Litera G
Goryczkowe Wywierzysko Woda
Goryczkowe Wywierzysko Obfite wywierzysko, z którego wypływa dolna (stała) część Goryczkowego Potoku, u pn.-zach. podnóża Myślenickich Turni. Woda G.W. wydobywa się bezpośrednio z wapieni Myślenickich Turni, ale pochodzi z ponoru poniżej Litworowego Stawu Gąsienicowego. Wydajnoś…
Goryczkowy Potok Woda
Goryczkowy Potok Powstaje w górnej części Goryczkowej Doliny pod Zakosy jako Wyżni Goryczkowy Potok, który płynie dnem tej doliny, tworząc małe wodospady, a miejscami tracąc swą wodę. Po połączeniu (na wysokości ok. 1340 m) ze Świńskim Potokiem, płynie dalej jako Goryczkowy Poto…
Goryczkowy Potok, Wyżni Woda
Goryczkowy Potok, Wyżni Górny odcinek » Goryczkowego Potoku, do jego połączenia ze Świńskim Potokiem.
Goslar Julian Ludzie
Goslar Julian (24 II 1820 Lwów? - 3 II 1852 Wiedeń). Spiskowiec przeciwko władzy austr. i działacz rewol.-demokr. już jako uczeń w gimnazjum w Tarnowie (1836-39), a następnie w zach. Galicji i Wiedniu. Przez władze austr. był więziony z przerwami w Spielbergu, Kufsteinie i Wiedn…
Gosławski Włodzimierz Ludzie
Gosławski Włodzimierz (12 VII 1903 Mokrsko, pow. Wieluń - IV 1940 w Tatrach, poch. w Kokawie Lipt.). Taternik, alpinista, chemik (studia na UJ 1930, dr 1934), autor prac nauk., asystent na UJ 1929-36 i na krak. AG 1936-39, walczył w kampanii wrześniowej 1939. G. należał do wybit…
Gospoda Włóczęgów Organizacje
"Gospoda Włóczęgów" . Spółdzielnia mieszkaniowo-turystyczna, która powstała w Warszawie w 1923, a w 1924-36 prowadziła w Zakopanem schronisko turystyczno-wypoczynkowe. Skupiała działaczy Komunist. Partii Polski, lewicy Polskiej Partii Socjalist., Związków Zawodowych i Spółdzielc…
Goszczyński Seweryn Ludzie
Goszczyński Seweryn (4 XI 1801 Ilińce k. Humania, Ukraina - 25 II 1876 Lwów). Poeta romantyczny, powieściopisarz, publicysta, działacz polit. i spiskowiec, "ojciec etnografii Podhala". Po upadku Powstania Listopadowego (w którym brał czynny udział) spędził lata 1831-38 w Galicji…
Gościniec Wydawnictwa
"Gościniec" . Miesięcznik tur.-krajozn. wydawany w Warszawie w latach 1965-91, najpierw przez Koło Przewodników Warszawskich PTTK do połowy 1969, następnie do III 1972 przez ZG PTTK, przez cały ten czas jako biuletyn informacyjno-szkoleniowy do użytku wszystkich przewodników tur…
Gotek Wydawnictwa
"Gotek" , podtytuł: Informator szkoleniowy Krakowskiego Klubu Przodowników Turystyki Górskiej PTTK. Periodyk ukazujący się nieregularnie w Krakowie w 1966-72 (nry 1-4 powiel., nry 5-13 drukiem). Red.: Andrzej Łączyński i in. Teksty i fotografie dotyczą sporadycznie Tatr i Podtat…
