Litera R
Rozwadowski Jan Michał
Rozwadowski Jan Michał (7 XII 1867 Czarna k. Tarnowa - 13 III 1935 Warszawa, poch. w Krakowie). Językoznawca, indoeuropeista (UJ 1885-89, uniw. w Lipsku 1891-95 i Greifswald 1895), dr UJ 1891, prof. UJ 1899-1935, czł. AU (PAU) od 1903, prezes PAU 1925-29. Jeden z najwybitniejszy…
róg
róg. Na Podhalu bywał nazywany trąbą. Był to instrument sygnałowy (mały szereg tonów). Wewnątrz r. mieściły się dwie podłużne części z drewna iglastego, owinięte łykiem. Dawniej na instrument ten używano rogów krów lub wołów, później był wyrabiany z drzewa; formę nadawano mu zak…
Róth Martin
Róth Martin, nie Roth (1841 Kiezmark - 25 II 1917 Nowa Wieś Spiska). Wybitny spiskoniem. działacz tur., w 1871-1909 nauczyciel gimnaz. w Nowej Wsi Spiskiej. Od 1875 był b. czynny w zarządzie Węg. Tow. Karp. (MKE), a od 1878 w komitecie redakc. roczników tegoż towarzystwa - na ob…
Rówienki, Dolina
Rówienki, Dolina, także Dolina Rówienek lub po prostu Rówienki; Rovienky, dolina Rovienok; Rovinkital; Rovinki-völgy. S. Jedna z orogr. prawych (wsch.) odnóg Doliny Białej Wody, do której uchodzi nieco poniżej Polany pod Wysoką. Dolinę Rówienki otaczają Jaworowe Turnie, Mały Jaw…
Rówienkowa Przełęcz
Rówienkowa Przełęcz (ok. 2225 m); Rovienkové sedlo; Rovinkischarte; Rovinki-horhos. S. Głęboko wcięta przełęcz między Rówienkową Turnią a Krzesanym Rogiem. Dla taterników stanowi dogodne przejście ze Staroleśnej Doliny do Doliny Rówienek.Wszystkie nazwy tej przełęczy pochodzą od…
Rówienkowa Przełęcz, Wyżnia
Rówienkowa Przełęcz, Wyżnia; Zadné Javorové sedlo; Hinterste Jaworowascharte; Leghátsó-Jávor-csorba. S. Między Małym Jaworowym Szczytem a Jaworowymi Turniami.Ku Jaworowej Dolinie spada z tej przełęczy urwisty komin, przekształcający się niżej w żleb, w którym w 1910 znaleziono c…
Rówienkowa Turnia
Rówienkowa Turnia (2272, 2272 m), dawniej Zachodnia Rówienkowa Turnia; Rovienková veža, Západná Rovienková veža; Westliches Rovinkihorn; Nyugati-Rovinki-szarv. S. Środkowa z trzech najwybitniejszych turni w gł. grani Tatr Wys. między Świstowym Szczytem a Małym Jaworowym Szczytem…
Rówienkowe Stawki
Rówienkowe Stawki (ok. 1750 m); Rovienkové plieska. S.Grupa paru małych stawków na tarasie Skrajnych Rówienek w Dolinie Rówienki. Jeden jest trochę większy, pozostałe drobne. Stan wody w tych stawkach jest b. zmienny, mniejsze nieraz wysychają.
Rówienkowe Turnie
Rówienkowe Turnie; Rovienkové veže; Rovin-kihörner; Rovinki-szarvak. S. Zbiorowa nazwa Rówienkowej Turni (dawna Zachodnia Rówienkowa Turnia) i Krzesanego Rogu, który zwał się też Wschodnią Rówienkową Turnią.
