Litera M
Monardi Johannes Jacobus
Monardi Johannes Jacobus, także Monardus, Manardus i Menardus (1462 Ferrara - 8 V 1536 tamże). Włoski lekarz i botanik, w 1482-1513 i od 1519 był profesorem medycyny w Ferrarze, w 1513-16 lekarzem króla Władysława II Jagiellończyka na Węgrzech, a następnie króla Ludwika II do 15…
Monau Friedrich Jakob
Monau Friedrich Jakob lub Monavius Fridericus Jacobus (30 VII 1592 Wrocław - 1659 Greifswald), syn » Jakuba Monau. Niem. lekarz i botanik, od 1649 prof. medycyny w Greifswald. Po studiach na wielu uniwersytetach przebywał w 1626-36 w Polsce i na Węgrzech, podróżując między tymi…
Monau Jakob
Monau Jakob lub Monavius Jacobus (1546 Wrocław - 1603 tamże). Niem. poeta żyjący na Śląsku. Studia odbył na różnych uniwersytetach. W 1590 był doradcą brzesko-legnickiego księcia Fryderyka. W 1591 był na Spiszu, a jego przyjaciele spiscy uczcili go zbiorem wierszy Carmina gratul…
Morávka Štefan
Morávka Štefan, dawniej Moravka (22 VIII 1911 Hajná Nová Ves, okres Topolčany - 16 I 1945 w Tatrach, poch. po wojnie nad Szczyrbskim Jeziorem). Był dowódcą placówki słow. straży granicznej przy Szczyrbskim Jeziorze. Jako członek KSTL był uczestnikiem i organizatorem zawodów narc…
Morawska-Nowak Barbara
Morawska-Nowak Barbara (3 I 1936 Kraków). Turystka (w Tatrach od 1946) i taterniczka, z wykształcenia biolog, z zawodu bibliotekarka i dokumentalistka. Taternictwo uprawiała w 1955-63. Wspinała się też w Kaukazie (1958) i Alpach Julijskich (1960). Od 1955 czł. Klubu Wys., w 1958…
morena Geologia
Transportowany i usypany przez lodowiec materiał skalny, złożony z niesionych kamieni, żwiru, piasku, gliny itp., bezładnie pomieszanych z sobą. Moreny mogą być czołowe, boczne czyli brzeżne, denne, środkowe (przy spłynięciu się dwóch lodowców: dwie brzeżne moreny łączą się w je…
Morozewicz Józef
Morozewicz Józef (27 III 1865 Rzędziany nad Narwią k. Tykocina - 12 VI 1941 Warszawa). Wybitny petrograf i mineralog (UW 1889), prof. UJ 1905-19, jeden z organizatorów Akad. Górn. w Krakowie, organizator i w 1921-37 dyr. Państw. Inst. Geol. w Warszawie, czł. koresp. AU (1902) i…
Morskie Oko Jeziora
Morskie Oko (1393, 1395 m); Morské Oko; Fischsee; Halas-tó. P. Najsłynniejsze i największe jezioro tatrzańskie., położone po pn. stronie Tatr Wys. u stóp Mięguszowieckich Szczytów, w Dolinie Rybiego Potoku, 14 km w linii prostej na pd.-wsch. od Zakopanego. U
morze mgieł
morze mgieł. Powstaje na skutek zetknięcia się dwóch grubych warstw powietrza: górnej ogrzanej, suchej, i dolnej zimnej, wilgotnej. Na granicy zetknięcia powstaje wtedy gęsta mgła, wyglądająca z góry jak powierzchnia falującego morza. Stanowi to jeden z najpiękniejszych widoków…
Moskała Edward
Moskała Edward (2 I 1926 Trzebionka, pow. Chrzanów). Geograf (krak. WSP 1981, krak. AWF), krajoznawca, w czasie II wojny świat. członek AK. Członek PTT od 1946, potem działacz tur. i od 1956 pracownik zawodowy PTTK, czł. Komisji Turystyki Górskiej ZG PTTK (od 1952) oraz jej Podk…
most śnieżny Terminologia
Częsta w górach lodowcowych (jak Alpy) formacja śnieżna (o różnym stopniu zbitości lub zlodowacenia), która na kształt mostu łączy dwa brzegi szczeliny w lodowcu i pozwala alpiniście (o ile nie załamie się pod jego ciężarem) na przejście na drugą stronę szczeliny. W Tatrach nato…
Mostowski Jan
Mostowski Jan, pierwotnie Maydel, od ok. 1970 Philipp (25 I 1928). Inż. elektryk (Politechn. Łódzka), projektant pieców elektr. do wytopu stali, taternik, alpinista. W 1956-63 należał do czołowych pol. taterników i alpinistów. W Tatrach wspinał się najintensywniej po 1955, kiedy…
Motty Władysław Leon
