Litera G
Gierlach, Mały Szczyty
Gierlach, Mały Drugorzędny szczyt w pd.-wsch. grani Gierlachu, stanowiący zwornik, w którym grań ta rozwidla się w dwie odnogi obejmujące Gierlachowski Kocioł. Pd. i zach. zboczami M.G. biegnie zwykły szlak, który prowadzi z Wielickiej Doliny przez Wielicką Próbę na Gierlach.
Gierlach, Zadni Szczyty
Gierlach, Zadni Potężny szczyt należący do masywu Gierlachu, a wznoszący się w gł. grzbiecie Tatr. U stóp Z.G. od pn.-zach. leży Kacza Dolina, od wschodu Wielicka Dolina, a od pd.-zach. znajduje się górne piętro Batyżowieckiej Doliny. W Zadnim Gierlachu odgałęzia się od gł. grzb…
Gierlachów Miejscowości
Gierlachów lub Gierlachowce, błędnie Garłuchów Wieś na Spiszu, na pd.-wsch. od Tatrzańskiej Polanki, a na pn.-wsch. od Batyżowiec; 750 mieszk.; założona między 1279-1318. W osobnej kwaterze na cmentarzu w Gierlachowie są pochowani czechosł. i radz. żołnierze, którzy w 1944 zginę…
Giewoncka Przełęcz Przełęcze
Giewoncka Przełęcz Najniżej położone siodło w grani między gł. wierzchołkiem Giewontu a Małym Giewontem. Z G.P. ku pn. spada urwisty Żleb Kirkora, a nieco poniżej G.P. od pd. trawersuje czerwono znakowana ścieżka, wiodąca ze Strążyskiej Doliny przez Przełęcz w Grzybowcu na Giewo…
Giewont Szczyty
W kształcie G. fantazja ludzka upatrzyła postać Śpiącego Rycerza; głowę ma tworzyć Wielki Giewont, a tułów - Długi Giewont. Jedno podanie głosi, że w jaskini w skałach G. śpią rycerze króla Bolesława Śmiałego, a wg innego podania w G. jest jaskinia, w której mnich strzeże wielki…
Giewont Ludzie
Giewont (nazwisko i przydomek). Często jest spotykane na Podhalu i pełni nieraz funkcję nazwiska, ale jest to właściwie przydomek, np. wielu zakop. Gąsieniców (Gąsienica-Giewont). Jako nazwisko jest notowane w podh. dokumentach od 1786 w formach: Gewąd (1786), Giewont (1787), Ge…
Giewont Wydawnictwa
"Giewont" (1924-28). Czasopismo, które miało być kwartalnikiem, a ukazało się jedynie w postaci trzech grubych, bogato ilustr. zeszytów, wydanych w 1924 (Zakopane), 1926 (Zakopane-Kraków) i 1928 (Łódź-Zakopane). Red. i wydawca: Adam Kowalczewski-Siedlecki. Pismo zajmowało się ró…
Giewont Wydawnictwa
"Giewont" (1902). Jedno z pierwszych czasopism zakop., wychodzące w 1902 jako tygodnik (9 numerów i dodatek do nru 4) od 2 VII do 3 IX. Red. i wydawca: Edmund Cięglewicz. Pismo to, mające przeciwdziałać akcji prowadzonej przez "Prz. Zakop." przeciw dr. Andrzejowi Chramcowi, było…
Giewont, Długi Szczyty
Giewont, Długi, dawniej Długi Wierzchołek. Wsch. wierzchołek » Giewontu, oddzielony od jego gł. wierzchołka głębokim wcięciem Szczerby.
Giewont, Hala Hale i polany
Giewont, Hala Pierwotna nazwa zbiorowa trzech hal: Strążyska, Białe i Kalatówki. Tworzyły one całość należącą długo do sołtysów szaflarskich. Najwcześniejsza wzmianka określa tę halę jako: "salasse dictis sub monte Gewont", tj. szałasy pod górą Gewont (przywilej króla Zygmunta I…
Giewont, Ma y Szczyty
Giewont, Wielki Szczyty
Giewont, Wielki Gł. wierzchołek » Giewontu (z krzyżem).