Rówienkowy Potok
Rówienkowy Potok (ok. 1750 - ok. 1280 m); Rovienkový potok; Rovinkibach; Rovinki-patak. S.Główny strumień w Dolinie Rówienki. Wypływa ze źródła koło największego z Rówienkowych Stawków, a uchodzi do Białej Wody (jako jej prawoboczny dopływ) nieco poniżej Polany pod Wysoką.R.P. m…
rówień Terminologia
rówień, równia lub równica. W gwarze podh.: stosunkowo płaskie i duże miejsce, zwykle na dnie doliny, ale także na zboczu i wtedy miewa charakter tarasu; rówień jest najczęściej bezleśna. Polana może być nazwana równią, ale nie każda rówień jest polaną. Zdrobniała forma od równi…
Rówień za Wodą
Rówień za Wodą (ok. 1325-1340 m). P. Pochyła rówień w górnej części Starorobociańskiej Doliny, wśród lasu nad lw. (zach.) brzegiem Starorobociańskiego Potoku, na pn.-zach. od Starorobociańskiej Równi.
różanecznik
różanecznik (Rhododendron ) z rodziny Wrzosowatych (Ericaceae ). W starszym piśmiennictwie podawano nieraz, że ta alpejska i wsch.-karpacka roślina występuje dziko w Tatrach, m.in. na Giewoncie i w Tatrach Bielskich. Jednak dziko rosnących w Tatrach różaneczników (czyli rododend…
Różanka
Różanka lub Chata Róży; Ružanka lub Ruženina chata; Rosahütte; Róza-menház. S. Pierwsze tatrz. schronisko MKE, mały drewniany budynek o kilku izbach postawiony w 1875 na Smokowieckiej Kazalnicy (1244, 1238 m), gdzie obecnie stoi Schronisko Bilíka. Węg. i niem. nazwy (Róza-menház…
róże
róże (Rosa ). Należą do rodziny Różowatych (Rosaceae ). Róż rosnących w Tatrach jest ponad 20 gatunków, kilkadziesiąt odmian, tyleż form i jeszcze mieszańce. Jedne kwitną różowo, inne biało, jeszcze inne prawie purpurowo. Niektóre występują tylko na wapieniu, inne na granicie, a…
różeniec górski
różeniec górski (Rhodiola rosea, Sedum rosea ), z rodziny Gruboszowatych (Crassulaceae ), po góralsku różowiec. Roślina 10-40 cm wys., o sinawych, mięsistych, piłkowanych brzegiem liściach i niepozornych żółtawoczerwonawych kwiatkach zebranych w gęste, zbite kwiatostany na szczy…
Różycki Ludomir
Różycki Ludomir (18 IX 1883, nie 6 XI 1884, Warszawa - 1 I 1953 Katowice, poch. w Warszawie na cment. powązkowskim w alei zasłużonych). Wybitny kompozytor operowy i symfoniczny (konserw. warsz. 1904 i studia w Berlinie 1905-07), czł. grupy kompozytorów Młoda Polska (z Mieczysław…
Rubinowski Zbigniew
Rubinowski Zbigniew (19 X 1929 Kraków - 11 II 1997 Salzburg). Taternik, alpinista, geolog (wieloletnie badania w Górach Świętokrzyskich), speleolog, wieloletni opiekun naukowy Jaskini Raj. Od 1992 przewodniczący Komisji Ochrony Przyrody Nieożywionej Państwowej Rady Ochrony Przyr…
ruda
ruda. Minerał, surowiec, z którego otrzymuje się metal lub jego związki. Rudy mogą zawierać kilka różnych metali. Dawniej nazywano kruszcami rudy metali nieżelaznych (cyna, cynk, miedź, ołów) i szlachetnych (złoto, srebro, platyna).W Tatrach dobywane były rudy » żelaza, » srebra…
