Litera G
Grabowski Tadeusz Stanisław Ludzie
Grabowski Tadeusz Stanisław (15 I 1881 Huczek k. Dobromila pod Przemyślem - 22 I 1975 Kraków). Historyk literatur słowiańskich, slawista, publicysta. Lektor języków słowiańskich na UJ 1908-15, prof. UJ 1945-60; był posłem RP w Sofii 1918-25 i w Rio de Janeiro 1927-38 (w 1936 prz…
Grabowski Zbigniew Ludzie
Grabowski Zbigniew (22 XII 1903 Kraków - 6 III 1974 Toronto, Kanada), syn „ prof. uniw. Tadeusza Grabowskiego, historyka literatury polskiej. Publicysta, powieściopisarz, krytyk lit., tłumacz. W 1932-33 był redaktorem kwartalnika ”Przegląd Turystyczny " (Kraków). Wybuch II wojny…
Gradziński Ryszard Ludzie
Graefl-Győrffy Róza Ludzie
Graefl-Győrffy Róza. Węg. śpiewaczka, bywająca w Smokowcu w latach 1870. Przyczyniła się wybitnie do zebrania funduszy na budowę pierwszego tatrz. schroniska Węg. Tow. Karp. (MKE), postawionego w 1875 na Smokowieckiej Kazalnicy. Za te zasługi G.-G. została przez MKE upamiętniona…
gramminger
gramminger lub zestaw Grammingera (Gramminger Trag- und Abseilsitz). Specjalny sprzęt do ratownictwa w b. stromym terenie górskim, stosowany do transportu ofiary wypadku na plecach ratownika opuszczanego lub wyciąganego w górę na linie przez in. ratowników. Zasadnicze części teg…
Granacka Ławka Miejsca
Granacka Ławka; Nazwa G.Ł. pochodzi od Granatów Wielickich.
Granacka Przełęcz Przełęcze
Granacka Przełęcz; Nazwa G.P. pochodzi od sąsiednich Granatów.
Granacka Turnia Szczyty
Granacka Turnia, Wielka lub krócej Granacka Turnia; W pn.-zach. grani W.G.T. wyodrębnia się dość samoistna Mała Granacka Turnia (Malá Granátová veža; Kleiner Granatenwandturm; Kis-Gránátfal-torony). Pierwsze wejście na W.G.T.: Karol Englisch i przew. Johann Hunsdorfer jun. w 190…
Granacki Staw Woda
Granacki Staw, dawniej czasem Sławkowski Staw; Pomiary pracowników TANAPu z 1961-67: pow. 0,327 ha, 90 x 57 m. Nazwa pol. pochodzi od pobliskich Granatów Wielickich. Nazwami innymi jest upamiętniony " Miklós Szontagh (starszy).
Granackie Oko Woda
Granackie Oko; Mniejszy z dwóch stawków w górnej części Sławkowskiej Doliny, zaraz na zach. od Granackiego Stawu. Nazwa Granackiego Oka pochodzi od Granackiego Stawu.
Granatnica Miejsca
Granatnica lub Mokra Wanta; Tuż popod G. biegnie ścieżka wiodąca od Wielickiego Stawu do Wielickiego Ogrodu. Ze skał G. stale kapie woda (stąd nazwa Mokra Wanta i inne obcojęzyczne) i niegdyś występowały w nich obficie " granaty (stąd nazwa Granatnica).
Granatów, Siedem Miejsca
Granatów, Siedem; Zarówno umiejscowienie S.G. jak i pochodzenie ich nazwy są niepewne. Dawniej nazwą tą czasem oznaczano Niżni Żabi Szczyt albo całą jego pn. grań. Można przypuszczać, że niegdyś nazwą tą oznaczano pobliski rząd turni zwanych dziś " Apostoły, i że omyłkowo przesu…
granaty
granaty. Grupa minerałów, związki chemiczne krzemianów z różnymi metalami. Są to kamienie półszlachetne, barwy ciemnoczerwonej, czasem prawie czarnej. W zależności od składu chem. noszą różne nazwy. W Tatrach występują almandyny - żelazowo-glinowe. Tworzą one wrośnięte kryształy…
Granaty Szczyty
Granaty (2239, 2240 m); Granáty; Granatenspitze; Granaty, Gránát-csúcsok. P. Rozłożysty szczyt, wznoszący się na pd.-wsch. od Czarnego Stawu Gąsienicowego, nad Gąsienicową Doliną, Doliną Pańszczycą i Buczynową Dolinką. G. mają trzy wierzchołki, ustawione od pn. ku pd.: Skrajny G…
Granaty Wielickie Miejsca
Granaty Wielickie; Nazwa G.W. (podobnie jak pobliskiej „ Granatnicy ) pochodzi od kamieni półszlachetnych, ” granatów, które niegdyś występowały dość obficie u podnóża G.W. po stronie Wielickiej Doliny.