Gieysztor Marian Ludzie
Gieysztor Marian (22 II 1901 Petersburg - 5 VI 1961 Warszawa). Zoolog, hydrobiolog, taternik, autor wielu prac nauk. (od 1923), gł. z zakresu hydrobiologii, m.in. tatrzańskiej. Od 1936 docent UW i wykładowca na SGGW. W okresie okupacji uczestniczył w tajnym nauczaniu UW (1941-44…
Gieysztor Zbigniew Ludzie
Gieysztor Zbigniew (9 II 1903 Paryż - 15 IV 1930 w Tatrach, poch. w Zakopanem), brat » Mariana Gieysztora. Taternik, student Politechniki Warszawskiej. Od 1929 był członkiem warsz. Sekcji Tatern. AZS. Mimo niedowładu trzech palców lewej ręki (wskutek postrzału w maju 1926 podcza…
Gieysztorowa Irena Ludzie
Gieysztorowa Irena z Chmielewskich (ok. 1903 Petersburg - 22 V 1985 Warszawa), żona » Mariana Gieysztora. Geografka, doc. UW, taterniczka. Prowadziła w Tatrach badania i w związku z tym ogłosiła prace: Próba obliczenia gradientu opadowego w Tatrach Polskich ("Gospodarka Wodna" 1…
gil
gil (Pyrrhula pyrrhula ), z rodziny łuszczaków (Fringillidae ). Ptak nieco większy od wróbla, o króciutkim dziobie i nóżkach. Głowa, końce skrzydeł i ogon są czarne, grzbiet sinawopopielaty, na skrzydłach i kuperku biały pasek, pierś u samca czerwona, u samicy popielata. G. skła…
Giller Agaton Ludzie
Giller Agaton (9 I 1831 Opatówek k. Kalisza - 17 VII 1887 Stanisławów). Działacz polit. i nar., historyk i publicysta, członek Rządu Nar. w powstaniu 1863. W 1852 studiował na Uniw. Krak., słuchając m.in. wykładów Ludwika Zejsznera i Wincentego Pola. W lecie tegoż roku (po własn…
Giller Stefan Ludzie
Giller Stefan , pseud. Stefan z Opatówka (19 IX 1834 Opatówek k. Kalisza - 27 I 1918 tamże), brat » Agatona Gillera. Poeta, powieściopisarz, dramaturg, wieloletni nauczyciel w gimnazjum w Kaliszu. Wiersze o tematyce tatrz. ogłaszał od 1873 w różnych czasopismach i księgach zbior…
Gineyko Roman Ludzie
Gineyko Roman (11 IV 1892 Warszawa - 15 VI 1955 tamże). Malarz, studia w warsz. SSP 1918-22 i w Paryżu 1923. Wystawiał od 1929 w kraju i za granicą. W końcu lat 1920-tych i w 1930-tych wyjeżdżał na plenery m.in. do Białki Tatrz.; miał stamtąd kolekcję sztuki ludowej. W 1946-49 p…
gips Terminologia
W narciarstwie oznacza suchy śnieg, zbity pod wpływem wiatru; przy nacisku (np. nartą) pęka na bryły różnokształtne, często płaskie, stwarzając na stromych stokach niebezpieczeństwo lawin. Jeszcze twardszy i bardziej zbity śnieg to » beton.
Giżycka Bronisława Ludzie
Giżycka Bronisława z Jankiewiczów (ok. 1867 na Podolu - 16 VIII 1921 Zakopane), żona ziemianina z Podola, matka » Jerzego Giżyckiego, teściowa » Edwarda Ligockiego. Miłośniczka podtatrz. kultury lud., kolekcjonerka okazów sztuki ludowej. W Zakopanem bywała z dziećmi co najmniej…
Giżycka Krystyna Ludzie
Giżycka Krystyna , z domu Skarbek, po II wojnie świat. Christine Granville (1915 Warszawa - 15 VI 1952 Londyn), żona » Jerzego Giżyckiego. Narciarka, w czasie II wojny świat. agentka wywiadu bryt. i kurier tatrz. W latach 1930. uprawiała narciarstwo w Zakopanem i Tatrach, także…
Giżycki Jerzy Ludzie
Giżycki Jerzy (18 V 1889 Wróblowce k. Kamieńca Podolskiego - ok. 1960 w Kanadzie), syn » Bronisławy Giżyckiej, brat Olimpii, żony » Edwarda Ligockiego, mąż » Krystyny Giżyckiej. Literat, publicysta, podróżnik, z wykształcenia agronom (studia w Krakowie, Brukseli, Hohenheim i Hal…
gleby Geologia
Powstały w Tatrach na dwóch odmiennych typach skał: na wapieniu (właściwiej: na skałach osadowych zawierających węglany wapnia) i na granicie (właściwiej: na skałach krystalicznych oraz osadowych i metamorficznych nie zawierających węglanu wapnia, np. kwarcyt i piaskowiec). Pier…
gleby poligonalne Geologia
gleby poligonalne (teksturalne lub komórkowe). Tworzą wieloboki pięcio- lub sześcioboczne, ograniczone szczelinami; powstają w materiale jednolitym, drobnoziarnistym (muł, glinka, iły) nasyconym wodą, jako skutek zamarzania i tajania, przy udziale wiatru będącego czynnikiem przy…
gleby strukturalne Geologia
Tworzą się tylko w klimatach zimnych: w okolicach podbiegunowych i wysoko w górach, na terenach płaskich, wskutek kolejnego zamarzania i odmarzania gleby o niejednakowym i różnej wielkości materiale, złożonym np. ze żwiru, kamyków większych i mniejszych, iłu, glinki, piasku itp.…
gleczer
gleczer . W XIX -wiecznej literaturze pol.: » lodowiec (z niem. Gletscher ).