Gotkiewicz Marian Ludzie
Gotkiewicz Marian (7 VII 1901 Kraków - 11 IX 1972 tamże). Geograf (dr), pedagog, pisarz i działacz w dziedzinie krajoznawstwa, działacz społ. na Spiszu i Orawie, popularyzator i historyk tych krain. Zainteresowania G. i prowadzone przez niego badania w okresie ponad 40 lat dotyc…
goździki
goździki , nie: gwoździki (Dianthus ), z rodziny Goździkowatych (Caryophyllaceae ). W Tatrach jest ich kilka gatunków, wszystkie mają białe, różowe lub czerwonawe pięciopłatkowe kwiaty i wąskie, nieco sztywne, trawiastokształtne liście. Goździk wonny czyli wczesny (Dianthus plum…
Góral Wydawnictwa
"Góral" . Tygodnik polit.-społeczny Związku Ludowo-Narodowego dla Podhala, Spisza i Orawy. Wychodził w Zakopanem w 1925-27 (nrów 30, 30 i 25), razem ss. 864. Red.: Karol Kwaśniewski , ale faktycznym kier. czasopisma, decydującym o jego charakterze, był ówczesny wójt zakop., Meda…
Górale Terminologia
Górale . Nazwa górale (przez małe "g") oznacza w języku pol. w ogóle mieszkańców gór, gdziekolwiek na świecie, w Polsce natomiast dotyczy przede wszystkim mieszkańców Karpat, i to całych, ale b. często określenie to jest ograniczane do pol. mieszkańców Karpat Zach. (śląskich i m…
Góralszczyzna Terminologia
Góralszczyzna . Obszar zamieszkany przez » Górali , lub także sami Górale, albo też - przez małe "g" - wszelkie przejawy materialnej i duchowej kultury Górali (góralskie budownictwo, ubiór, sprzęty, zdobnictwo, gwara, folklor, zwyczaje, taniec, muzyka itd.). Polską G. karpacką m…
Góraś Andrzej Ludzie
Góraś Andrzej . Jeden z pierwszych narciarzy zakop., uczestnik wycieczek narc. w Tatry w 1905-09, m.in. w towarzystwie Stanisława Barabasza i Mariusza Zaruskiego , np. w 1905 na Czerwone Wierchy . W lutym 1909 wziął udział w wyprawie po Mieczysława Karłowicza . W 1907 G. był jed…
Górka Adam Ludzie
Górka Adam (25 XI 1911 Kraków). Taternik, alpinista, ratownik górski, technik mechanik, od 1948 wieloletni pracownik techn. w krak. AGH. Po Tatrach chodził turystycznie od 1925, a taternictwo uprawiał od 1928, czł. Klubu Wys. od 1939. Był jednym z pierwszych członków grupy » Pok…
Górków Wierch Miejsca
Górków Wierch Wzgórze z polaną, zaraz na pn.-wsch. od przejścia granicznego przy drodze wiodącej z Jurgowa do Podspadów . Nazwa Górkowego Wierchu pochodzi od nazwiska Górka; w Jurgowie jest kilka rodzin o tym nazwisku.