Graniasta Kotlina Doliny
Graniasta Kotlina; słow. nazwa Rovienková kotlina obejmuje Graniastą Kotlinę wraz z pobliską Pustą Kotliną. Na dnie G.K. leży Zmarzły Staw Staroleśny.
Graniasta Przełęcz Przełęcze
Graniasta Przełęcz; Z Doliny Rówienek wybiega na nią łatwy do przejścia żleb, a ku Staroleśnej Dolinie opada urwiskiem. Nazwa G.P. pochodzi od sąsiedniej Graniastej Turni.
Graniasta Turnia Szczyty
Graniasta Turnia; Nazwa G.T. została zaproponowana przez Stanisława Eljasza-Radzikowskiego, który ją wziął z XVII-wiecznego spisku (przewodnika) do skarbów tatrz., z tym że w owym spisku nazwa ta dotyczyła in. szczytu o trudnej do ustalenia lokalizacji.
graniówka
graniówka. Droga (przejście) granią. Bardziej znane graniówki Tatr Pol. prowadzą nast. graniami: Grań Kościelca, Grań Fajek, Grań Czarnych Ścian, Grań Mięguszowiecka. W Tatrach Słow.: Grań Hrubego, Grań Batyżowiecka, Grań Wideł. Zob. też Grań Tatr.
granit
granit. Skała magmowa głębinowa czyli plutoniczna (błędnie wulkaniczna, czy wybuchowa), o budowie krystalicznej, ziarnistej, składająca się z kwarcu, skaleni i miki oraz drobnych domieszek in. minerałów. G. tatrzański jest skałą kwaśną, barwę miewa białawą, czarniawą, czerwonawą…
granitoidy
granitoidy. Nazwa ogólna dla granitu i pokrewnych mu skał, jak tonality, granodioryty i in.
granodioryt
granodioryt. Skała pokrewna granitowi, różniąca się nieco od niego składem chem., a także stosunkiem budujących ją minerałów. Przykładem takiej skały jest np. rygiel Czarnego Stawu Gąsienicowego.
grań Terminologia
grań (w gwarze podh.: grań lub grania). Grzbiet szczytu lub turni, zwykle skalisty i wąski (np. pd. grań Kościelca lub wsch. grań Żabiego Konia), czasem szeroki i trawiasty lub piarżysty (np. grań Czerwonych Wierchów), albo też cały grzbiet na ogół skalistego pasma górskiego (mi…
Grań Tatr Miejsca
Grań Tatr lub Główna Grań Tatr. Jest to gł. grzbiet Tatr, który ciągnie się od Huciańskiej Przełęczy aż po Zdziarską Przełęcz. Topograficznie składa się z trzech odcinków: 1) Grań Tatr Zach., tj. ich gł. grań od Huciańskiej Przełęczy do Liliowego; 2) Grań Tatr Wys., tj. ich gł.…
grapa
grapa. W pol. gwarach podtatrz. (podh., spiskiej i orawskiej) jest to strome lub urwiste zbocze, grzbiet lub wzniesienie mniejsze czy większe; podobnie w słow. gwarach podtatrz. (orawskich i lipt.).Słowo to występuje też w nazwach geogr., częściej na Podhalu (np. Galicowa Grapa,…
Gregor Alois Ludzie
Gregor Alois (14 VII 1892 - 11 X 1972). Czes. klimatolog, prof. uniw. Autor licznych artykułów i prac nauk. dotyczących klimatologii i meteorologii obszaru Czechosłowacji, wydanych w 1928-56. Wiele z nich dotyczy Tatr, zwł. następujące: Klimatický kalendář Starého Smokovce („Vys…
Greiner Ludwig Ludzie
Greiner Ludwig (1796 Lichtentanne k. Zwickau, Niemcy - 28 X 1882 Jelšava, okres Rožňava). Niem. leśnik, osiadły na Słowacji, w 1828-74 był zarządcą rozległych lasów i majątków ziemskich księcia Ferdynanda Coburga w środk. Słowacji (Gemer) z siedzibą w Jelszawie. W dziedzinie gos…
Greisiger Michael Ludzie
Greisiger Michael (25 XII 1851 Folwarki=Forberg=Stráne pod Tatrami - 10 IX 1912 Biała Spiska). Spiskoniem. lekarz (dr 1877 w Budapeszcie), od 1880 osiadły w Białej Spiskiej, z zamiłowań przyrodnik i badacz prahistorii Spisza. B. aktywny działacz społ. w Białej Spiskiej, a także…
Gresch Tibor Ludzie
Gresch Tibor. Spiskoniem. turysta i taternik z Białej Spiskiej. W 1932 postawił małe prywatne schronisko Edelweisshütte („ ”Szarotka „) w górnej części Doliny do Siedmiu Źródeł, a w 1936 znacznie je rozbudował. Przy jego uroczystym otwarciu w 1936, G. wywiesił swą prywatną ”flag…
Greschik Viktor Ludzie
Greschik Viktor (29 III 1862 Lewocza - 17 VIII 1946 tamże). Spiskoniem. botanik i historyk, z zawodu nauczyciel (od 1882 w Kiezmarku, w 1887-1914 w Lewoczy). Prowadził wieloletnie badania flory Spisza i Tatr, zwł. mchów i porostów, następnie grzybów. Ogłaszał swe prace bot., prz…
Groby Jaskinie
Groby; Dług. korytarzy 125 m, głębokość - 3,7 m. Po lw. stronie komory wstępnej znajdują się trzy nisze skalne o kształcie niby grobów i stąd nazwa jaskini. Poza góralami zwiedził ją pierwszy Gotfryd Ossowski w 1882.