Gliczarowskie Pasmo Miejsca
Gliczarowskie Pasmo , także Bukowińskie Pasmo, Pasmo Bukowiny, Pasmo Galicowej Grapy. Pasmo wzniesień ograniczające Poroniński Rów (część Podtatrzańskiego Rowu) od pn. Ciągnie się od Poronina (nad rzeką Biały Dunajec) ku wsch. po wieś Białkę Tatrz. (nad rzeką Białką). Dług. G.P.…
Gliczarowskie Pogórze Miejsca
Gliczarowskie Pogórze Szerokie i długie pogórze, które od grzbietu » Gliczarowskiego Pasma obniża się łagodnie ku pn. między rzekami Biały Dunajec i Białka, w kierunku Nowotarskiej Kotliny.
Gliński Kazimierz Ludzie
Gliński Kazimierz (13 VI 1850 Wasylówka, gub. kijowska - 1 I 1920 Nałęczów). Poeta, powieściopisarz, dramaturg, komediopisarz, publicysta, w 1882-1914 w Warszawie. W jego obfitej twórczości lit. jest wiersz Gawęda góralska ("Ruch Lit." 1875, nr 50 i "Biesiada Lit." 1883, nr 383)…
glony
glony (Algae ) czyli algi, zwane też, zwł. dawniej, wodorostami. Rośliny niższe, żyjące samożywnie w wodzie lub wilgotnym środowisku. Do g. zalicza się różne gromady i klasy państwa roślinnego: złotowiciowce (Chrysophyceae ), sinice (Cyanophyta ), okrzemki (Diatomeae ), zielenic…
Gluziński Tadeusz Ludzie
Gluziński Tadeusz (30 VI 1888 Kraków - 7 II 1940 Budapeszt), syn prof. med. Antoniego Gluzińskiego, brat Janiny, żony Kornela Makuszyńskiego. Dr filozofii i praw, adwokat, publicysta, literat, polityk, taternik. Okres I wojny świat. spędził w Zakopanem, a potem co roku bywał na…
Gluziński Tomasz Ludzie
Gluziński Tomasz (18 X 1924 Lwów - 3 V 1986 Zakopane, poch. na starym cment.). Poeta, trener narciarstwa zjazdowego w Zakopanem od 1948. W czasie II wojny świat. w AK. Od 1958 ogłaszał swe wiersze w almanachach, czasopismach i licznych własnych zbiorkach. W jego twórczości poety…
Gładka Przełęcz Przełęcze
Gładka Przełęcz ; Przejście przez G.P. było od dawna znane góralskim pasterzom i myśliwym. Pierwsze znane przejście tur.: Albrecht Sydow i przewodnik w 1827. TT w 1889 zbudowało nową ścieżkę z Doliny Pięciu Stawów Pol. przez G.P. na Zawory i przez wiele lat była ona znakowana (o…
Gładki Wierch Szczyty
Gładki Wierch; Pierwsze znane wejście tur.: Teodor Eichenwald , Ferdynand Rabowski oraz przewodnicy Jan Bachleda-Tajber i Wojciech Tylka-Suleja w 1902. Pierwszy na G.W. w zimie był Józef Grabowski z towarzyszami w 1912. Nazwa G.W., podobnie jak Gładkiej Przełęczy , pochodzi od z…
Gładkie Miejsca
Gładkie (-go). Nazwa ta występuje w kilku miejscach w Tatrach i także na Podhalu (np. na Gubałówce ). Zawsze oznacza stosunkowo równe (gładkie) trawiaste zbocze, nigdy zbocze skaliste, ani skały. Jedno Gładkie znajduje się popod Gładką Przełęczą po stronie Doliny Pięciu Stawów
Gładkie Jaworzyńskie Miejsca
Gładkie Jaworzyńskie; Zbocze to jest od dołu podcięte urwistymi skałami, w których (patrząc z dołu) z prawej strony i wysoko w górze znajduje się wylot Magurskiej Jaskini . Nazwa G.J. jest czasem używana mylnie dla Jaworzyńskich Turni lub Jaworzyńskiej Czuby .
Gładkie Upłaziańskie Miejsca
Gładkie Upłaziańskie; Trawiaste zbocze na pn. i pn.-zach. stokach Upłaziańskiej Kopy (1796 m), ponad zwartą kosodrzewiną . Ku wsch. dochodzi na sam grzbiet długiego pn.-zach. ramienia Ciemniaka w Czerwonych Wierchach . G.U. było niegdyś pastwiskiem dawnej Hali Upłaz i stąd nazwa…
Gładysz Mieczysław Ludzie
Gładysz Mieczysław (9 VII 1903 Gołonóg k. Dąbrowy Górniczej - 12 X 1984 Kraków). Etnograf, muzeolog, dyr. Muzeum w Gliwicach (1945-52) i Bytomiu (1952-60), kier. Zakładu Etnografii IHKM PAN w Krakowie (od 1954), prof. UJ (1951-73), jeden z gł. inicjatorów i organizatorów Międzyn…
głaz
głaz lub głoz. W gwarze podh.: duży płaski kamień lub skała, łupek, płyta skalne, skrzyzal. Jedna z dróg wiodących na Mięguszowiecki Szczyt, Droga po Głazach, tak się nazywa, bo jeden jej odcinek prowadzi po wielkich płytach skalnych.