górna granica lasu Terminologia
Ważna linia wegetacyjna (symboliczna), przy której w górach kończy się las jako zbiorowisko. Za taką linię (g.g.l.) uważa się górną granicę pasa, w którym drzewostan jest już w rozluźnionym zwarciu, ale jeszcze nie rozpada się na poszczególne grupy; w pasie tym drzewa dorastają…
górnictwo i hutnictwo
górnictwo i hutnictwo . Ślady prahistorycznego hutnictwa żelaznego znaleziono u stóp Tatr na Liptowie (Ważec) i na Spiszu (Gierlachów, Wielki Sławków, Folwarki). Najbliżej Tatr odkryto takie ślady nieco na pd.-wsch. od Nowego Smokowca: ślady prymitywnej huty żelaza, prawdopodobn…
górówka
górówka (Erebia ), motylek nazywany też kniejowcem. Należy do rzędu Motyle (Lepidoptera ). W Tatrach żyje kilka gatunków górówek. Są to niewielkie, prawie wyłącznie górskie motyle o skrzydełkach barwy brunatnej z jaśniejszymi, rudopomarańczowymi plamkami i paskami. Niektóre g. s…
Górska Anna Ludzie
Górska Anna , z domu Tołwińska (8 VI 1914 Kraków). Architekt (mgr inż., Politechn. Warsz. 1939) i artysta plastyk. Jako architekt pracowała w Zakopanem od 1949, ale z miejscowością tą związała się już wcześniej: jej matka, Maria Tołwińska, od 1923 uczyła w gimnazjach zakopiański…
Górska Odznaka Narciarska Terminologia
Górska Odznaka Narciarska (GON). Ustanowiona w 1932 przez Pol. Związek Narc ., który wtedy opiekował się również turystyką narciarską. Po zmianach organizacyjnych w sporcie pol., w 1951 GON przeszła pod kompetencje Komisji Turystyki Narc. ZG PTTK, a następnie Komisji Narc. ZG PT…
Górska Odznaka Turystyczna Terminologia
Górska Odznaka Turystyczna (GOT). Odznaka o kilku kolejnych stopniach, nadawana turystom za określoną liczbę punktów zdobytych przez przebycie pieszo pewnych punktowanych tras wycieczkowych w Karpatach Pol. i w Tatrach, a po II wojnie także w Sudetach. Celem GOT jest upowszechni…
Górski Konrad Ludzie
Górski Konrad (22 IV 1895 Wągry pod Brzezinami k. Łodzi - 7 IV 1990 Toruń). Historyk i krytyk literatury pol., teoretyk literatury, edytor nauk., prof. nadzw. uniw. w Wilnie (1934-39), prof. zwycz. uniw. w Toruniu (1945-50 i 1956-65), czł. koresp. PAU od 1947, czł. rzecz. PAN od…
Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe Organizacje
Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (GOPR). Stowarzyszenie, które powstało w 1952 przez reorganizację i rozbudowę » Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (TOPR), istniejącego od 1909, stanowiło więc jego kontynuację. GOPR zajmuje się w górach Polski ratownictwem gó…
Góry Wydawnictwa
"Góry". Czasopismo taternickie, alpinistyczne i skałkowe, do początków 1994 także speleologiczne, później (do 1997) również rowerowe, będące kontynuacją czasopisma >> "Taterniczek ". Ukazuje się w Krakowie od X 1991, zrazu nieregularnie, do nr 9 w 1994 jako dwumiesięcznik, a od…
Góry i Alpinizm Ludzie
"Góry i Alpinizm". Pierwszy polski miesięcznik taternicki, alpinistyczny i skałkowy. Podtytuł: "Miesięcznik ludzi gór", początkowo (do nr 3/95) podtytuł "Biuletyn ludzi gór. Miesięcznik". Wydawany we Wrocławiu przez Aleksandra Lwowa. Ukazuje się od stycznia 1994 (w grudniu 1998…
Góry Wysokie Wydawnictwa