Grochmalicki Jan Gabriel Ludzie
Grochmalicki Jan Gabriel (24 III 1883 Błażowa k. Rzeszowa - 15 IV 1936 Poznań). Zoolog, prof. Uniw. Pozn. 1919-36, czł. koresp. PAU od 1929, czł. PROP od 1919, czł. zarządu Fundacji Kórnickiej i współautor jej sprawozdań. Jego badania nauk. nie dotyczyły Tatr, ale pisał o nich,…
Grodecki Roman Ludzie
Grodecki Roman (21 IV 1889 Rzeszów - 17 IV 1964 Kraków). Historyk, prof. historii gosp. na UJ (1922-60), czł. PAU (1928), autor licznych prac naukowych. W 1914-17 służył w Legionach Pol., w 1939-44 uczestniczył we Lwowie w tajnym nauczaniu. Przed I wojną świat. był członkiem i d…
Grodzicki Jerzy Ludzie
Grodzicki Jerzy (5 X 1935 Warszawa). Geolog (UW 1959, dr 1969) i speleolog. Autor ponad 30 prac nauk., gł. z dziedziny kartografii geol., genezy i ewolucji jaskiń, tektoniki i budowy Tatr. Członek komitetu redakc. czasopisma „Speleologia ” 1967-78. Od 1955 członek Speleoklubu Wa…
Grodzieńska-Jurandot Stefania Ludzie
Grodzieńska-Jurandot Stefania (2 IX 1914 Łódź). Tancerka, aktorka, literatka, taterniczka, spikerka Pol. Radia w Lublinie 1944-45. Taternictwo uprawiała gł. w 1949-56, uczestnicząc również w przejściu szeregu nowych wariantów i dróg, jak pn.-zach. ścianą Spadowej Kopy (w 1950).…
Gromada Ludzie
Gromada (rodzina). Rodzina wybitnych działaczy w środowisku górali podh. w USA: rodzice, emigranci z Podhala, „ Aniela i Jan W. Gromadowie oraz ich dzieci, urodzone w USA, ” Tadeusz W. Gromada i " Janina Gromada-Kedroń. Rodzice przez wiele lat pracowali w fabrykach w Passaic (st…
Gromada Aniela Ludzie
Gromada Aniela, z domu Pudzisz (11 III 1908 Gronków na Podhalu - 16 VI 1984 East Paterson = Elmwood Park, stan New Jersey, USA). Góralka podh., działaczka społeczna środowiska podh. w USA. W 1926 wyemigrowała z Podhala do USA, gdzie w 1929 wyszła za mąż za " Jana W. Gromadę i pr…
Gromada Jan Władysław Ludzie
Gromada Jan Władysław (1 IV 1905 Ostrowsko na Podhalu). Jeden z najwybitniejszych działaczy w środowisku podh. w USA, organizator i członek regionalnych stowarzyszeń i artyst. zespołów podh. tamże, wydawca i red. „Podhalanina w Ameryce ” i „Tatrzańskiego Orła ”. Urodził się na P…
Gromada Tadeusz W. Ludzie
Gromada Tadeusz W. (30 VII 1929 Passaic, stan New Jersey, USA), syn górali podh., " Anieli i Jana Władysława Gromadów. Historyk, działacz społeczny środowiska podh. w USA. Prof. historii nowoczesnej i koordynator studiów etnicznych i imigracyjnych w Jersey City State College, se…
Gromada-Kedroń Janina Ludzie
Gromada-Kedroń Janina (1931, Passaic, stan New Jersey, USA), córka „ Anieli i Jana W. Gromadów, siostra ” Tadeusza W. Gromady. Romanistka (nauczycielka języka franc. w amer. szkołach średnich), działaczka społ. w środowisku podh. w USA. Od dziecka występowała przez wiele lat w r…