Ź. spływa do znajdującego się zaraz pon…
Rautenstrauchowa Łucja
Rautenstrauchowa Łucja, z Giedroyciów (22 VI 1798 Bobcin k. Kowna - 3 V 1886 Puławy, poch. w Warszawie na Powązkach). Literatka, autorka powieści i wspomnień o podróżach po Europie. Tatr dotyczą t. 1 i 2 jej książki Miasta, góry i doliny (Poz. 1844, t. 1-5); znajduje się tu ciek…
Rączka Henryk
Rączka Henryk (16 XII 1953 Bielsko-Biała). Turysta, taternik (czł. Klubu Wysokogórskiego Kraków od 1977), przewodnik tatrz. (II klasy od 1982, czł. AKPT Kraków), z wykształcenia matematyk (UJ, mgr 1978), od 1980 mieszkaniec Kielc, gdzie prowadzi antykwariat "Filar", specjalizują…
rdest Rośliny
rdest (Polygonum), z rodziny Rdestowatych (Polygonaceae). Wśród kilkunastu gatunków rdestów wystepujących w Tatrach i na Podtatrzu, jeden jest gatunkiem górskim: r. żyworodny (P. viviparum). Jest to niewielka, kilku- do kilkunastocentymetrowa roślinka, z niedużymi podługowatymi,…
redyk Terminologia
W gwarze podh.: wypędzanie stad (kierdli) owiec z początkiem lata na hale górskie (redyk wiosenny) lub też spędzanie owiec z końcem lata (zwykle pod koniec września) z powrotem z hal do wsi (redyk jesienny lub redyk powrotny). Słowo redyk występowało też na Orawie Polskiej i na…
redykać się Terminologia
W gwarze podh.: iść z owcami ze wsi na halę lub wracać z owcami z hali do wsi.
redykałka Terminologia
W gwarze podh.: mały serek owczy, mniejszy od oszczypka o różnych kształtach (np. kaczki, jelenia, owcy, parzenicy), rozdawany znajomym przez bacę jako upominek podczas jesiennego redyku. Może to też być ukrajany kawałek większego sera (np. oszczypka) lub cały oszczypek ofiarowa…
Referat Taternictwa
Referat Taternictwa Koła w Gliwicach Oddziału Katowickiego PTT. Koło to istniało od 28 XI 1948 do XII 1950. Była to pierwsza pol. organizacja tur. w Gliwicach (pomijając Drużynę Wysokogórską ZHP o charakterze tatern.), gdyż przed II wojną świat. istniał tam z pol. towarzystw tyl…
regiel Terminologia
Wyniosłe wzgórze, zasadniczo lesiste, wznoszące się u pn. podnóża wyższych, skalistych szczytów Tatr. Koło Zakopanego reglami są np.: Nosal, Krokiew, Łysanki. Słowo to występuje też w nazwach geogr.: Hruby Regiel, Mały Regiel itp. Nazwa regiel (lub piętro reglowe) oznacza też je…
Reglami, Droga pod Miejsca
Droga jezdna biegnąca u samych stóp regli od Doliny Bystrej do Kościeliskiej Doliny, łącząca na tym odcinku wyloty wszystkich dolin. Stanowi szlak spacerowy, z którego roztaczają się ładne widoki na kotlinę Zakopanego i Gubałowskie Pasmo. D.p.R. zwała się dawniej Żelazną Drogą,…
Reglami, Ścieżka nad Miejsca
Znakowany szlak tur. łączący przez szereg przełęczy doliny tatrz. w okolicy Zakopanego. Obfituje w piękne widoki i można ten szlak przechodzić odcinkami. Ś.n.R. biegnie następująco: Kalatówki, Przełęcz Białego, Dolina Białego (górna część), Czerwona Przełęcz, Strążyska Dolina, P…
Reglany Potok
Reglany Potok; Riglaný potok, Ríglanský potok; Riegelbach, Weissseifen. S. Płynie całą Doliną do Regli. Powstaje w jej górnej odnodze, Szerokiej Dolinie Bielskiej, popod Szeroką Przełęczą Bielską.Przepłynąwszy dnem Szerokiej Doliny spływa następnie poprzez Reglane Spady, tj. wys…
Regli, Dolina do
Regli, Dolina do; dolina Riglaného potoka, Ríglanská dolina, dolina pod Hlásnou skalou; Rigeltal, Riegeltal, Weissseifental. S. Jedna z dłuższych dolin na pn. stokach Tatr Bielskich. Zaczyna się swą gł. gałęzią (» Szeroką Doliną Bielską) pod Szeroką Przełęczą Bielską na wysokośc…
Rehman Antoni
Rehman Antoni, także Rehmann (13 V 1840 Kraków - 12 I 1917 Lwów). Botanik (Uniw. Krak. 1860-63, dr 1865), geograf (uniw. w Bonn i Wiedniu 1881-82), geomorfolog, podróżnik, prof. Uniw. Lwow. 1882-1910. Od 1865 odbywał liczne podróże nauk. po całych Karpatach i do Rosji, w 1873 zw…
Reichart Dezső jun.