Rudnicki Jan
Rudnicki Jan (16 VIII 1934 Wilno 18 XII 1992 Warszawa). Geolog (UW 1957), pracownik Instytutu Nauk Geol. PAN 1957-92 (dr 1965, doc. 1984), wybitny badacz procesów krasowych, speleolog. Od 1954 był członkiem Speleoklubu Warszawskiego, uczestniczył w wyprawach do największych jask…
Rudnicki Janusz
Rudnicki Janusz (29 X 1897 Warszawa - 6 XI 1942 Oświęcim). Od 1911 działacz harcerski (harcmistrz) i niepodległościowy, inż. rolnik (SGGW 1926), w 1934-39 dyr. Departamentu Produkcji Rolnej i Weterynarii w Min. Rolnictwa. Turysta, narciarz. W warsz. AZS od lat 1920. był czynny w…
Rudnicki Jerzy
Rudnicki Jerzy (11 VII 1931 - 12 II 1988), przezwisko Druciarz. Taternik (od 1950), alpinista, z zawodu inż. mechanik. W latach 1950-65 należał do najbardziej aktywnych taterników, uczestniczył w odkrywaniu nowych dróg, np. wsch. ścianą Młynarczyka w 1960. Również brał udział w…
Ruman-Driečny Ján młodszy
Ruman-Driečny Ján młodszy (ok. 1840-1879). Słow. myśliwy (koziarz) i przewodnik tatrz. ze wsi Stwoła na Spiszu. Na wyprawach myśl. (początkowo zapewne z ojcem lub dziadkiem, a później gł. z Janem Pastrnakiem) poznał dokładnie otoczenie Dolin Mięguszowieckiej i Batyżowieckiej dok…
Ruman-Driečny Ján starszy
Ruman-Driečny Ján starszy (1780 - po 1840). Słow. rolnik, pasterz, myśliwy (koziarz) i przewodnik tatrz. ze wsi Stwoła na Spiszu. Był świetnym znawcą otoczenia Mięguszowieckiej i Batyżowieckiej Doliny. W 1840 w towarzystwie E. Blásyego dokonał I wejścia na Rysy (od Wagi). Wnuk j…
Rumanowa Dolinka
Rumanowa Dolinka (ok. 2050-2150 m); Rumanova dolinka; Rumantal; Ruman-völgy. S. Pn. odnoga Doliny Złomisk, podchodząca pod Rumanową Przełęcz. Leży u stóp Wysokiej, Ganku i Rumanowego Szczytu.Nazwą R.D. upamiętniony jest przew. Ján Ruman-Driečny młodszy.
Rumanowa Przełęcz
Rumanowa Przełęcz (ok. 2280 m); Rumanovo sedlo; Rumanscharte; Ruman-csorba. S. Szeroka przełęcz między Wysoką a Gankiem. Obecnie wyróżnia się w niej trzy wcięcia jako odrębne przełęcze: Zachodnia Rumanowa Przełęcz (u podnóża dolnego uskoku pn.-wsch. grani Wysokiej), Pośrednia Ru…
Rumanowe Oko
Rumanowe Oko, dawniej Niżni Rumanowy Stawek; Nižné Rumanovo pliesko. S. Najmniejszy (pd.) z trzech zbiorników wodnych w Rumanowej Dolince, u podnóża Rumanowej Kopki.
Rumanowy Staw
Rumanowy Staw (2090 m); Rumanovo pleso, błędnie Nižné Rumanovo pleso; Rumansee; Ruman-tó. S. Największy (środkowy) staw w Rumanowej Dolince, o wiele większy od dwóch pozostałych zbiorników wodnych. Pomiary pracowników TANAPu z 1961-67: pow. 0,248 ha, 70 x 48 m.
Rumanowy Stawek, Wyżni
Rumanowy Stawek, Wyżni (ok. 2120 m, 2122 m); Vyšné Rumanovo pliesko. S. Najwyżej leżący (pn.) z trzech zbiorników wodnych w Rumanowej Dolince, u stóp Rumanowej Przełęczy. Pomiary pracowników TANAPu z 1961-67: pow. 0,041 ha, 32 x 19 m.