Motty Władysław Leon (6 IV 1851 Poznań - 25 II 1894 tamże). Rysownik (studia w ASP w Monachium 1870-73), prawnik, literat, publicysta. Ilustrował wiele dzieł pol. i obcych, np. Lucjana Siemieńskiego Podania i legendy polskie, ruskie i litewskie (Poz. 1880-81 i Grudziądz 1909), u…
Motyka Mieczysław
Motyka Mieczysław (1913 Zakopane - 18 VIII 1991 tamże). Kuzyn » Stanisława Motyki. W czasie II wojny świat. walczył w wojsku pol., m.in. w bitwie pod Narwikiem.Po wojnie w Zakopanem był długoletnim i b. aktywnym przewodnikiem tatrz. (od 1951), a w zimie instruktorem narciarskim.…
Motyka Stanisław
Motyka Stanisław (6 V 1906 Zakopane - 7 VII 1941 utonął w Dunaju pod Leányfalu k. Szentendre, poch. w pobliskim Pócsmegyer); ojciec jego pochodził spod Tarnobrzegu, a matka spod Limanowej. Wybitny taternik i narciarz, jeden z najlepszych przewodników tatrz. Na pierwszej, dość tr…
motyl, czarny
motyl, czarny. Wśród licznych legend tatrz. i podh. pojawiają się również nowe, dawniej nieznane. Są one najczęściej wytworem fantazji niektórych taterników. Tak np. "legenda" o ukazywaniu się taternikom (nawet w zimie) czarnego motyla, zwiastującego im rychłą śmierć w górach, z…
motyle Zwierzęta
Klimat górski Tatr odbił się wyraźnie na wyglądzie i biologii motyli (jak zresztą w całym tatrz. świecie roślin i zwierząt). M.in. występuje tu zjawisko melanizmu - ciemniejsze ubarwienie w porównaniu z takimi samymi gatunkami m. na niżu, np. pospolite bielinki (Pieris), ciemnie…
Moyzes Alexander
Moyzes Alexander (4 IX 1906 miejscowość Kláštor pod Znievom - 20 XI 1984 Bratysława), syn » M. Moyzesa. Kompozytor słow., w 1928-71 pedagog (od 1949 prof.) wyższych szkół muzycz. w Bratysławie. W części twórczości muzycznej M. występują silne wpływy lud., gł. z okolic Szarysza i…
Moyzes Mikuláš
Moyzes Mikuláš (6 XII 1872 wieś Zvolenská Slatina - 2 IV 1944 Preszów). Słow. muzyk i kompozytor, organista i pedagog. Napisał wiele utworów muzycz., czerpiąc obficie ze źródeł lud., m.in. podtatrz., które odbiły się w jego preludiach organowych Naše Slovensko, później zorkiestr…
Mozgrowiska Szczyrbskie
Nie okreslony
Moździerz Zbigniew
Moździerz Zbigniew (1 I 1951 Świebodzin). Konserwator zabytków architektury, pracownik naukowy Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem od 1976, kustosz od 1985. Jest autorem i współautorem szeregu projektów konserwatorskich dotyczących remontu i modernizacji zabytkowych obiektów na Pod…
Móry Johann
Móry Johann lub Ján (10 VII 1892 Bańska Bystrzyca - 5 V 1978 Bratysława), bratanek (?) » Karola Móryego. Kompozytor. Studia hand., prawnicze i kompozytorskie odbył w Budapeszcie i Berlinie. W latach międzywoj. był wlaścicielem hotelu Móry nad Nowym Szczyrbskim Jeziorem (do 1945)…
Móry Karl
Móry Karl (ok. 1845 Bańska Bystrzyca - 19 VIII 1921 Nowe Szczyrbskie Jezioro). Architekt (studia w Wiedniu). W 1900 utworzył sztuczne » Nowe Szczyrbskie Jezioro i w 1905 wybudował nad jego brzegiem hotel Móry, który prowadził przez wiele lat, mając przeważnie niem. klientelę. Od…
Mrázik František
Mrázik František (12 IV 1914 Żylina). Słow. turysta, taternik, ratownik górski, przewodnik tatrz., poprzednio urzędnik. W 1942-48 był zawodnikiem narc., potem działaczem narc. i organizatorem zawodów narc. w Tatrach. Od 1950 pracował w Tatrz. Łomnicy w zarządzie schronisk tatrz.…
mraźnica Terminologia
W gwarze podh. jest to » strąga zbudowana nie z przenośnego płotu (jak to zwykle bywa), lecz z kamiennego murku, gałęzi itd.
Mraźnica
Mraźnica (ok. 870-900 m). P. Osiedle w Zakopanem u samych stóp regli, między Buńdówkami a Krzeptówkami, w widłach Potoku zza Bramki i potoku płynącego z Suchego Żlebu.