Reichart Dezső jun.(1898 Stary Smokowiec - 1945 na Kaukazie). Węg. lekarz, taternik, czł. BETE, ratownik górski, wybitny znawca Tatr, wielki propagator narciarstwa. Najpierw praktykował jako lekarz w należącym do jego rodziny Tatrzańskim Domu (k. Tatrz. Polanki), potem był lekar…
Reichart Dezső sen.
Reichart Dezső sen.(1871 - 6 II 1933 Tatrz. Polanka). Od 1902 przez 30 lat dyr. Starego Smokowca, propagator sportów zim. (m.in. bobslej), założyciel Tatrzańskiego Domu (k. Tatrz. Polanki). Jego synem był dr Dezső Reichart jun.
Reimann Carl
Reimann Carl. Niem. botanik. W 1864 był uczestnikiem podróży bot., jaką podjęli Paul Ascherson, Adolf Engler i Max Kuhn: przez Podhale w Tatry, na Spisz i w Pieniny. Razem z nimi jest współautorem pracy Eine Karpatenreise ("Verh. Bot. Ver. Brandenburg" 1865).
Reimschüssel Julian
Reimschüssel Julian (27 IX 1908 Sporysz k. Żywca - 30 III 1984 Zakopane). Nauczyciel (Wydz. Pedag. Wyższe Studium Hand. w Krakowie 1934), pisarz, działacz społ. i kult.-oświatowy. W 1936-50 był nauczycielem w Żywcu, z przerwą w czasie II wojny świat. (w 1940 więziony w niem. obo…
Reinfuss Roman
Reinfuss Roman (27 V 1910 Przeworsk). Etnograf (UJ 1945, dr 1946), prof. nadzw. 1955, zwycz. 1971, kier. Pracowni Dokumentacji Polskiej Sztuki Lud. (placówka Inst. Sztuki PAN) w Krakowie 1946-80, wykładowca na uniw. w Krakowie, Wrocławiu i Lublinie, od 1960 czł. różnych komisji…
Rejchman Bronisław
Rejchman Bronisław, także Rajchman i Reichman (30 IX 1848 Warszawa - 22 II 1936 tamże, poch. na cment. ewang.-reform.), stryjeczny dziadek » Jana Reychmana. Przyrodnik (warsz. Szkoła Główna i Uniw. Warsz. 1870), publicysta, popularyzator wiedzy przyr., jeden z pierwszych w Polsc…
Reklewski Wincenty
Reklewski Wincenty (IX 1786 Obręczna k. Opatowa - ok. 1 X 1812 Moskwa). Poeta, ppłk wojska Księstwa Warsz., uczestnik wyprawy Napoleona na Moskwę. W jego zbiorze poezji Pienia wiejskie (Kr. 1811, wydane pod krypt. W.R.) jest sielanka Górale , najstarszy drukowany pol. wiersz tat…
rekordy wysokości
rekordy wysokości. O najwyższej (rekordowej) wysokości, jaką osiągnął człowiek w górach, zaczęto dużo pisać w związku z pol. taternictwem i alpinizmem w latach międzywoj., ale zdobywanie takich rekordów zaczęło się dużo wcześniej, choć czasem odbywało się to nieświadomie. Poniże…
Rekucki Michał
Rekucki Michał (2 IX 1884 Nowy Targ - 15 XII 1971 Kraków, poch. w Nowym Targu). Malarz i rzeźbiarz (krak. ASP 1907-12), portrecista i pejzażysta. Od 1909 wystawiał często w kraju (m.in. w Zakopanem) i za granicą (gł. w USA, zwł. w Chicago). W czasie I wojny świat. walczył w armi…
relikt Terminologia
Gatunek rośliny lub zwierzęcia z dawniejszych epok historii ziemi, przeżytek, który przystosował się do zmienionych warunków siedliskowych, rozmnażał się dalej i przetrwał po dzień dzisiejszy. W Tatrach najwięcej jest reliktów z epoki lodowej czyli plejstocenu, z różnych jego ok…
Rembowski Jan
Rembowski Jan (12 lub 22 I 1879 Wawrzyszew k. Warszawy - 26 I 1923 Warszawa). Malarz, grafik, rzeźbiarz (krak. ASP 1901-07, z przerwami). W związku z chorobą (gruźlica) w 1903-16 przebywał dużo w Zakopanem i wtedy powstały jego: Legenda o Giewoncie, Janosik, Pochód górali, Złoto…