Rumanowy Szczyt
Rumanowy Szczyt (2428 m); Rumanov štít; Rumanspitze; Ruman-csúcs. S.Szczyt o zarysach baszty, wznoszący się w gł. grani Tatr Wys. między Gankiem a Żłobistym Szczytem. Ma dwa wierzchołki: pn.-zach. (2428 m) i pd.-wsch. (ok. 2419 m).Od strony Kaczej Doliny posiada jedną z najwspan…
Rumiska Przełączka
Rumiska Przełączka (ok. 2300 m); Zlomisková štrbina; Krygowskischarte; Omladék-völgyi-csorba. S. Wąska przełączka między Wschodnim Żelaznym Szczytem a Zmarzłym Szczytem. Pierwsze wejście: Stanisław Krygowski, przew. Jan Bachleda-Tajber i tragarz Franciszek Leśniak w 1904. Zimą:…
Rumpelt Hermann
Rumpelt Hermann (ok. 1883 - 17 VI 1911). Niem. taternik i alpinista, fizyk (dr), asystent na Uniw. Drezdeńskim.W Tatrach uprawiał taternictwo w 1906-08, w towarzystwie m.in. G.O. Dyhrenfurtha i Alfreda Martina, dokonując szeregu pierwszych przejść, np. Grani Soliska, Grani Baszt…
Rumy (Rumi) Carl Georg
Rumy (Rumi) Carl Georg (18 XI 1780 Nowa Wieś Spiska - 5 IV 1847 Ostrzyhom = Esztergom). Spiskoniem. pedagog, polihistor, czł. towarzystw naukowych. Uczył się m.in. w liceum kiezm., studiował na uniwersytetach w Getyndze i Wittenberdze. Potem był w Kiezmarku prefektem zakładu wyc…
Rusinowa Polana
Rusinowa Polana (ok. 1180-1300 m), także Jaworzyna, Jaworzyna Rusinowa i Rusinka. P.Rozległa, pochyła polana rozłożona półkolisto na grzbiecie między Gęsią Szyją a Gołym Wierchem, wysoko nad Doliną Białki, po jej zach. stronie. Środk. część R.P. wznosząc się stromo przechodzi w…
rutewka
rutewka (Thalictrum ), z rodziny Jaskrowatych (Ranunculaceae ). Pospolita w Tatrach jest rutewka orlikolistna (T. aquilegifolium ), przeciętnej wys. 60-70 cm, ale czasem nawet powyżej jednego metra. Liście 2-3 razy pierzaste, na długich ogonkach, o listkach okrągławych, w szczyc…
Rutkiewicz Wanda
Rutkiewicz Wanda, z domu Błaszkiewicz (4 II 1943 Płungiany, Litwa - 13 V 1992 w Himalajach). Taterniczka i jedna z czołowych alpinistek w skali światowej, elektronik (Politechn. Wrocł., mgr inż. 1965), pracownik nauk. we wrocł. Inst. Automatyki Systemów Energ. 1964-73 i w warsz.…
Rybi Potok
Rybi Potok; Rybí potok; Fischseebach; Halas-tavi-patak. P. Wypływa z Morskiego Oka, płynie Doliną Rybiego Potoku i niedaleko Wanty łączy się z Białą Wodą, dając razem z nią początek rzece Białce. Dawniej R.P. był przez niektórych uważany mylnie za górny bieg Białki.
Rybia Jaskinia
Rybia Jaskinia lub Jaskinia Wodna pod Zawiesistą (trzy otwory: główny 1024, 1025 i 1025 m). P.Otwory znajdują się tuż przy lw. brzegu Chochołowskiego Potoku, w Wyżniej Chochołowskiej Bramie. R.J. zależnie od poziomu wody jest zalana mniej lub bardziej wodą z Chochołowskiego Poto…
Rybicki Feliks
Rybicki Feliks (24 I 1899 Warszawa - 24 VIII 1978 tamże). Kompozytor, dyrygent, pedagog muzycz., w 1937-39 dyrygent chóru Filharmonii Warsz., w 1951-53 prof. PWSM w Sopocie. Obok utworów symf. i kameralnych, na instrumenty solowe i pieśni, w twórczości kompozytorskiej R. jest du…
Rybiego Potoku, Dolina
Rybiego Potoku, Dolina; dolina Rybieho potoka; Fischseetal; Halas-tavi-völgy. P. Jedna z gł. odnóg Doliny Białki, od której odgałęzia się nieco na pd. od Starej Roztoki. Doliną Rybiego Potoku (od Wanty) biegnie szosa do Morskiego Oka. W górnej części doliny leży Morskie Oko i Cz…