Mrhová Božena
Mrhová Božena (14 X 1925 Třebechovice pod Orebem, okres Hradec Králové). Czes. malarka, grafik, fotografka, od 1948 osiadła w Popradzie, od 1959 w Tatrz. Łomnicy, turystka i taterniczka. Fotografii uczyła się w Pradze w średniej szkole zawodowej, po wojnie pracowała w różnych za…
Mrkos Antonín
Mrkos Antonín (27 I 1918 Střemchová, okres ždár nad Sázavou, k. Brna). Czes. meteorolog i astronom (uniw. praski 1964 dr, 1973 doc.), taternik, ratownik górski, polarnik. W 1945-50 pracował w obserwatorium przy Łomnickim Stawie, w 1950-63 był kierownikiem stacji meteor. na Łomni…
Mroczkowski Aleksander
Mroczkowski Aleksander (25 XI 1850 Kraków - 26 VIII 1927 Stubno k. Przemyśla). Malarz (studia w krak. SSP 1865-73 i 1877-81 oraz w Monachium 1873-77 i 1882-88). Malował pejzaże, portrety, obrazy rodzajowe i hist., uprawiał też malarstwo sakralne. Wystawiał od 1875 w kraju i za g…
Mroźna Jaskinia
Mroźna Jaskinia (pd.-zach. otwór 1100 m, pn.-wsch. otwór 1112 m). P.Znajduje się w Kościeliskiej Dolinie w pn.-zach. części skał Organów, które przebija na wylot (po sztucznym wykopaniu pn.-wsch. otworu w 1952). Pd.-zach. otwór (naturalny) znajduje się na wsch. stoku Kościeliski…
mrówki Zwierzęta
Te pożyteczne owady w Tatrach są reprezentowane b. skromnie. Największa wśród tatrzańskich mrówka wielka czarna gmachówka (Camponotus herculeanus) jest zarazem jedną z najczęstszych. Drąży chodniki w pniach świerkowych, zwykle już obumarłych, ale często i w żyjących, jest więc p…
mszarniki
mszarniki. Są to zbiorowiska mchów żyjących w zimnych wodach źródlisk i potoków, gł. w reglu górnym i dolnym, na każdym podłożu, tak krystalicznym jak i osadowym. Na podłożu wapiennym głównym gatunkiem jest brunatny mech Cratoneuron falcatum i jasnozielona Philonotis calcarea. C…
Mückenbrunn Henryk Joachim
Nie okreslony
Mühlbach Luise
Mühlbach Luise (pseud.), właśc. Mundt Klara (1814 Nowy Brandenburg - 1873), żona » Theodora Mundta. Niem. literatka. Jesienią 1839 odbyła ze swym mężem podróż poślubną przez Kraków w Tatry. Reminiscencje z tej wycieczki włączyła do swej romantycznej powieści Der Leibeigene (Alto…
mulda
mulda (z niem. Mulde, niecka, kotlina). Termin narc. na oznaczenie zaklęśnięcia między dwoma garbami terenowymi. Nazywanie takich garbów muldami (jak to mówią niektórzy) jest błędne.
Müldner Henryk
Müldner Henryk (20 X 1845 Kraków - 8 V 1910 tamże). Dziennikarz, publicysta, dyr. adm. dziennika "Czas" w Krakowie 1869-1909, działacz społeczny. W 1874-77 był skarbnikiem w zarządzie Tow. Tatrz. i ogłaszał jego sprawozdania finansowe w "Pam. TT" 1876 i 1877. Pisał też dwukrotni…
Müller Gustav
Müller Gustav (1811 Lewocza - po 1850 Wiedeń?), syn » Johanna Jakoba Müllera. Malarz (studia w Wiedniu), pejzażysta i portrecista. Malował pejzaże na Spiszu i w Tatrach, np. widoki Soboty Spiskiej i Smokowca (1836).
Müller Johann Jakob
Müller Johann Jakob (17 VII 1780 Lewocza - 1 IX 1828 tamże). Malarz (studia w Wiedniu), głównie pejzażysta. W pocz. XIX w. malował krajobrazy na Spiszu (np. widok Spiskiego Zamku 1816) i w Tatrach. Jego widok Łomnicy zaginął, a zachował się obraz olejny Szczyrbskiego Jeziora z o…
Müller Johannes
Müller Johannes (1852 - 2 IX 1932 Dresden-Blasewitz). Niem. handlowiec z Wrocławia, działacz tur., taternik. Przed I wojną świat. był jednym z najaktywniejszych działaczy Sekcji Śląskiej Węg. Tow. Karp. (»Sektion Schlesien des UKV), m.in. jej wiceprezesem i następnie prezesem aż…
Mułowa Dolina
Mułowa Dolina (ok. 1720-1900). P. Jedna z dwóch dolin zawieszonych wysoko w pn. stokach Czerwonych Wierchów, między pn. ramionami Krzesanicy i Ciemniaka, a na zach. od Litworowej Doliny. Ku Wielkiej Świstówce (w Miętusiej Dolinie) M.D. opada wielkim, urwistym progiem skalnym, ok…