"Góry Wysokie" . Czasopismo tatern., wydawane w 1954 (dwa numery) przez Krakowską Sekcję Taternicką PTTK oraz w 1955 (jeden numer) przez Krakowską Sekcję Alpinizmu PTTK, czyli faktycznie przez krak. sekcję Klubu Wys ., który jednak w tym okresie tej ostatniej nazwy przejściowo n…
Grabda Eugeniusz Ludzie
Grabiński Henryk Ludzie
Grabiński Henryk (1843 Lwów - 21 I 1903 tamże). Jubiler i złotnik, potem malarz (pejzażysta). Studiował malarstwo w Wiedniu 1861-67 i Monachium 1868-69. Prof. w krak. SSP w 1873-77. Dużo podróżował malując krajobrazy, także w Tatrach i Pieninach. Od 1864 wystawiał w Krakowie, Wa…
Grabowscy Ludzie
Grabowscy . Zasłużona dla turystyki i taternictwa rodzina, która stworzyła w Roztockim Schronisku jedyny w swoim rodzaju ośrodek schroniskowy tatern.-tur. w Tatrach. Inż. Roman Grabowski , po powrocie ze studiów w Szwajcarii nie mógł w owych czasach bezrobocia otrzymać stałej pr…
Grabowska Stanisława Ludzie
Grabowska Stanisława , z domu Muranyi (ok. 1882 Muszyna - lato 1968 Ottawa, Kanada), żona inż. Juliana Grabowskiego, matka Romana i Jerzego (»Grabowscy ). Kierowniczka schroniska w Tatrach. W 1932-39 dzierżawcą schroniska PTT w Starej Roztoce w Tatrach był » Roman Grabowski, ale…
Grabowski Ambroży Ludzie
Grabowski Ambroży (7 XII 1782 Kęty - 3 VIII 1868 Kraków). Księgarz, wydawca i historyk. W 1818-37 prowadził w Krakowie własną księgarnię z antykwarnią. Jako historyk był samoukiem ale o rozległej wiedzy. Był autorem wielu cennych prac hist., zwł. o Krakowie i wydawcą źródeł do h…
Grabowski Andrzej (Jędrzej) Bronisław Ludzie
Grabowski Andrzej (Jędrzej) Bronisław (19 XI 1833 Zwierzyniec k. Krakowa- 2 IX 1886 Lwów). Malarz, wybitny portrecista. Studiował w krak. SSP 1849-55 i w Wiedniu 1860-63. W 1863 uczestniczył w Powstaniu Styczniowym. Początkowo dużo wędrował po Małopolsce, malował krajobrazy, sce…
Grabowski Jerzy Ludzie
Grabowski Jerzy (13 III 1917 Kraków), brat »Romana Grabowskiego, syn » Stanisławy Grabowskiej i inż. Juliana Grabowskiego. W 1935-37 uczył się w gimnazjum w Zakopanem, a w 1937-39 studiował w Wiedniu w Hochschule für Welthandel, ale dużo czasu spędzał w Tatrach, pomagając bratu…
Grabowski Józef Ludzie
Grabowski Józef (17 III 1901 Lwów). Historyk sztuki, etnograf. W 1915-21 był w Legionach i Wojsku Polskim. W 1930-33 dyr. muzeum, biblioteki i archiwum w Stanisławowie; w 1936-42 pracownik Muzeum Nar. w Warszawie; w 1944 w Pol. Komitecie Wyzwolenia Nar. w Lublinie; w 1945-46 nac…
Grabowski Józef Ludzie
Grabowski Roman Ludzie
Grabowski Roman (1 I 1909 Kraków - 7 VI 1975 Ottawa, Kanada). Taternik, kierownik schroniska tatrz., inż. (wydz. mechaniczny Politechn. w Zurychu 1931), lotnik. W 1932-39 dzierżawił schronisko PTT w Starej Roztoce, ale sam nim kierował tylko w 1932-34, potem bywał tam przez krót…
Grabowski Tadeusz Ludzie
Grabowski Tadeusz (29 X 1871 Kraków - 27 VII 1960 Kórnik). Historyk literatury pol. i franc., prof. nadzw. UJ 1909-19, prof. zw. Uniw. Pozn. 1919-39 i 1946-52; w czasie II wojny świat. wykładał na tajnych kursach uniwersyteckich. Czł. koresp. AU (1909), czł. czynny PAU (1945). A…
Grabowski Tadeusz Andrzej Ludzie
Grabowski Tadeusz Andrzej , zwykle tylko Tadeusz (2 X 1899 Warszawa - 18 II 1985 tamże). Działacz sport. od 1916 (m.in. Warsz. Klubu Narc.), dziennikarz sport. (1920-21 w Bytomiu, od 1922 w Warszawie), uczestnik III Powstania Śląskiego, kampanii wrześniowej 1939 i Powstania Wars…