Reuss Gustáv
Reuss Gustáv (4 I 1818 Revúca, okres Rožňava - 14 I 1861 tamże). Słow. lekarz (uniw. w Budapeszcie i Wiedniu 1844), historyk regionalny i botanik, autor pierwszej flory Słowacji pt. Května Slovenska (Banská Štávnica 1853). W dziele tym ogłosił liczne dane bot. z Tatr, oparte czę…
Rewaj Maria
Rewaj Maria, z domu Tylikowska (3 V 1934 Jangrot, woj. krak. - 19 VII 1969 w Wysokim Atlasie, Maroko, poch. w Szczecinie), żona taternika i alpinisty, Tadeusza Rewaja. Taterniczka, alpinistka, chemik (Uniw. Pozn. 1956, dr 1965 na Politechn. Warsz.), adiunkt Politechn. Szczecińsk…
Rey Mieczysław
Rey Mieczysław (22 II 1836 Słupie, pow. pilzneński - 12 I 1918 Mikulińce, pow. tarnopolski). Ziemianin, hrabia, czł. Rządu Tymczasowego w 1863, poseł do galic. Sejmu Krajowego 1874-99, działacz społ., pierwszy prezes Tow. Tatrz.R. był jednym z założycieli TT, którzy 31 XII 1873…
Reychman Jan
Reychman Jan (19 II 1910 Warszawa - 11 I 1975 tamże, poch. na cment. ewang.-reform.), wnuk stryjeczny » Bronisława Rejchmana, siostrzeniec » Bolesława i Wacława Olszewiczów, kuzyn » Witolda Mileskiego. Historyk (UW 1933), orientalista i hungarysta, etnograf, prof. UW od 1955, tu…
rezerwaty przyrody
rezerwaty przyrody. Są to tereny stanowiące ostoję pierwotnej lub mało zniszczonej przyrody, objęte szczególną ochroną prawną, ze względów nauk., przyr., dydakt., hist., gosp. lub estetycznych. R.p. mogą być jednostkami samodzielnymi lub stanowić części parków nar. (tak właśnie…
Riabinin Danuta
Riabinin Danuta (6 XII 1921 Frampol, woj. zamojskie), żona » Sergiusza Riabinina. Biolog (Uniw. Pozn. 1949, mgr inż. nauk roln.), działaczka społ., zwł. w dziedzinie ochrony przyrody. Od 1951 pracownik nauk. różnych instytucji w Lublinie, m.in. Zakładu Ochrony Przyrody UMCS 1963…
Riabinin Sergiusz
Riabinin Sergiusz (25 XII 1918 Mariupol, gub. jekaterynosławska [ob. obwód doniecki], Ukraina). Biolog (Uniw. Lwow. 1936-39, UMCS 1944-45), dr hab. 1960, działacz ochrony przyrody, poeta. Pracownik nauk. Uniw. Pozn. 1945-50 i UMCS 1950-89, w 1962-85 kier. Zakładu Ochrony Przyrod…
Ritter Carl
Ritter Carl (7 VIII 1779 Quedlinburg - 28 IX 1859 Berlin). Wybitny geograf niem., prof. uniw. berlińskiego, czł. Akad. Nauk w Berlinie, jeden z twórców nowoczesnej geografii. Wykładami zachęcił niejednego ze swych słuchaczy do odwiedzenia Tatr w czasach, gdy były one jeszcze mał…
Rittersschild Zdzisław
Rittersschild Zdzisław (5 VIII 1866 Komarowice k. Lwowa - 19 IX 1944 Zakopane). Narciarz, taternik, ratownik górski. Przed I wojną świat. był urzędnikiem Tow. Ubezpieczeniowego w Przemyślu i jednym z czołowych narciarzy-turystów w Karpatach Wsch. W lecie bywał też w Zakopanem i…
Rivista dei Tatra, La
"Rivista dei Tatra, La". Podtytuł: Rassegna dei rapporti culturali ed economici italo-slovacchi. Czasopismo ilustr., wychodzące w Rzymie w 1943 (tylko nr 1-2 i 3). Red.: Fiorenzo Amatori.Mimo tytułu czasopisma tematyka tatrz. jest poruszana w nim tylko marginesowo, ale jest spor…